Кіріспе
Неміс карточкалық ойыны «Доппелькопф» – әскери операциясы (әдетте «қос бас» деп аударылады), кейде «Доко» деп қысқартылады, – төрт ойыншыға арналған карта ойыны. Германияда «Доппелькопф», әсіресе Солтүстік Германияда және Рейн-Майн аймағында, «Скат» сияқты кең таралған. Дегенмен, Баварияда «Шафкопф» ұпай жинауға негіделген ойын ретінде әлі де басым. «Скат» пен Бавариялық «Шафкопф» сияқты, оның да ресми ережелер жиынтығы бар, бірақ көптеген бейресми нұсқалары да бар. Неміс «Доппелькопф» қауымдастығы (Deutscher Doppelkopf Verband) турнирлер үшін стандартты ережелерді жасағанмен, бейресми ойындар көбінесе әртүрлі нұсқаларда өткізіледі және ойыншылар өздерінің үй ережелерін қолданады. Жаңа ойыншылар тобымен ойнар алдында, бірінші ойынды бастамас бұрын нақты ережелерге келісу қажет.
the military operation
Doppelkopf (, lit. double head), sometimes abbreviated to Doko, is a trick taking card game for four players. In Germany, Doppelkopf is nearly as popular as Skat, especially in Northern Germany and the Rhein Main Region. Schafkopf, however, is still the preferred point trick game in Bavaria. As with Skat and Bavarian Schafkopf there is a set of official rules, but numerous unofficial variants. Although the German Doppelkopf Association (Deutscher Doppelkopf Verband) has developed standard rules for tournaments, informal sessions are often played in many different variants, and players adopt their own house rules. Before playing with a new group of players, it is advisable to agree on a specific set of rules before the first game.
Классикалық шафкопф
Шафкопф тобының ойындары 18 ғасырға дейін немесе одан да ертерек кезеңге жатады, ал отбасының ең көне түрі Шафкопф деп белгілі, немесе бүгінде оны қазіргі бавариялық нұсқасымен шатастырмау үшін неміс Шафкопф деп атайды. 1783 жылғы роман тойдан кейінгі кешкі ас залындағы оқиғаны сипаттайды: «Мұнда Омбр үстелі тұрды, онда асыл Шафкопф ойналды, онда ойын ойналды, көп ұзамай барлығы ойнап жатты, кенеттен аспаптардың үні би тобының келгенін хабарлады». 1796 жылы Лейпциг университетінің студенттері бірнеше Дрейер үшін Соло немесе Шафкопф ойнау үшін жаман даңқы бар мейрамханаларға баруды ұнатқандарын білеміз. 1803 жылы ол «бор және жинақ қорапшаларымен ойналатын әдемі ойын» деп сипатталған, ал оның ережелері алғаш рет Пол Хаммермен жазылған. 1853 жылы оны фон Альвенслебен қайта басып шығарды, ол «Шаафкопфты» өте кең таралған деп сипаттады, әсіресе төменгі топтарда, мүмкін оның қарапайым атының («қойдың басы») арқасында, бірақ ол сонымен қатар «асыл» атаулармен де белгілі болды: Қоғам (Societätsspiel), Әңгіме (Conversationsspiel) немесе Жариялау (Denunciationsspiel). Оның болжамы бойынша, атау ұпайларды белгілейтін сызықтарды стильдеу арқылы қойдың басы түрінде салу әдетінен туындаған. Ол «Шаафкопфтың» тоғыздан кем емес түрлерін егжей-тегжейлі сипаттайды, бірақ түпнұсқасы төрт ойыншылы, ұпайлық трюк, командалық ойын екенін нақты айтады, онда 4 Unters ең жоғары карталар болып табылады, оны Венцельдер (Ventsels деп айтылады) деп атайды, ал ставка жеңімпазы басты мақсатты белгілейді. Ойын көбінесе сыра үшін ойналатын.
