Феи И (253 ж.ө.) – Кошпенділердің мемлекеттік саясатшысы, әскери қолбасшы, дипломаты. Ұш Патшалық дәуірінде Шу мемлекетін басқарды, Лю Шанға кеңес берді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шу хан мемлекетінің регенті және генерал (253 жылы қайтыс болды)
Shu Han state regent and general (died 253)
Фэй И (16 ақпан 253 жылы қайтыс болды), әдепті есімі Вэньвэй, Қытайдың Үш патшалық дәуірінде Шу мемлекетінің дипломаты, әскери генералы, саясаткері және регенті болды. Шығыс Хан әулетінің соңында дүниеге келген Фэй И мансабын Шу мемлекетін құрған император Лю Бейдің үлкен ұлы және тақ мұрагері Лю Шанның жеке кеңесшісі ретінде бастады. 223 жылы Лю Шан император болғаннан кейін Фэй И Шудың императорлық канцлері Чжуге Лянның регенттігі кезінде бірте-бірте көзге түсті. Осы уақыт ішінде ол Чжуге Лянның әскери кеңесшісі және Шудың одақтас мемлекеті Удың елшісі қызметтерін бірге атқарды. Шу генералы Вэй Ян мен Чжуге Лянның бас хатшысы Ян И арасындағы жанжалға да маңызды үлес қосты. 234 жылы Чжуге Лянның қайтысынан кейін Фэй И жаңа регент Цзян Ваньдың орынбасары болды және Цзян Вань денсаулығының нашарлауына байланысты өкілеттіктерін бірте-бірте шектегенде, үлкен жауапкершіліктерді мойнына алды. 244 жылы Фэй И Шу әскерін қарсыласы Вэйге қарсы Синьши шайқасында жеңіске жеткізді және екі жылдан кейін Цзян Ваньның қайтысынан кейін Шудың регенті болды. 253 жылы Қытай жаңа жылының бірінші күні Фэй И Вэйден дезертир болған Гуо Сюйдің қолынан қаза тапты.
Fei Yi (died 16 February 253), courtesy name Wenwei, was a Chinese diplomat, military general, politician, and regent of the state of Shu during the Three Kingdoms period of China. Born in the late Eastern Han dynasty, Fei Yi started his career as an attendant to Liu Shan, the eldest son and heir apparent of Liu Bei, a warlord who became the founding emperor of Shu. After Liu Shan became emperor in 223, Fei Yi gradually rose to prominence under the regency of Zhuge Liang, the Imperial Chancellor of Shu. During this time, he concurrently served as a military adviser under Zhuge Liang and as Shu's ambassador to its ally state Wu. He also played a significant role in the conflict between the Shu general Wei Yan and Zhuge Liang's chief clerk Yang Yi. After Zhuge Liang's death in 234, Fei Yi served as a deputy to the new regent Jiang Wan and progressively assumed greater responsibilities as Jiang Wan gradually relinquished his powers due to poor health. In 244, Fei Yi led Shu forces to victory at the Battle of Xingshi against their rival state Wei and succeeded Jiang Wan as regent of Shu two years later following the latter's death. On the first day of the Chinese New Year in 253, Fei Yi was assassinated by a Wei defector, Guo Xiu.
Ерте өмір
Фэй И Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде, қазіргі Лушань округінің солтүстік-батысында орналасқан Цзянся командирлігінде (江夏郡) Мең округінде (縣) дүниеге келді. Әкесі оның жас кезінде қайтыс болғандықтан, оны үлкен туысы Фэй Борэн (費伯仁) тәрбиеледі, оның әпкесі И провинциясының губернаторы (қазіргі Сычуань және Чунцин провинцияларын қамтиды) Лиу Чжанның анасы болған. Лиу Чжан Фэй Борэнды өзіне шақырғанда, Фэй И Фэй Борэнмен бірге саяхаттап оқушы ретінде И провинциясына келді. 214 жылы Лиу Бей Лиу Чжаннан И провинциясын басып алып, жаңа губернатор болғаннан кейін, Фэй И осы провинцияда қалуды жөн көрді. Осы кезде ол тағы екі белгілі ғалыммен бірдей атаққа ие болды: Руньн командирлігінен Сюй Шулонг (許叔龍) және Нан командирлігінен Донг Юн.
Fei Yi was born in Meng County (鄳縣), Jiangxia Commandery (江夏郡), which is located northwest of present day Luoshan County, Henan, during the late Eastern Han dynasty. His father died when he was still young so he was raised by an older relative Fei Boren (費伯仁), whose aunt was the mother of Liu Zhang, the Governor of Yi Province (covering present day Sichuan and Chongqing). When Liu Zhang invited Fei Boren to join him, Fei Yi accompanied Fei Boren as a travelling student and entered Yi Province. In 214, after the warlord Liu Bei seized control of Yi Province from Liu Zhang and became the new Governor, Fei Yi chose to remain in Yi Province. During this time, he became as equally famous as two other notable scholars: Xu Shulong (許叔龍) from Runan Commandery and Dong Yun from Nan Commandery.
Сюй Цзин ұлының жерлеу рәсімі
Сюй Цзиннің ұлы қайтыс болғанда, Фэй И мен Донг Юн қабірге баруға ниеттенді, сондықтан Донг Юн әкесі Донг Хеден көліктерін ұйымдастыруға көмектесуін сұрады. Донг Хе оларға артқы жағы жабылмаған шағын күйме берді. Донг Юн оған отыруға тартынса, Фэй И қуана отырды. Олар баратын жерге жеткенде, Чжугэ Лян мен басқа да маңызды шенеуніктер әсем безендірілген көліктерде келгенін көрді. Көліктен түскенде, Донг Юн ұялып, қысылып тұрғандай болды, ал Фэй И сабырлы да тыныш көрінді. Қайтып келген соң, Донг Хе күймешіден сұрап білді, олардың көлігі басқалардың көліктерінен нашаррақ екенін көргенде Донг Юн мен Фэй И әртүрлі реакция көрсеткенін. Сонда Донг Хе ұлына: "Мен сені де Вэньвейді де бірдей санағанмын. Енді сұрағыма жауап таптым" деді.
When Xu Jing's son died, Fei Yi and Dong Yun wanted to attend the funeral so Dong Yun asked his father Dong He to help them arrange their transport. After Dong He provided them a small chariot with no rear covering, Dong Yun seemed reluctant to board it while Fei Yi eagerly got on board. When they reached their destination, they saw that Zhuge Liang and other key officials had showed up in well decorated carriages. As they dismounted the carriage, Dong Yun showed signs of embarrassment while Fei Yi appeared calm and composed. After they returned, Dong He asked the chariot driver and learnt that Dong Yun and Fei Yi reacted differently when they saw that their transport was of inferior design compared to others'. Dong He then told his son: "I always thought that you and Wenwei are on par with each other. Now I have the answer to my question."
Лю Бейдің басқаруындағы қызмет
221 жылы Лю Бэй өзін император деп жариялап, Шу мемлекетін құрғаннан кейін, ол аға ұлы Лю Шанды тақ мұрагері етіп белгіледі және Фэй И мен Донг Юнды жаңа тағайындалған мұрагердің жақын кеңесшілері ретінде тағайындады.
In 221, after Liu Bei declared himself emperor and established the state of Shu, he designated his eldest son Liu Shan as crown prince and appointed Fei Yi and Dong Yun to serve as the newly anointed heir apparent's close attendants.
