Кіріспе

Неміс ботанігі (1844–1930), таксономия саласындағы еңбектерімен танымал Генрих Густав Адольф Энглер (25 наурыз 1844 – 10 қазан 1930) – неміс ботанігі. Ол өсімдіктердің таксономиясы және фитогеографиясы саласындағы еңбектерімен, соның ішінде Карл А. Э. фон Прантлмен бірге редакциялаған «Die natürlichen Pflanzenfamilien» (Табиғи өсімдіктер отбасылары) кітабымен әйгілі. Қазірге дейін оның өсімдіктерді жіктеу жүйесі – Энглер жүйесі көптеген гербарийлерде қолданылады және көптеген анықтамалықтар мен флоралар авторлары оған сүйенеді. Бұл жүйе әлі күнге дейін барлық «өсімдіктерді» (кең мағынада, балдырлардан гүлді өсімдіктерге дейін) осыншалықты терең зерттейтін жалғыз жүйе болып табылады. Энглер көптеген таксономиялық еңбектер жариялаған. Ол кітаптарын суреттеу үшін әртүрлі суретшілерді пайдаланды, олардың ішінде ағашқа ою жасаушы шәкірті болған Джозеф Поль (1864–1939) ерекше көзге түседі. Польдің шеберлігі Энглердің назарын аударды, осылайша 40 жылға жуық ынтымақтастық басталып кетті. Поль «Die natürlichen Pflanzenfamilien» үшін 6000 тақтада 33 000-нан астам сурет салған. Ол сонымен қатар «Das Pflanzenreich» (1900–1953), «Die Pflanzenwelt Afrikas» (1908–1910), «Monographien afrikanischer Pflanzenfamilien» (1898–1904) және «Engler's botanische Jahrbücher» журналын суреттеген.

Өмірбаян

Адольф Энглер 1844 жылғы 25 наурызда Польшаның батысындағы Силезиядағы Саган қаласында (қазіргі Żagań, Польша) Генрих Густав Адольф Энглер деген атпен дүниеге келді және 1930 жылғы 10 қазанда Германияның Берлин қаласында қайтыс болды. Ол 1866 жылы Бреслау университетінде (қазіргі Вроцлав, Польша) докторантураны аяқтады. Бірнеше жыл оқытудан кейін, 1871 жылы Людвиг Максимилиан Мюнхен университетінің Ботаника институтының (Мюнхен ботаника институты) ботаникалық жинақтарының сақтаушысы болды және 1878 жылға дейін сол қызметте болды. Содан кейін ол Киль университетінде профессорлық қызметке қабылданды, онда 1884 жылға дейін жүйелі ботаниканы оқытты. 1878 жылы Энглер Германияның Табиғи тарих академиясы – Леопольдинаға сайланды. 1884 жылы ол Гёпперттің орнын басып, Ботаникалық бақтың директоры болып Бреслауға оралды және Бреслау университетінің ботаника профессоры болып тағайындалды. 1889 жылдан 1921 жылға дейін Энглер Берлин университетінің профессоры және Берлин Далем ботаникалық бағының директоры болды, оны әлемдегі ең маңызды ботаникалық бақтардың біріне айналдырды. Ол әлемнің көптеген аймақтарына саяхат жасап, флористикалық таралу туралы білімін кеңейтті, әсіресе Африка туралы.

Өсімдік таксономиясы

Жалпы өсімдік таксономиясы бойынша маңызды жұмысынан басқа, ол Saxifraga, Araceae, Burseraceae және басқалар сияқты кейбір таксондар бойынша да сарапшы болды. Адольф Энглер Альфонс де Кандоллемен бірлесіп Monographiae Phanerogamarum (Гүлді өсімдіктердің монографиясы) және C. F. P. фон Мартиуспен Flora Brasiliensis (Бразилия флорасы) ескерткіш жұмыстарын жасады. Ол Германияның Лейпциг қаласында 1881 жылдан бері жарық көріп келе жатқан "Botanische Jahrbücher für Systematik, Pflanzengeschichte und Pflanzengeographie" (Бот. жылнамасы, өсімдіктер филогенезиясы және фитогеографиясы, ISSN 0006 8152) журналын құрды. 2010 жылы бұл басылым "Өсімдіктердің әртүрлілігі және эволюциясы: филогенезия, биогеография, құрылым және функция" (ISSN 1869 6155) деп аталды. Карл А. Э. Прантлмен бірлесіп, көптеген белгілі сарапшылардың қатысуымен шығарылған Die Natürlichen Pflanzenfamilien (Табиғи өсімдіктер отбасылары), 1887–1915 жылдары 23 томдық болып жарық көрді: Бұл зор серия Линнейден бері өсімдіктерді балдырлардан гүлді өсімдіктерге дейін жіктеуге тырысқан, егжей-тегжейлі жұмыстардың санаулы бірі және құнды еңбек саналады. 1924–1980 жылдары Duncker und Humblot Verlag (Берлин) баспасынан 28 бөлімнен тұратын толық емес екінші басылымы жарық көрді. Кейбір томдары ағылшын тілінде қайта басылды. Екінші басылымның индексі 1984 жылға дейін шығарылмағандықтан, оны көп жылдар бойы пайдалану қиын болды, ал кейін Миссури ботаникалық бағының жылнамасында жарияланды. "Das Pflanzenreich" (Өсімдіктер әлемі), көптеген танымал сарапшылардың қатысуымен, 1900–1968 жылдары жарық көрді: Бұл өсімдіктер әлемі туралы монографиялық серия әлі де толық емес. "Syllabus der Pflanzenfamilien" алғаш рет 1892 жылы жарық көрді. Х. Мелхиор мен Э. Вердерманның редакциялауымен, көптеген танымал сарапшылардың қатысуымен 1954–1964 жылдары жарық көрген 12-ші басылымы бар. Бұл Энглер жүйесінің ең соңғы жинағы және екі томдық құрамында жоғары таксономиялық деңгейлердің сипаттамаларын береді. 1920 жылы Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. 1925 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының халықаралық мүшесі болып сайланды. Германияның Берлин Далем ботаникалық бағында жарық көретін Englera журналы (ISSN 0170 4818) да оның құрметіне аталған. Көптеген туыстар (түрлі "өсімдіктер" топтарында) оның құрметіне аталған, мысалы, Englerarum, Englerastrum (қазір Coleus синонимі), Englerella (қазір Pouteria Aubl. синонимі), Engleria, Englerina, Englerocharis, Englerodaphne, Englerodendron және Englerophytum. Сондай-ақ, Engleromyces және Englerodothis (2 туыс саңырауқұлақтар) оның құрметіне аталған. Энглер adolphi деген эпитетте еске алынады.

Энглер шығармалары

(Бір немесе бірнеше монографиядан тұратын "Hefte" томдары немесе бөлімдері сериясы түрінде жарияланған. Әр монографияның жеке беттеуі және тізімі бар. Томдар жарияланым ретімен нөмірленеді. Отбасылардың жүйелі тізбесі мұқаба бетінде көрсетілген, мысалы, 225: Halorrhagaceae 1905 Hefte IV том 23), немесе.

Энглер туралы шығармалар

Франс А. Стафлю. "Энглер, Генрих Густав Адольф". Ғылыми биографияның толық сөздігі. 2008 жыл. Франс А. Стафлю. Энглер эпизоды. Farlow Cryptogamic Botany Herbarium сирек жарияланымдары № 16, Женева Сейрдің 70 жылдығына арналған құрмет кітабы (маусым, 1981), б. 147–151. Адольф Генрих Густав Энглер, ботаник. Берлин, 2002 жыл.