Вендиш Шафкопф
Бірнеше соғыстан кейінгі дереккөздер Доппелькопфтың Вендиш Шафкопф атты ойыннан пайда болғанын мәлімдейді, алайда бұл ойын туралы алғашқы жазбалар 1850 жылдарға дейін жетеді. Мүмкін, бұл Георгенс пен Гагет Георгенстің (1882) фон Альвенслебенді дұрыс түсінбеуінен туындаған, олар Шафкопфтың бастапқы нұсқасы вендтік болғанын айтқан, бірақ содан кейін басқа, мүлдем бөлек ойынды – Молотоктың А түрін сипаттаған. Бұл қателік Альбан фон Хан (1905 және 1909) тарапынан қайталанды және басқалардың неміс Шафкопфының емес, венд Шафкопфының ықпалымен Доппелькопфты тудырғанына себеп болуы мүмкін.
Мерино
1861 жылы ойынның қысқаша сипаттамасы жарияланды, бұл жоғарыдағы G және H типтеріне сілтеме жасауы мүмкін, ол Marino (sic) және Schafkopf деген есімдермен белгілі болды. "Оның кең таралған атына қарамастан" (Шафкопф) ол көптеген аймақтарда, әсіресе Германияның солтүстігінде өте танымал болды. Бұл төрт "немесе тіпті алты" ойыншыға арналған ойын көбінесе екі неміс карточка жинағымен ойналатын. Белл – тұрақты козыр, сондай-ақ он екі матадор, яғни екі ООУУУ және екі У болды. Әдеттегі туз-ондық есептеу жүйесі қолданылды. Ойын ережелері келтірілмеген. Мерино есімі басқа да заманауи дереккөздерде кездеседі, мысалы, 1870 жылғы газетте былай делінген: "Соңғы кезде қарапайым халық әлемді қабылдағандай, бірнеше карточка жасаушылардың келісімінен жақсы көрінеді, олар неміс тіліндегі Solo, Obsern және Merino ойындарының ең жоғары козыры – Жоңқаның жоғары картасын (Ober of Acorns) Наполеон III-тің бейнесімен жасаған."
Қос шапқыш
1873 жылы «Доппельшаф(с)копф» атауы алғаш рет Айках газетінде кездеседі, онда «Доппельшафскопф қоғамы» (Doppelschafskopf Gesellschaft) туралы мәлімдеме жасалған. 1879 жылы Антон «әдеттегі Доппельшафкопф» төрт қолмен ойналатын серіктестік ойыны екенін жазады, «бірақ көбінесе үш ойыншы ойнайды, олардың біреуі «соқыр» (көмекші ойыншы) қосылады». Екі түрлі карта жинағы қолданылды, 7 және 8 саны алынып тасталды, нәтижесінде 2 x 24 карта қалды, ал ойында 22 тұрақты козырь болды: Емен мен Жапырақтың оберлері, төрт унтер және қоңыраулардың түсі. Бұл Hammer's Type G форматымен (жоғарыда қараңыз) сәйкес келеді. Егер үш ойыншы ойнаса, дилер «патша» атанды және «сарыадам» (Строхман) – дилердің алдына үстелге қойылған, қосымша картадан тұратын және бірінші жүлдеден кейін ашық ойналатын қолмен ойнайды. Қалған екі ойыншы «халық» деп аталды. Уист ережелері сақталды. Картада 240 ұпай болды, жеңіске жету үшін 121 ұпай жинау қажет еді. Команда Шнайдерден (еселенген еселік) құтылу үшін кем дегенде 61 ұпай жинауы керек болды. Әр ойын немесе «бас» (Kopf) 4 сызықтан (ойын ұпайларынан) тұрады және әдетте 10, 20, 25 немесе одан да көп пфеннигке бағаланды. Егер командалар 120 ұпаймен теңелсе, ұпай келесі қолға көшірілді. Егер екі Емен обері бір жүлдеде біріктірілсе, жеңіске жеткенге бірінші ойнаған үшін бонус берілді. 4 сызықты бірінші команда жинады. Егер төрт немесе бес ойыншы үш қолмен ойнағысы келсе, қосымша ойыншылар кезекпен отырып, үш ойыншыны белсенді қалдырды; алайда олар «халықпен» бірге жеңіске де, жеңіліске де ұшырады. Үш қолмен ойналатын ойыннан басқа, алты және сегіз ойыншыға арналған нұсқалар да сипатталды; соңғы жағдайда барлық оберлер мен унтерлер қазіргі ойындағыдай матадорлар болды. 1884 жылы Доппельшафкопф шахмат оқулығында еске алынды. Ратцебюттельге шахмат саяхаты барысында әйелдер шахмат клубының президенті: «Біздің күйеулеріміз шахматты тым нашар ойнайды; олар тым қарапайым және сыра үстелінде отырып, Доппельшафкопф ойнауды артық көреді» деді. 1890 жылғы ережелерде үш ойыншы бұрынғыдай «соқырмен» ойнады, ал төртеу ойнағанда ешкім отыруға міндетті емес еді. Доппельшафкопфтың басқа сипаттамалары ХХ ғасырдың басында, мысалы, 1911 жылғы Брокхауста жарияланды.