Чжукэ Лянның регенттік кезінде қызмет
Лю Шан 223 жылы Лю Бэйдің қайтысынан кейін Шу императоры болғанда, императорлық канцлер Чжугэ Лян, Лю Шан сол кезде кәмелетке толмағандықтан, регент ретінде қызмет етті. Таққа отырғаннан кейін Лю Шан Фэй Иді Сары қақпаның мырзасы (黃門侍郎) қылып тағайындады. 225 жылдың күзіне қарай, Чжугэ Лян Шудың оңтүстігіндегі бүлікшілер мен Наньман тайпаларына қарсы әскери жорықтан оралғанда, Фэй И және оның көптеген әріптестері оны қарсы алу үшін астана Чэндудан ондаған ли қашықтыққа шықты. Көптеген шенеуніктер Фэй И сияқты жас болды және Шу үкіметіндегі олардың дәрежелері де шамамен бірдей еді. Олардың бәрінен Чжугэ Лян тек Фэй Иді ғана Чэндуға қайту жолында өзімен бірге көлікке мінуге таңдады. Қалғандары бұл оқиғаға таңқырып, Фэй И туралы ойларын өзгертті.
When Liu Shan became the Shu emperor in 223 following Liu Bei's death, Zhuge Liang, the Imperial Chancellor, served as regent because Liu Shan was still underage at the time. After his coronation, Liu Shan appointed Fei Yi as a Gentleman of the Yellow Gate (黃門侍郎). Around the autumn of 225, when Zhuge Liang returned from a military campaign against rebels and the Nanman tribes in southern Shu, Fei Yi and many of his colleagues travelled tens of li out of the capital Chengdu to welcome him back. Most of the officials were around the same age as Fei Yi and their ranks in the Shu government were about the same as his. Among all of them, Zhuge Liang chose only Fei Yi to ride in the same carriage as him for their journey back to Chengdu. The others felt very surprised and they changed their opinions of Fei Yi after this.
Шудың Удағы елшісі ретінде
223 жылы Шу бұрынғы одақтасы У мемлекетімен одақты қайта жаңартты. 225 жылы Чжугэ Лян оңтүстік жорығынан оралған соң Фэй Иді «Даңқты Сенімді Полковник» (昭信校尉) қылып тағайындап, оны Уға елшілікке жіберді. Фэй И Уға келгенде, император Сунь Куан оны мазақтап, келекелеуге тырысқанда сабырлылық танытты. Сунь Куан Фэй Иге ішімдік ұсынды, оның мас болғанын көрді, сосын қазіргі жағдай туралы көптеген сұрақтар қойды. Фэй И есінің ауғанын айтып, бірден жауап беруден бас тартты. Ол барлық сұрақтарды жазып алып, мұқият ойланып, кейін Сунь Куанға жауап берді, бірде-бір сұрақтан қалған жоқ. Ораторлық шеберлігімен танымал Чжугэ Ке және Ян Дао (羊衜) сияқты У шенеуніктері Фэй Иге қарсы шығып, қиын сұрақтар қоюға тырысты. Бірақ Фэй И олардың сұрақтарына тыныш және қадір-қасиетті жауап беріп, дұрыс аргументтер келтірді. Ол міндетін абыроймен орындады. Бірде мас Сунь Куан Фэй Иге: «Ян И мен Вэй Ян балаша сыңай таныстырады. Олардың еңбегі аз болса да, билікте болғандықтан үлкен проблема тудыруы мүмкін. Егер Чжугэ Лянның денсаулығына келіспесе, апат болады. Сендердің бәрің шатасыңдар, ешкім бұл мәселенің болашаққа қарайғы салдары туралы ойлаған жоқ. Бұл сіздің ұрпақтарыңызға зиян емес пе?» – деді. Сунь Куанның сұрағына таң қалған Фэй И бірден жауап бере алмады, ойланып, айналасына қарады. Фэй Идің орынбасары Дун Хуэй алға шығып, Фэй Иге қарап: «Ян И мен Вэй Ян арасындағы жанжал – олардың жеке даулары. Олар Ең Бу мен Хан Синь сияқты үлкен мақсаттары жоқ. Қазіргі біздің басты міндетіміз – күшті жауымызды жеңіп, империяны біріктіру. Тек содан кейін ғана біз міндетімізді орындағанбыз деп айта аламыз және мұрамызды кеңейте аламыз. Егер біз басты міндетімізді ұмытып, осы сияқты ішкі проблемаларды алдын алуға тырыссақ, ол дауылдан сақтану үшін кеме жасамай қалғанмен тең болар еді. Бұл ұзақ мерзімде ешқандай пайда бермейді» – деді. Сунь Куан Дун Хуэйдің жауабына риза болды. Басқа бір жағдайда Сунь Куан шенеуніктеріне: «Шу елшісі келгенде, барлығың отырып, тамақтанып, оны қарсы алуға тұрмаңдар» – деп бұйрық берді. Фэй И келгенде Сунь Куан мен оның шенеуніктері оның келгенін елемей, тойлауды жалғастырды. Сонда Фэй И: «Фенхуан (қызыл құс) келгенде, килин (құдай аң) тамақтанбайды (оны құрметпен қарсы алады). Есек пен ешкі надандықтан тамақтанған күйінде қалады (оны елемейді)» – деді. Чжугэ Ке: «Біз фенхуан келсін деп күн сәулесінің шамы ағаштарын отырғыздық. Бірақ келгені – қара құс. Неге оны қорқытып, қайдан келгеніне қайтармаймыз?» – деді. Фэй И бәлішті жеуді тоқтатып, рапсодия жазу үшін қалам мен қағаз сұрады. Чжугэ Ке де солай істеді. Содан кейін олар өлеңдерін алмасып, бір-бірін мақтады. Сунь Куан Фэй Иге қатты таңғалып: «Сіз империядағы ең адал адамдардың бірісіз. Сіз Шу мемлекетінің маңызды тірегі боласыз. Сол кезде сіз бізге жиі келе алмайсыз деп қорқамын» – деді. Сунь Куан Фэй Иге бір құнды қылыш сыйлады, ол оны әрдайым өзімен бірге алып жүрді. Фэй И оған: «Мен талантсызмын. Мұндай құрметке не себеп болды? Қылыш мемлекет жауына қарсы және хаосты тоқтату үшін қолданылады. Ұлы патша, сіз өзіңіздің мемлекетіңізді басқаруға бар күшіңізді жұмсаңыз және Хан әулетін қолдау үшін (Шумен) бірлесіп жұмыс істеңіз деп үміттенемін. Мен білімсіз де әлсіз болсам да, сіздің маған артып отырған үмітіңізді ешқашан ақтамаймын» – деді.
In 223, Shu reestablished its alliance with its former ally state Wu against their common rival state Wei. After Zhuge Liang returned from his southern campaign in 225, he commissioned Fei Yi as a Colonel of Illustrious Trust (昭信校尉) and sent him as Shu's ambassador to Wu. During his mission to Wu, Fei Yi kept his cool when the Wu emperor Sun Quan tried to ridicule and poke fun at him. Sun Quan treated Fei Yi to alcoholic drinks, saw that he appeared drunk, and then bombarded him with a series of questions about current affairs. Fei Yi gave an excuse that he was no longer sober and declined to answer immediately. He noted down all the questions, went back and thought through carefully, and came back to Sun Quan later with all the answers without missing out any question. Some Wu officials such as Zhuge Ke and Yang Dao (羊衜), who were known for their oratorical talents, attempted to challenge Fei Yi and pose difficult questions to him. However, Fei Yi managed to respond in a calm and dignified manner, and provide well reasoned answers to their questions. He held his ground well throughout his mission. In one instance, a drunk Sun Quan asked Fei Yi: "Yang Yi and Wei Yan behave like immature boys. Even though their contributions are insignificant, they can still cause big trouble because they are in positions of power. If one day Zhuge Liang is no longer around, there will definitely be disaster. All of you are confused. No one has considered the long term implications of this problem. Isn't that harmful to your descendants?" Fei Yi, stunned by Sun Quan's question, could not respond immediately and started glancing around as he tried to think of an answer. Fei Yi's deputy, Dong Hui, stepped up, looked at Fei Yi and said: "You can say that the conflict between Yang Yi and Wei Yan is a private issue between them. They don't have wild ambitions unlike Ying Bu and Han Xin. As of now, our priority is to eliminate our powerful enemy and reunify the Empire. Only after we have achieved that can we consider our mission accomplished and be able to expand our legacy. If we put our priority aside and focus on preempting internal problems such as this, it would be equivalent to not building a boat at all to avoid getting caught in a storm. That wouldn't be beneficial at all in the longer term." Sun Quan was very amused by Dong Hui's reply. In another instance, Sun Quan instructed his officials: "When the Shu ambassador arrives, all of you just remain seated, continue eating, and don't stand up to greet him." When Fei Yi arrived, Sun Quan and his officials deliberately ignored his presence and continued feasting. Fei Yi then said: "When a fenghuang shows up, the qilin will stop eating (and acknowledge the fenghuang's presence). Donkeys and mules are ignorant. That's why they continue eating (and ignore the fenghuang)." Zhuge Ke replied: "We planted parasol trees for the fenghuang's arrival. A brambling came along instead. Why don't we scare away the brambling and force it to go back to where it came from?" Fei Yi stopped chewing on the pastry and asked for a brush to compose a rhapsody. Zhuge Ke also did the same. They then exchanged their works and praised each other. Sun Quan was so impressed with Fei Yi that he told him: "Sir, you are one of the most virtuous men in the Empire. You will definitely become an important pillar of state in Shu. By then, I am afraid you will no longer be able to visit us often." Sun Quan also gave Fei Yi a precious sword, which he used to carry with him all the time, as a parting gift. Fei Yi told him: "I am untalented. What makes me deserve such an honour? A sword is meant to be used against enemies of the state and to put an end to chaos. I hope that you, Great King, will do your best to rule your kingdom and work together (with Shu) to support the Han dynasty. I may be ignorant and weak, but I will never disappoint the hopes you have placed in me."
Әскери кеңесші ретінде
Фэй И Вудағы дипломатиялық миссиясынан оралғаннан кейін сарай қызметкері (侍中) лауазымына көтерілді. 227 жылы Чжугэ Лян Шу мемлекетінің барлық аймақтарынан әскер жинап, келесі жылы Шудың басты қарсыласы Вэй мемлекетіне қарсы ірі әскери науқанға дайындалды. Әскерлер Ханчжун әкімшілік аймағында жиналғанда, Чжугэ Лян Фэй Иді Чэндудан шақырып алып, оны армия кеңесшісі (參軍) қызметіне тағайындады. "Соғысқа шығу туралы ескерту" (楚 Shi Biao) деген мақаласында Чжугэ Лян Фэй И, Гуо Юцзи және Донг Юнды сенімді, адал және қабілетті шенеуніктердің үлгісі ретінде көрсетіп, олардың император Лю Шанға Шуды тиімді басқаруға көмектесе алатын жақсы кеңестер бере алатынын айтты. 227 және 230 жылдар аралығында Фэй И әскери кеңесші және Шудың Удағы елшісі лауазымдарын кезекпен атқарды. Вэйге қарсы әскери науқандар кезінде Чжугэ Лянның көмекшісі болғаннан басқа, ол осы кезеңде Шу үкіметі тарапынан Удағыға дипломатиялық миссиялармен жиі жіберілді. 230 жылы ол армияның орталық қорғаушысы (中護軍) лауазымына, содан кейін Шу армиясының майоры (司馬) болып тағайындалды.
Fei Yi was promoted to the position of a Palace Attendant (侍中) after returning from his diplomatic mission to Wu. In 227, Zhuge Liang mobilised military forces from throughout Shu in preparation for a large scale campaign against Shu's rival state Wei in the following year. As the troops gathered at the staging area in Hanzhong Commandery, Zhuge Liang summoned Fei Yi from Chengdu and appointed him as an Army Adviser (參軍). In his Chu Shi Biao (literally "memorial on the case to go to war"), Zhuge Liang named Fei Yi, Guo Youzhi and Dong Yun as examples of trustworthy, loyal and competent officials who could provide good advice and assist the emperor Liu Shan in governing Shu more effectively. Between 227 and 230, Fei Yi alternated between his roles as a military adviser and Shu's ambassador to Wu. Apart from serving as an assistant to Zhuge Liang during the military campaigns against Wei, he was also often sent by the Shu government on diplomatic missions to Wu during this period of time. In 230, he was reassigned to serve as Central Protector of the Army (中護軍) and then as a Major (司馬) in the Shu army.
Вэй Ян мен Ян И арасындағы қақтығыстағы рөлі
Шудың аға генералы Вэй Ян Чжуге Лянның бас хатшысы Ян Имен қарым-қатынасы нашар болды. Вей Ян мақтанышпен танымал болғандықтан, оның әріптестері оған мойынсұнды. Янг И Вей Янға ешқандай жеңілдік жасамағандардың бірі болды, сондықтан Вей Ян оған қатты наразы болды. Чжугэ Лян Вэй Ян мен Ян И арасындағы келісімнің жоқтығына ренжіді, бірақ ол екі адамның дарындылығын бағалайтын және олардың көмегіне мұқтаж болғандықтан, жақтасуға дайын емес еді. Вей Ян мен Ян И қатты ұрысып кеткенде, Вей Ян семсерін суырып алып, екіншісінің алдына шығарып салады. Янг И жылап жіберді. Фэй И оларды күресуден тоқтатты және Чжуге Лян тірі кезінде оларды бақылауға алды.
Wei Yan, a senior Shu general, was on bad terms with Yang Yi, Zhuge Liang's chief clerk. Wei Yan was known for being boastful, and his colleagues generally gave in to him. Yang Yi was one of the few who made no concession to Wei Yan, so Wei Yan deeply resented him. Zhuge Liang was upset by the lack of harmony between Wei Yan and Yang Yi, but he was unwilling to take sides because he appreciated the talents of both men and needed their help. When Wei Yan and Yang Yi got into heated quarrels, the former drew his sword and brandished it in front of the latter. Yang Yi sobbed as tears rolled down his cheeks. Fei Yi then stepped in to stop them from fighting and managed to keep them under control while Zhuge Liang was still alive.