Атауы
XIX ғасырда Doppelkopf атауы кейде француз стиліндегі екі ұшты ойын картасын, ал кейде Doppelschafkopf-тағы екі еселі ойынды (Doppel Kopf немесе екі бас) жеңуді білдірген. XIX ғасырдың соңына қарай ол екі колодамен ойналатын Шафкопфтың түрлерімен тығыз байланысты болды. Мысалы, Брокгауз 1896 жылы: «Шафкопфты 32 картадан бір немесе екі колодамен ойнауға болады; екінші жағдайда ол Доппелькопф деп аталады» деген.
Қазіргі заманғы ерте доппелькопф
1927 жылы Роберт Хюльсеманн қазіргі заманғы Доппелькофтың ерте нұсқасын сипаттады, оны Schafkopf ескі неміс 3-4 ойыншылық ойынының дамуы деп атады, ол өзі дерлік жойылды. Оның айтуынша, Доппелькоф ойыны екі есе көп картамен ойналатындықтан осылай аталды, екі Skat жинағынан 7 және 8 карталары алынып тасталды, нәтижесінде 2 x 24 карта қалды. Ойын солтүстік Германияда кейде Juristenspiel ("Заңгер ойыны") деп аталды, мүмкін, себебі ол заңгерлік айналымдарда ойналған. Француздық оюлы жинақтар сипатталған, ал енді сегіз матадор болды: Q Q Q Q J J J J, сонымен қатар козырь алмаз болды. Ол жоғарыда аталған Доппельшафкоф сияқты ойналды, бірақ енді "Түлкіні" – козырь тузды жоғалтқаны үшін қосымша айыппұл салынды. Ұпайды есепке алу үшін сызықтар (Striche) қолданылмай, ұтыстар 5 немесе 10 пфенниг сияқты шағын ставкаларымен төленді, бір сызық орнына. Алғаш рет құпия серіктестіктер пайда болды, екі ойыншы "Ескілерді" (2 x Q) алып, қалған екеуіне қарсы бірікті, бірақ оларға осы карталарға ие екендерін жариялауға рұқсат етілмеді. Ойыншы екі картаны да алып ойнаса, үнсіз соло ойнай алатын, қалған үшеуіне қарсы костюмді соло ойнай алатын немесе 1-ші немесе 5-ші трюкті алған ойыншымен серіктес шақыра алатын. 1931 жылы Карл Тьененнің баяндамасында одан әрі толықтырулар пайда болды. "Көптеген аймақтарда" тағы екі козырь қосылды: екі қызыл 10, әрқайсысы "Тол" ("ақылсыз") деп аталды. Бұл енді шешуші карталар, бірақ серіктестіктер әлі де екі Q негізінде шешілді. Ойыншылар "қатаң" (Zwang) немесе "еркін" (wild) ережелермен ойнауды таңдай алады. Алғашқысында Q-сы бар ойыншы козырьды бастауы керек еді, соңғысында мұндай міндеттеме болған жоқ. Костюмді соло жиі кездеспейтін. Ойыншылар, мысалы, ортақ банкаға бір марка салып, жеңімпаздар 5 пфенниг алды, Шнайдер болған жағдайда 10, ал Шварц болған жағдайда 15. Егер екі "Ескіге" ие команда жеңіліп қалса, қарсыластары екі есе көп ұтып алатын. Козырьді соло 20 пфенниг тұрады және әдетте ойыншыдан ойыншыға тікелей төленеді. J-мен соңғы трюкті алғаны үшін бонус, Карлшен Мюллер (Charlie Miller), Meister (1933) басылымында тағы бір жаңа мүмкіндікпен бірге пайда болды – қой жарысы (Hammelrennen), мұнда әркім өзі үшін ойнайтын келісімшарт. 1951 жылы ол "Орталық Германияның карта ойыны" деп аталды, ал 1958 жылы – "Германиядағы ең танымал карта ойындарының бірі" деп аталды. XIX ғасырдың басында қос жинақпен ойналатын Schafkopf Саксонияда пайда болған және неміс оюлы карталарымен ойналған болса да, бүгінде Доппелькоф француз оюлы карталарымен ойналатын солтүстік және батыс Германияның ойынына айналды. Дегенмен, оның шығу тегінің іздері сақталған, соның ішінде алмазды (қоңырауларға тең) козырь ретінде сақтау. Басты даму – келісімшарттар мен бәсекелестіктердің қосылуы.