Вуджан жазығындағы шайқас
234 жылы Вуджан жазығындағы Вэй әскерлерімен болған шайқаста Чжугэ Лянның денсаулығы күрт нашарлады. Осы уақытта Ли Фу Чжугэ Лянға Шу үкіметін басқаруға кім лайық екенін сұрағанда, Чжугэ Лян Цзян Вань оны алмастыра алатынын, ал Фэй И Цзян Ваньның орнын баса алатынын айтты. Ли Фу кеткен соң Чжугэ Лян Ян И, Фэй И және Цзян Вэйге өлімінен кейін әскерді Шуға қайтаруды құпия тапсырды, ал Вэй Ян мен Цзян Вэйге арттық күзеттің жауапкершілігін жүктеді. Егер Вэй Ян бұйрықтарды орындамаса, олар онысыз шегіну керек еді. Чжугэ Лян қайтыс болғаннан кейін Ян И оның өлімі туралы хабарды құпия ұстауға бұйырды, содан кейін Фэй Иге Вэй Янмен кездесіп, оның ниетін анықтауды тапсырды. Вэй Ян Чжугэ Лянның соңғы бұйрықтарын орындаудан бас тартып, Ян Иге бағынудан бас тартқанда, Фэй И Вэй Янға Шу армиясының бір бөлігін қалдырып, науқанды жалғастыру үшін жаңа жоспар жасауға көмектесетінін айтты, ал қалғаны Шуға қайта оралады. Фэй И жаңа жоспар туралы хат жазып, екеуіне де қол қойдырды, содан кейін Вэй Янға хатты кейін барлық офицерлерге оқып беретінін мәлімдеді. Ол Вэй Янға: «Мен бас хатшы Янға сіздің пікіріңізді түсіндіруге барам. Бас хатшы – әскери істерден бейхабар азаматтық шенеунік. Ол жаңа жоспарға қарсы шықпайды» деді. Фэй И Вэй Яннан шығып, жылдамдап бас лагерьге қайтты. Вэй Ян көп ұзамай шешімінен өкініп, Фэй Иді тоқтатуға тырысты, бірақ оны жеткізе алмады. Бас лагерьдегі жағдайды білу үшін бағыныштыларын жібергеннен кейін, Фэй И оған өтірік айтқанын білді, өйткені Шудың барлық бөлімшелері Чжугэ Лянның соңғы бұйрықтарына сәйкес шегінуге дайындалып жатты. Вэй Ян шайқасты жалғастыруды қалап, ашуға ішінде ыстық от тұтанды, сондықтан ол Шу армиясының шегінуін тоқтату үшін өзінің бөлімшесімен Шуға апаратын жолдарды бұзуға тырысты. Вэй Ян мен Ян И Шу үкіметіне бір-бірін опасыздықпен айыптады; Шу үкіметі Ян Идің айтқанына сенді және Вэй Ян бүлік көтеріп жатыр деп күдіктенді. Вэй Ян ақырында Шу генералы Ма Дайдың қолынан қаза тапты, осылайша қақтығыс аяқталды.
In 234, Zhuge Liang became critically ill during a stalemate at the Battle of Wuzhang Plains against Wei forces. During this time, when Li Fu asked Zhuge Liang who could succeed him as the head of the Shu government, Zhuge Liang replied that Jiang Wan could succeed him and that Fei Yi could succeed Jiang Wan. After Li Fu left, Zhuge Liang secretly instructed Yang Yi, Fei Yi and Jiang Wei to lead the army back to Shu after his death, with Wei Yan and Jiang Wei in charge of the rearguard. If Wei Yan refused to follow orders, they were to retreat without him. After Zhuge Liang died, Yang Yi ordered news of his death to be kept secret, and then instructed Fei Yi to meet Wei Yan and assess his intentions. When Wei Yan refused to follow Zhuge Liang's final orders and submit to Yang Yi's command, Fei Yi pretended to help Wei Yan make new arrangements for part of the Shu army to remain behind and continue with the campaign, while the rest would return to Shu. Fei Yi then wrote a letter about the new arrangements, got both of them to sign it, and told Wei Yan that he would read out the letter to all the officers later. He also told Wei Yan: "I will go back and explain your point of view to Chief Clerk Yang. The Chief Clerk is a civil official who knows little about military affairs. He will definitely not oppose the new arrangements." Fei Yi then left Wei Yan and sped back to the main camp. Wei Yan soon regretted his decision and tried to stop Fei Yi but could not catch up with him in time. After sending his subordinate to find out the situation in the main camp, he was shocked to learn that Fei Yi had lied to him because all the Shu units were preparing to retreat in accordance with Zhuge Liang's final orders. Wei Yan turned furious as he wanted to continue the battle, so he tried to stop the Shu army from retreating by leading his own unit to destroy the gallery roads leading back to Shu. Wei Yan and Yang Yi separately wrote to the Shu government to accuse each other of treason; the Shu government believed Yang Yi's account and suspected that Wei Yan was plotting a rebellion. Wei Yan eventually met his end at the hands of the Shu general Ma Dai, and the conflict came to an end.
Ян Идің баяндамасы
Чэндуға оралғаннан кейін Ян И өзі үлкен еңбек еткенін ойлады, сондықтан Шу үкіметінің жаңа басшысы ретінде Чжуге Лянның орнын басатынына нық сенді. Бірақ Чжуге Лянның Цзян Ваньды таңдағаны белгілі болғанда, ол қатты көңілі қалып, көңілі тоңды. Цзян Ван жазу шеберлерінің префекті (尚書令) болып тағайындалды, ал Ян И Орталық әскери кеңесші (中軍師) болды – бұл шын мәнінде билігі жоқ лауазым еді. Ян И өзін жоғары бағалап, Цзян Ваньдан өзінің артық екенін санады, себебі ол Шуда соңғысынан бұрын қызмет ете бастаған. Цзян Ван Шу үкіметінің жаңа басшысы болғаннан кейін Ян И жиі ашуланып, наразылығын білдіретін. Оның ашуын жеткізуде дұрыс сөздерді таңдай алмағаны үшін әріптестері оған жауқаздық танытпады. Тек Фэй И ғана оны жұбатты. Ян И Фэй Иге былай деді: "Егер Императордың канцлері қайтыс болғанда, мен бүгін осындай жағдайға түсетінімді білгенімде, өз әскеріммен бірге Вэйге қашып кетіп, оларға қосылған болар едім! Қатты өкінемін, бірақ енді ештеңе істей алмаймын." Фэй И Ян И туралы Шу үкіметіне құпия хабарлады. Соның салдарынан 235 жылы Ян И қарапайым халық деңгейіне төмендетіліп, Ханчжа округіне (漢嘉郡; қазіргі Сычуань провинциясының Лушань ауданы) жер аударылды, онда ол кейін өз-өзіне қол жұмсады. Алайда Ян И-дің отбасы Шуға оралуға мүмкіндік алды.
After returning to Chengdu, Yang Yi thought that he had made great contributions so he strongly believed that he would be chosen to succeed Zhuge Liang as the new head of the Shu government. However, he felt deeply disappointed when it turned out that Zhuge Liang had picked Jiang Wan instead. Jiang Wan was appointed as the Prefect of the Masters of Writing (尚書令), while Yang Yi became a Central Military Adviser (中軍師) – an appointment with no real power. Yang Yi had all along viewed himself highly and saw himself as superior to Jiang Wan because he started serving in Shu earlier than the latter. After Jiang Wan became the new head of the Shu government, Yang Yi frequently grumbled and complained to express his dissatisfaction. His colleagues ignored him due to his poor choice of words in conveying his frustration. Fei Yi was the only one who comforted him. Yang Yi once told Fei Yi: "When the Imperial Chancellor died, I should have brought along my men and defected to Wei if I knew I'd end up in this situation today! I deeply regret but there's nothing I can do now." Fei Yi secretly reported Yang Yi to the Shu government. As a result, in 235 Yang Yi was demoted to the status of a commoner and exiled to Hanjia Commandery (漢嘉郡; around present day Lushan County, Sichuan), where he committed suicide later. However, Yang's family could return to Shu.
Жазу шеберлерінің жетекшісі
Фэй И 234 жылы Чжуг Лянның қайтысынан кейін Арғы әскери кеңесші (後軍師) лауазымына көтерілді. Ол көп ұзамай Цзян Ваньның орнын басып, 235 жылдың мамыр айында Жазу шеберлерінің префекті (尚書令) болды. Сол кезде Шу мемлекеті соғыс жағдайында болғандықтан, Фэй И Жазу шеберлерінің префекті ретінде күн сайын көптеген мәселелермен айналысуға мәжбүр болды. Бірақ ол өте жоғары интеллектісімен, ақпаратты жылдам өңдей білуімен және тамаша жадымен танымал еді. Ол бір құжатты бір рет қана шолып өтіп, оның барлық маңызды тұстарын түсініп, жадында сақтай алатын. Сондықтан, әдеттегі жұмыс күнінде ол жұмысын таңертең аяқтап, түстен кейін адамдармен кездесіп, демалыспен айналысатын. Ол әсіресе вейци ойынында шебер болды. Көңіл көтеру мен ойын-сауыққа берілгеніне қарамастан, ол ешқашан жұмысы мен міндеттерін жеңілдеп қараған емес.
Fei Yi rose to the position of Rear Military Adviser (後軍師) following Zhuge Liang's death in 234. He soon succeeded Jiang Wan as Prefect of the Masters of Writing (尚書令) in May 235. At the time, as Shu was in a state of war, Fei Yi had numerous issues to attend to on a daily basis given his role as Prefect of the Masters of Writing. However, he was known for his exceptionally high level of intellect, fast speed of processing information, and excellent memory. He could grasp all the key points in a document and remember them after skimming through the document only once. Therefore, on a typical day at work, he usually completed all his tasks in the morning and spent the afternoon meeting people and engaging in leisure activities. He was particularly skilful at playing weiqi. Despite his indulgences in fun and entertainment, he never neglected his work and duties.
Бас генерал және жазу шеберлерінің ісі жөніндегі басқарушы ретінде
243 жылдың қазан айының соңында немесе қараша айында Цзян Вань денсаулығының нашарлауына байланысты Ханчжун әкімшілігінен Фу округіне (縣; қазіргі Миянян, Сычуань) көшіп барды. Сол жылдың қараша айының соңында немесе желтоқсан айында Цзян Вань өзінің Бас генерал (大將軍) және Жазу істерінің басқарушысы (錄尚書事) лауазымдарын Фэй Иге тапсырды, осылайша Фэй И Шу үкіметінің де-факто басшысы болды. 244 жылы Донг Юн Фэй Иден кейін Жазу істерінің префекті (尚書令) болып тағайындалды және ол қызметте болған кезде Фэй Идің күнделікті кестесі мен өмір салтын ұстануға тырысты. Алайда он күн ішінде Донг Юн жұмысының бірте-бірте жиналып бара жатқанын түсінді. Ол көңілі толмай: "Бір талантты адамның қабілеті екіншісінен қатты айырмашылыққа ие болуы мүмкін. Мен Фэй Иге ешқашан жете алмаймын, ойламын. Күн бойы жұмыс істесем де, әлі де көп мәселелерге көңіл бөлмедім".
In late October or November 243, Jiang Wan moved from Hanzhong Commandery to Fu County (涪縣; present day Mianyang, Sichuan) due to poor health. In late November or December that year, Jiang Wan relinquished his positions as General in Chief (大將軍) and Manager of the Affairs of the Masters of Writing (錄尚書事) to Fei Yi, thus making Fei Yi the de facto head of the Shu government. In 244, Dong Yun succeeded Fei Yi as Prefect of the Masters of Writing (尚書令) and attempted to follow Fei Yi's daily schedule and lifestyle when he held that appointment. However, within ten days, Dong Yun quickly realised that his work was gradually piling up. He sighed: "The ability of a talented person can be so significantly different from that of another. I think I can never catch up (with Fei Yi). Despite working all day long, I still have many things that I haven't attended to yet."
Синьши шайқасы
244 жылдың басында Вэй регенті Цао Шуан армиясын Шыңшы тауына (興勢山; қазіргі Ян округінің солтүстігінде орналасқан, Шэньси) бастап, Шудың бақылауындағы Ханчжун округіне шабуыл жасауға дайындалды. Сәуірдің соңында немесе мамыр айында Шу императоры Лю Шан Фэй Иге императорлық өкілеттік берді және оған Шу армиясын басқарып, басқыншыларға қарсы шайқасқа түсуді бұйырды. Фэй И кетер алдында Шу шенеунігі Лай Мин оған келіп, онымен вейчи ойнауын сұрады. Ол кезде соғысқа дайындық жұмыстары аяқталған және әскерлер жорыққа дайын тұрған еді. Қанаттары бар құжаттар түсе бергенімен, Фэй И Лай Минмен ойын ойнауын жалғастырды және ойынға терең бойлады. Лай Мин оған: "Шындығында, мен сені сынап көрдім! Сен сенімді адамсың және жауды жеңе аласың" деді. 244 жылдың маусым айына қарай Вэй армиясы қиын жағдайға түсті, себебі олар Шыңшы тауынан әрі жылжуға мүмкін болмады және олардың жабдықтары таусылып бара жатты. Жеңіліс жақын екенін сезген Цао Шуанның кеңесшісі Ян Вэй (楊偉) өзінің жоғарғы басшысын тым кеш болмай тұрып Вэй армиясын кері қайтаруға көндіруге тырысты. Алайда, Цао Шуан Дэн Ян мен Ли Шенгтің сөзін тыңдап, әскерлеріне өз орналасқан жерлерін ұстап тұруға бұйрық берді. Цао Шуанның әріптес регенті Сима И, Цао Шуанның орынбасары Сяо Хуанға хат жазып, олардың қауіпте екенін ескерткеннен кейін, Сяо Хуан қорқып, Цао Шуанды кері шегінуге көндірді. Маусымның соңында немесе шілде айында Вэй армиясы кері шегінген кезде Фэй И Шу күштерін үш бағыттан шабуылға көтеріп, жауға ауыр жеңіліс сырқатты, ал Цао Шуан мүжілген күйде қашып құтылды.
In early 244, the Wei regent Cao Shuang led an army to Mount Xingshi (興勢山; located north of present day Yang County, Shaanxi) and prepared to attack the Shu controlled Hanzhong Commandery. In late April or May, the Shu emperor Liu Shan granted Fei Yi acting imperial authority and ordered him to lead the Shu army into battle against the invaders. Before Fei Yi departed, the Shu official Lai Min visited him and asked to play a game of weiqi with him. At the time, all the preparations for battle had been made and the troops were ready to march off. While documents attached with feathers kept coming in, Fei Yi continued playing with Lai Min and seemed deeply engrossed in the game. Lai Min told him: "I was actually testing you! You are a trustworthy person and you will definitely be able to defeat the enemy." By June 244, the Wei army had become stuck in a perilous situation as they could not advance beyond Mount Xingshi and their supplies were running low. Sensing that defeat was imminent, Cao Shuang's adviser Yang Wei (楊偉) tried to persuade his superior to pull back the Wei army before it was too late. However, Cao Shuang listened to Deng Yang and Li Sheng instead and ordered his troops to hold their positions. After Cao Shuang's co regent Sima Yi wrote to Cao Shuang's deputy Xiahou Xuan and warned him of the danger they were in, Xiahou Xuan became fearful and managed to convince Cao Shuang to retreat. In late June or July, while the Wei army was retreating, Fei Yi led the Shu forces to launch a three pronged attack and inflicted a devastating defeat on the enemy with Cao Shuang barely escaping alive.