Ережелер
Ескерту: Келесі бөлімде ең көп кездесетін ережелер сипатталған.
Дайындық
Әр ойыншыға 12 карта беріледі (немесе "күрделі" 40 карталық нұсқасында 10). Карталар таралғаннан кейін ойынның немесе келісімшарттың түрі анықталады. Турнир емес ойындарда "қалыпты ойын" ойналатыны болжалады, ал егер ойыншы басқа ойынды қаласа, оны айтады. Турнирларда ойыншылардың қарсыластарының қолындағы карталар туралы ақпарат алуын болдырмау үшін қатаң процедура қолданылады. Ойналатын келісімшарт түрлері тек қай карталар козыр саналарымен ғана ерекшеленеді. Ойыншы қалыпты ойыннан өзге ойынды жарияласа, ол жалғыз Re болып табылады және Контра құрайтын қалған үш ойыншыға қарсы ойнайды. Сондықтан мұндай стандартты емес ойындар "жекелей ойындар" деп аталады. Қалыпты ойында, жүрек ханымын (Die Alten = "қарт әйелдер" немесе "ақсақалдар") немесе еменнің оберлерін ұстаған ойыншылар Re құрайды, ал қалған екеуі Kontra болады. Мұндай ойындарда командалар бастапқыда белгілі болмайды. Егер ойыншыда жүрек ханымының екеуі немесе емен оберлерінің екеуі болса, ол Той (Hochzeit) жариялайды.
Ойнау
Алдымен, дилердің сол жағындағы ойыншы бірінші ойынды бастайды, ал қалғандары сағат тілі бойынша ойнайды. Әр ойыншы бастаған сорттағы картасын ойнауға міндетті, яғни сол сорттан карта шығару керек. Егер ойыншы сортты ұстай алмаса, козырмен ойнай немесе картасын тастап жібереді. Ең жоғары козырды ойнаған ойыншы, немесе егер козыр ойналмаса, бастаған сорттағы ең жоғары картаны ойнаған ойыншы сол ойынды жеңіп, келесі ойынды бастайды. Әр карта екі рет кездесетіндіктен, тең түсу мүмкіндігі бар; мұндай жағдайда, бірінші ойналған карта жеңіске ие болады. Мысалы, егер ойын ♠10 ♠A ♠9 ♠A құрамынан тұрса, бірінші пика тузын ойнаған ойыншы сол ойынды жеңіп алады. Бірінші ойын кезінде әр ойыншы жариялаулар жасай алады, бұл ойынның құнын арттырады. Барлық карталар ойналғаннан кейін, ойындарда алынған карталардың ұпайлары есептеледі, жеңімпаз команданың әр ойыншысы ұпайларын арттырады, ал жеңілген ойыншылардың ұпайларынан сол сан шегеріледі.
Үйлену тойы
Екі патшайым немесе екі омартасы бар ойыншы әдетте "Той" (Hochzeit) деп жариялайды. "Құда түсуші" алғашқы трюк ұтып алған ойыншымен бірге қызыл команда құрып, серіктес болады. Әйтпесе, ойын қалыпты ойын сияқты өтеді. Егер құда түсуші алғашқы үш трюк ұтса, ол ойыншы қалған ойыншыларға қарсы алмаз соло ойнауы тиіс. Ойыншы Тойды жарияламауға және оның орнына үнсіз соло (stilles Solo) ойнауға құқылы. Бұл қалыпты алмаз соло сияқты ойналады, бірақ қорғаушылар бастапқыда солоға қарсы ойнап жатқанын білмейді. Басқа жағдайларда, ойын ұпайлары қалыпты соло сияқты есептеледі (солошы үшін үш есе, қалғандары үшін қалыпты).