И провинциясының инспекторы ретінде
Фэй И Цзиньси тауындағы жеңісінен кейін Чэндуға оралған соң, ол жетістіктері үшін марапат ретінде Чэнь округінің маркизі (成鄉侯) атағын алды. 244 жылдың соңына қарай Цзян Ваньның денсаулығы нашарлағандықтан, ол И провинциясының инспекторы (益州刺史) қызметінен қанағаттанды және оны Фэй Иге тапсырды.
After Fei Yi returned to Chengdu from his victory at Mount Xingshi, he was enfeoffed as the Marquis of Cheng District (成鄉侯) as a reward for his achievement. Towards the end of 244, as Jiang Wan's health deteriorated, he stepped down from his gubernatorial appointment as the Inspector of Yi Province (益州刺史) and passed it on to Fei Yi.
Фэй Идің регенттік билігі
Цзян Ван 246 жылы қарашада немесе желтоқсанда қайтыс болғаннан кейін Фэй И Шу үкіметінің жаңа регенті және басшысы болды. Билікке келген кезде оның Шуға қосқан үлесі мен жеке даңқы алдыңғы регентке тең болды. 248 жылы Фэй И Шу астанасы Чэндудан Вэй-Шу шекарасына жақын Ханчжун округіне көшті. Регенттік кезеңдерінде Цзян Ван мен Фэй И Ханчжунда ұзақ уақыт болғандарына қарамастан, Чэндудағы мемлекеттік істерді бақылауда ұстады. Мысалы, Шу императоры Лю Шан шенеуніктерге сыйлық немесе жаза тағайындамас бұрын олардан кеңес алып, рұқсат алуға тиіс болды. Осы екі регентке Лю Шанның билік жылдарындағы сенімі осы деңгейде болды. 251 жылы жазда Фэй И Чэндуға оралғанда, бақ жолдаушылардан астанада қалуының жақсы болмайтынын естіді, сондықтан қыста Чэндудан Ханшоу округіне (漢壽縣; қазіргі Сычуань провинциясының солтүстік-шығысында) көшіп кетті. 252 жылы Лю Шан Фэй Иге күнделікті істерді жүргізуге көмектесетін жеке штатқа ие болуға рұқсат берді.
Following Jiang Wan's death in November or December 246, Fei Yi became the new regent and head of the Shu government. By the time he came to power, his contributions to Shu and personal fame were on par with his predecessor. In 248, Fei Yi moved from the Shu capital Chengdu to Hanzhong Commandery near the Wei–Shu border. Throughout their regencies, Jiang Wan and Fei Yi still maintained control over state affairs in Chengdu even though they were away in Hanzhong for extended periods of time. For example, the Shu emperor Liu Shan had to consult them and gain their approval before giving out rewards and punishments to officials. Such was Liu Shan's high levels of trust in and reliance on these two regents during his reign. In the summer of 251, when Fei Yi returned to Chengdu, he heard from fortune tellers that it was inauspicious for him to remain in the capital, so in winter he moved out of Chengdu to Hanshou County (漢壽縣; northeast of present day Jiange County, Sichuan). In 252, Liu Shan granted Fei Yi permission to have a personal staff to assist him in running the day to day affairs.
Құрлық
253 жылы 16 ақпанда Ханшоу округінде (漢壽縣; қазіргі Сычуань провинциясының солтүстік-шығысында) қытай жаңа жылының бірінші күні той өткізген кезде, маскүнем Фэй Иді Шудағы генерал болған бұрынғы Вэй азаматы Гуо Сю (郭脩; басқаша Гуо Сун 郭循) пышақтап өлтірді. Ол Фэй Идің қол астындағы адамдарымен де өлтірілді. Ол «Маркиз Цзин» (敬侯; сөзбе-сөз «қадірлі маркиз») деген атақпен құрметтеліп, Сычуань провинциясының Гуанъюань ауданындағы қазіргі Жаухуа көне қаласының шығыс қақпасынан шығысқа қарай 1 шақырым жерде жерленді. Гуо Сю, оның әдепті аты Сяосян (孝先), Шуға қосылғанға дейін Лян провинциясында жақсы танымал болған. Ол Шу генералы Цзян Вэйдің шайқасында тұтқындалғаннан кейін, ол еріксіз бағынып, Шуға адалдыққа ант берді. Шу императоры Лю Шан оны сол жақ генерал (左將軍) етіп тағайындады. Гуо Сю императорды құттықтау сылтауымен Лю Шанды өлтіруге тырысты. Алайда Лю Шанның қауіпсіздік қызметкерлері оның әрекетінде күдікті бірдеңе байқап, императорға жақындамас бұрын тоқтатты. Шу императорына қол жұмсаудан сәтсіз аяқталған Гуо Сю нысанын регент Фэй Иге ауыстырып, мақсатына жетті. 253 жылдың қыркүйегінде немесе қазан айында Вэй императоры Цао Фанг Гуо Сюды «Вэйге ерен қызметі» үшін мақтап, оны Ни Чжэн және Цзе Чжитуймен салыстырып, оған өлімнен кейін құрмет көрсетіп, отбасына сыйлықтар беру туралы императорлық жарлық шығарды. Бесінші ғасыр тарихшысы Пэй Сончжи Цао Фанның императорлық жарлығына қарсы шығып, Гуо Сюдың батыр емес екенін және оның Фэй Иді өлтіруі «Вэйге қызмет ету» санатына жатпайтынын дәлелдеді. Ол үш себеп келтірді. Біріншіден, Гуо Сю жауға тұтқындалғанда азамат болғандықтан, ол Вэйге тікелей «қызмет» етпеген, демек, Фэй Иді өлтіруі «Вэйге қызмет ету» деп есептелмейді. Екіншіден, Вэйге Шу, Яньге Цин сияқты қауіп төндірмеген, сондықтан Гуо Сюдың Фэй Иді өлтіруін Цин патшасына Цин Кэнің жасаған қастандық әрекетімен салыстыруға болмайды. Үшіншіден, Пэй Сонгцзидің пікірінше, Лю Шан және Фэй И тиісінше орташа билеуші және регент болғандықтан, олардың өлімі Шуға айтарлықтай зиян келтірмейді. Осылайша Пэй Сонгжи Гуо Сюдың мемлекеттің регентін өлтіру арқылы танымал болуға ұмтылған мүмкіндікті пайдаланған адам екеніне тоқталды.