Жақсы және жағымсыз хабарландырулар
Ресми ережеде Ansagen мен Absagen, оң және теріс жариялаулар арасындағы айырмашылық көрсетілген. Оң жариялаулар – жеңіс туралы мәлімдемелер, яғни "Re" немесе "Contra". Теріс жариялаулар (Absage – бас тартуды білдіреді) қарсы тараптың белгілі бір ұпайға жете алмайтынын көрсетеді, мысалы, "No 90" (keine 90) немесе "Schwarz", яғни "ешқандай ойын алуға болмайды".
Қосымша ұпайлар
Егер жеке ойналмаса, ойын барысында келесі қосымша ұпайлар табуға болады, ол ойын құнына әсер етеді. Жеке ойында қосымша ұпайлар болмайды, тіпті үнсіз жеке ойында да (той жарияланбаған жағдайда) ұпай жоқ.
Түлкі ұстап алу
Егер команданың алмаз тузы, «түлкі» (Фукс) аталған, қарсы команда ұтып алса, қарсы команда бір қосымша ұпай алады.
Қос бас
40 немесе одан көп ұпай жинаған трюк (төрт Volle, яғни ондықтар мен туздар) оны жинаған командаға қосымша бір ұпай әкеледі.
Чарли Миллер
Егер команданың "Шарли Миллер" (Карльшен Мюллер) немесе жай ғана "Шарли" (Карльшен) аталған журек картасы соңғы ойынды ұтып алса, команда қосымша ұпай жинайды.
Әр ойыншының ұпай саны
Ойынның құны жеңімпаз команданың әрбір ойыншысының есебіне қосылады, ал жеңілген командадан алынады. Егер ойын жеке ойналса, жеке ойнаған ойыншыға ойын құны үш еселене қосылады немесе алынады. Бұл ереже кезеңде ұтылған/жоғалтылған ұпайлардың жалпы сомасының әрқашан нөлге тең болуын қамтамасыз етеді.
Тактикасы
Бұл жерде ұсынылған тактикалар Pagat веб-сайтынан алынған.
Жарты тауық
Бұл үй ережесі бойынша ойыншы екі дана ромб ондықты алғанда "жарты тауық" деп хабарлай алады. Бұл жариялау ешқандай әрекетке алып келмейді, бірақ әдепті адам оны міндетті түрде жариялауы тиіс.
Турнирлік ойын
Турнирлер бірнеше сеанс бойынша, әрқайсысы 24 ойыннан тұратын сериялар арқылы өткізіледі. Әр сеанста 20 нормативті қол және төрт міндетті соло (немесе бір үстелде бес ойыншы болған жағдайда бес соломен 25 қол).
Міндетті сололар
Әр ойыншы сессия барысында бір міндетті соло ұсынуы керек. Одан кейін қаласа, басқа еркін сололарды ұсына алады. Әр ойыншы ұсынған алғашқы соло – міндетті соло болып есептеледі. Міндетті солода солист әрқашан бірінші ойынды бастайды. Ойын аяқталғаннан кейін, сол дилер қайтадан карта бөледі. Бәсекелестік кезінде міндетті соло еркін солодан басымдыққа ие; егер бірнеше ойыншы міндетті соло ұсыңқысы келсе, бәсекелестік реті шешімді болады.
Жалғыз әншіге ұсынылмай қалған
Егер ойыншы сессия соңына дейін дерлікке (соло) ұсыныс жасамаса, міндетті түрде дерлікке (соло) ұсыныс жасауы тиіс қосымша қол беріледі (vorführen (көрсету)).
Эсен жүйесі
Эссен жүйесі – Германия Доппелькопф қауымдастығының ережелеріне сәйкес Доппелькопф ойынында қолданылатын конвенциялар жиынтығы.