On 16 February 253, while hosting a party on the first day of the Chinese New Year in Hanshou County (漢壽縣; northeast of present day Jiange County, Sichuan), a drunk Fei Yi was stabbed and killed by Guo Xiu (郭脩; a. k. a. Guo Xun 郭循), a former Wei civilian who became a general in Shu. The assassin also met his end at the hands of Fei Yi's subordinates. He was honoured with the posthumous title "Marquis Jing" (敬侯; literally "respectful marquis") and buried at a location about 1 kilometre east from the eastern gate of the present day Zhaohua Ancient City in Zhaohua District, Guangyuan, Sichuan. Guo Xiu, whose courtesy name was Xiaoxian (孝先), was quite well known in Liang Province before he joined Shu. After he was captured in battle by the Shu general Jiang Wei, he reluctantly surrendered and pledged allegiance to Shu. The Shu emperor Liu Shan appointed him as General of the Left (左將軍). Guo Xiu once attempted to assassinate Liu Shan under the pretext of congratulating the emperor. However, Liu Shan's bodyguards noticed something suspicious about his behaviour and stopped him before he could get close to the emperor. Frustrated at his failure to assassinate the Shu emperor, Guo Xiu switched his target to the regent Fei Yi instead and succeeded. In September or October 253, the Wei emperor Cao Fang issued an imperial decree to praise Guo Xiu for his "heroic service to Wei" and compare him to Nie Zheng and Jie Zhitui, as well as to confer posthumous honours on him and grant rewards to his family. The fifth century historian Pei Songzhi rebutted Cao Fang's imperial decree and argued that Guo Xiu was not a hero and his assassination of Fei Yi was not "in the service of Wei". He pointed out three reasons. First, Guo Xiu was a civilian when he was captured by the enemy so he was not exactly "serving" Wei and hence his assassination of Fei Yi should not be considered an action "in the service of Wei". Second, Wei was not threatened by Shu in the same way Yan was threatened by Qin during the late Warring States period, therefore Guo Xiu's assassination of Fei Yi should not be seen in the same light as Jing Ke's assassination attempt on the King of Qin. Third, from Pei Songzhi's point of view, Liu Shan and Fei Yi were respectively a ruler and a regent of average calibre, so their deaths would not deal significant damage to Shu. Pei Songzhi thus concluded that Guo Xiu was simply an opportunist seeking to become (in)famous by assassinating the regent of a state.
Сима И мен Цао Шуанг арасындағы қақтығыс туралы пікірталас
Сима Идің Цао Шуанды өлімге кескеннен кейін, Фэй И бұл мәселедегі өз ұстанымын риторикалық тұрғыда қорғады. Біріншіден, ол оқиғаға қатысты кең таралған пікірді ұсынды, сосын оқиғаның өзгеше жағын, кімнің дұрыс, кімнің бұрыс екеніне қатысты өз бағасын берді. «Егер біреу Цао Шуанның ағаларымен бірге қарапайым, әдеттегі адамдар болғанына сене қойса, олардың мәртебесі мен жеңілдіктері тек Императорлық румен байланысты болған. Сонымен қатар, уақыт өте келе олар артықсып, мақтанды, императорлық құқықтарды өздеріне тартқан, жаман адамдармен жақын байланыс орнатқан, өздерінің топтарын билікке орнатып, мемлекет мүддесіне қарсы қастандық жасаған деуге болады. Сонда Сима И оларды жазалауға батыл қадам жасады, бірден жойды. Бұл оның тағайындалуына лайықты екенін және ғалымдар мен қара халықтың тілегін орындағанын көрсетеді». «Бірақ, екінші біреулер Сима Идің Цао Руидің мемлекеттік істердің бәрін оған сеніп тапсырмағанына наразы болғанын айтуы мүмкін. Сондықтан Цао Шуан мен оның іс-әрекеттері Симаның шешіміне ешқандай қатысы жоқ. Мемлекеттік басқару бөлінгендіктен, уақыт өте келе бұл жағдай одан да нашарлап кетті. Бастапқыда Сима И шыншыл кеңес бермеді, адал ескертулер жасаған жоқ. Керісінше, олар дайын болмағанда, оларды бірден жоюға мүмкіндік пайдаланды. Мұндай жағдайда оны мемлекет үшін ойлап, өз міндетін орындаған ұлы адам деп қалай санауға болады? Егер Цао Шуан шынымен де билеушісіне қарсы болса және көтеріліс жасауға ниеттенсе, онда Сима И әрекет еткен күні Цао Фан Цао Шуан мен оның бауырларымен жалғыз және осал қалған еді. Бірақ Сима И ұлы Сима Шимен бірге қала қақпаларын жапты, әскер жинады, Цао Фанды қауіпке тікелей ұшыратты және келіссөздер болмайтынын жариялады. Мұндай адал министрдің өз билеушісін сақтау ниетімен әрекет еткенін айтуға бола ма? Егер осы көзқарас дұрыс болса, онда Цао Шуанның үлкен қателік жасаған жоқ екені анық. Егер Сима И Цао Шуанның билікті тартып алғаны мен ысырапшылдығына байланысты әрекет еткен болса, онда оны қызметтен алу жеткілікті жаза болар еді. Бірақ Сима И Цао Шуанның бүкіл руын жойды, бұл әділетсіздік, Цао Чжэннің ұрпақтарын қырды. Тіпті, Уэй императорлық руынан шыққан Хэ Ян мен оның ұлы да өлімге кесілді. Бұл билікті басып алу еді, Сима Идің іс-әрекеттері шамадан тыс және жөнсіз болды».
Following Sima Yi's execution of Cao Shuang, Fei Yi defended his position on the matter in a rhetoric manner. First, he offered the common view about the affair, followed by his counter argument of the event along with his judgement on who was morally in the right and in the wrong. “Let's say that someone believes that Cao Shuang, along with his brothers, were of the mediocre and common sort. That their positions, privilege and benefits were only due to their relation to the Imperial Clan. Moreover, with time they became excessive and arrogant, would usurp royal prerogatives, had close ties with vile persons, monopolize power by establishing those of their clique and plotted against the interest of the State. Then, Sima Yi took a risk to punish them and in one strike, they were exterminated. That this act is proof enough that he was worthy of his appointment and realized the desire of the scholars and commoners alike." “However, someone else may believe that Sima Yi resented Cao Rui for not entrusting all of the State's affairs to him solely. Therefore, Cao Shuang and his actions were irrelevant to Sima's decision. Since the management of the State was already divided, as time passed, this arrangement became even more flawed. From the start, Sima did not give honest counsel and loyal admonishment. Rather, he used the opportunity to have all of them slaughtered at once when they were unprepared. In that case, how could it be considered as a great man acting in consideration of the State or doing his duty? If indeed Cao Shuang really wanted to act against his ruler and had desire to rebel, then on the day Sima Yi acted, Cao Fang was left alone and vulnerable with Cao Shuang and his brothers. However, Sima Yi with his son Sima Shi from the rear, closed the city gates and raised troops, putting Cao Fang in danger and proclaiming there would be no peace talk. Can we consider a person acting as such a loyal minister with the intention of saving his lord? If we follow this view then the fact that Cao Shuang did not commit a great fault should be obvious. Now if Sima Yi acted because Cao Shuang usurped power and was extravagant, then a fair punishment would have been to remove him from office. However, Sima Yi exterminated all of Cao Shuang's clan and this was an injustice, ending Cao Zhen's bloodline. Even He Yan along with his son who were relatives of the Wei imperial line were also executed. This was an usurpation of power and Sima Yi's actions were excessive and improper."
Отбасы
Фэй Идің кем дегенде екі ұлы мен бір қызы болды. Оның үлкен ұлы Фэй Ченг (費承) Ченг округінің маркизі (成鄉侯) атағын мұраға алды және Шу император сарайының Сары қақпасының жолдасы (黃門侍郎) қызметін атқарды. Фэй Идің екінші ұлы Фэй Гонг (費恭) Шу ханшайымына (вероятно, Лю Шанның қыздарының біріне) үйленді, зор беделге ие болды және Шу императорлық кеңсесінде қызмет етті. Дегенмен, ол салыстырмалы түрде жас шағында қайтыс болды, бірақ Луо Сянь оны Сима Янға бір тойда талантты адам ретінде ұсынғандықтан, кем дегенде 268 жылдың сәуір айына дейін өмір сүрген болуы керек. Фэй Идің қызы Лю Шанның үлкен ұлы және тақ мұрагері Лю Сюаньға үйленді.
Fei Yi had at least two sons and one daughter. His first son, Fei Cheng (費承), inherited his peerage as the Marquis of Cheng District (成鄉侯) and served as a Gentleman of the Yellow Gate (黃門侍郎) in the Shu imperial palace. Fei Yi's second son, Fei Gong (費恭), married a Shu princess (probably one of Liu Shan's daughters), had quite a huge reputation, and served as an official in Shu's imperial secretariat. However, he died at a relatively young age but must have lived at least until April 268 since Luo Xian recommended him during a feast to Sima Yan as a talented individual. Fei Yi's daughter married Liu Xuan, the eldest son and heir apparent of Liu Shan.
Бағалау
Чэнь Шоу, үшінші ғасырдың тарихшысы, «Сангуцзиде» Фэй Идің өмірбаянын жазғанда, Фэй Иді мейірімді, жомарт және басқаларға қайырымды болғаны үшін мақтады. Ол Фэй И мен Цзян Ваньның Чжугэ Лянның жолын қуып, осылайша Шу мемлекетінің шекарасын қорғап, ішінде бейбітшілік пен келісімді сақтағанын атап өтті. Бірақ, ол оларды Шу сияқты кішкентай мемлекетті басқаруда және оны қауіпсіз етуде өздерінің бар күштерін салмайынша сынға алды. «Сангуцзиге» түсініктеме жазған бесінші ғасырдың тарихшысы Пэй Сонгцзи Чэнь Шоудың пікірімен келіспеді. Ол Фэй И мен Цзян Ваньның регенттік кезінде Шу мемлекетінің болашағына қауіп келтіретін тәуекелді әрекеттерден аулақ болғанын, сондай-ақ Вэйдің шапқыншылығына тойтарыс беріп, Шу шекарасындағы бейбітшілікті сақтағанын айтты. Ол сондай-ақ, Чэнь Шоудың қорытынды сөздері оқырмандарға шатасу тудыруы мүмкін екенін, себебі Чэнь Шоу Фэй И мен Цзян Ваньның Шуды басқаруда және оны қауіпсіз етуде бар күштерін жұмсамағаны туралы мәлімдемесін нақты дәлелдермен растамағанын көрсетті. Фэй И билікке ие болғанына қарамастан, қарапайымдылығын сақтап, әрқашан өзгелерге құрмет көрсетті. Оның өзінің және отбасының артық байлығы болған жоқ. Оның ұлдары қарапайым халық сияқты өмір сүрді, қарапайым киім киіп, қарапайым тағам жеп, жаяу жүріп, сапарға шыққанда күзетшілерсіз жол тартты. Шу генералы Чжан Ни Фэй Идің тым жақсы мінезді және айналасындағы адамдарға тым сенімді екенін айтты. Бір күні ол Фэй Иге ескертіп: «Бұрын Цэн Пэн әскерге басшылық етті, Лай Си императорлық таяқты ұстады; екеуі де қаза тапты. Бүгін сіз, генерал, үлкен мәртебе мен билікке иесіз, сондықтан осы тарихи оқиғалардан сабақ алып, сақ болуыңыз керек», деді. Чжан Ни болжағандай, Фэй Идің өміріне қастандық жасалып, ол қаза тапты. Төртінші ғасырдың тарихшысы Юй Си өзінің «Чжилинь» (志林) еңбегінде Фэй Идің жақсы қасиеттері оның құлдырауына себеп болғанын қайғылы ирония деп сипаттады: Фэй Идің ашық және жомарт болуы оның айналасындағы адамдарға сенімін арттырып, бәсекелес мемлекеттен келген қастандықтан өзін құтқара алмады. Хуаянг жылнамасын (Huayang Guo Zhi) жазған Чан Цю Сычуань аймағының тарихы туралы кеңінен жазып, Цзян Вань мен Фэй Иді Чжугэ Лянның принциптерін сақтағаны үшін мақтады. Одан әрі, олар Шу Хан мемлекетін қоршап тұрған екі үлкен мемлекетке қарамастан, әлсіздікті күштілікке айналдырғанын атап өтті. Ол сондай-ақ Шу халқының Чжугэ Лян, Цзян Вань, Фэй И және Донг Юнды өз мемлекетінің төрт батыр кеңесшісі деп атағанын жазды.
Chen Shou, the third century historian who wrote Fei Yi's biography in the Sanguozhi, praised Fei Yi for being compassionate, generous and charitable towards others. He gave credit to Fei Yi and Jiang Wan for following in Zhuge Liang's footsteps and pointed out that in doing so they managed to secure Shu's borders and maintain peace and harmony within Shu. However, he also criticised them for not putting in their best to govern a small state like Shu and keeping it safe. The fifth century historian Pei Songzhi, who annotated the Sanguozhi, disagreed with Chen Shou's point of view. He argued that Fei Yi and Jiang Wan did well during their regencies when they refrained from making risky moves that could jeopardise Shu's future and when they successfully countered a Wei invasion and maintained peace within Shu's borders. He also pointed out that readers may find Chen Shou's concluding remarks confusing because Chen Shou did not provide any evidence to support his claim that Fei Yi and Jiang Wan did not put in their best to govern Shu and keep it safe. Despite being in a position of power and prestige, Fei Yi remained humble and always showed respect towards others. He had no excess wealth for himself and his family. His sons lived like commoners as they wore clothes of plain design, had simple meals, travelled on foot, and had no escorts to accompany them when they travelled. The Shu general Zhang Ni had noted that Fei Yi tended to be too good natured and overly trusting of the people around him. He once warned Fei Yi: "In the past, Cen Peng commanded troops and Lai Xi wielded the staff of imperial authority; both of them were assassinated. In the present day, you, General, occupy a position of great importance and power so you should learn from these historical examples and be more vigilant." As Zhang Ni foresaw, Fei Yi indeed met his end at the hands of the assassin Guo Xiu. The fourth century historian Yu Xi commented in his Zhilin (志林) that it was a tragic irony that Fei Yi's positive attributes brought about his downfall: Fei Yi, being too open and generous, lowered his guard against people around him and failed to save himself from Guo Xiu, a defector from a rival state. Chang Qu, who wrote extensively about the history of the Sichuan region in the Chronicles of Huayang (Huayang Guo Zhi), praised Jiang Wan and Fei Yi for perpetuating Zhuge Liang's principles. Furthermore, for keeping the land of Shu Han safe while they were encircled by two bigger states rendering the weak as strong. He also recorded that the people of Shu named Zhuge Liang, Jiang Wan, Fei Yi and Dong Yun as the four heroic chancellors of their state.