Кіріспе

Гавайлық ақсүйек Кеауа Кекуа о Калани (кейде Кайви куаму Кекуа о Калани деп те аталады) Гавай аралдарын біріктірген Гавай аралынан шыққан басшы Камехамеха I-нің туысы болған.

Отбасы

Ол Камегамеханың кіші інісі Келимайкай және Камегамеханың жарты қарындасы Киʻилавеаудың ұлы болды. 1819 жылы Камегамеха қайтыс болғаннан кейін Кеауа, Камегамеханың мұрагері, оның ұлы Камегамеха II-ге қарсы бүлік көтерді. Кеауаның бүлігі қысқа ғана болды; ол шамамен 1819 жылдың 21 желтоқсанында шайқаста қаза тапты. Оның әжесі Маноно I, ал әйелі Маноно II болды.

Ай Ноа

Камехамеха қайтыс болғаннан кейін билікті ресми түрде Камехамеханың ұлы Лихолихо қабылдады. Лихолихо, Каахуману сияқты ықпалды әйел басшылардың ынталандыруымен, Гавайиде ғасырлар бойы өмірді басқарып келген капу жүйесін жойды. Осыдан кейін ерлер мен әйелдер бірге тамақтана алатын болды, әйелдер бұрын тыйым салынған тағамдарды жеуге құқық алды, ал тас платформалардағы ғибадатханаларда, яғни хейауларда ресми құлшылық тоқтатылды. Бұл оқиға Ай Ноа, яки еркін тамақтану деп аталады. Тарихшы Гаван Доуздың пікірінше, бұл шешім басшылар тарапынан қабылданғандықтан және ол негізінен мемлекеттік дінге қатысты болғандықтан, қара халық әлі де отбасылық қорғаушы құдайларына (аумакуа) құлшылық ете берді; хула ұстаздары Лакаға, ал Гавайи аралдарының тұрғындары Пеле құдайына құрбандықтар шала берді. Дегенмен, Лихолихо барлық аралдардағы хейау ғибадатханаларын бұзуға бұйрық берді, ал Калакава айтқандай, Лихолихоның жарлықтары туған жердің гавайи дінін толығымен мойын бұру деп есептелді.

Көтеріліс

Кейбір басшылар капустарды және хейаулардағы құлшылық орындарын тастаса, өз билігін діни тұрғыдан негіздеу мен қолдауын жоғалтады деп ойлады. Олар Лихолихо апатқа шақырып отыр деп санады және оған қарсы тұру қажет, әйтпесе ол баршасын өзімен бірге құртады. Дегенмен, көтерілісшілердің тәрбиеленген мәдени нормалары мен діни сенімдеріне деген шынайы адалдық та болған болуы мүмкін. Егер Лихолихо қайтыс болса немесе тақтан түсірілсе, Кеауаның таққа талап етуге құқығы болатын. Ол қасиетті дәстүрлерді тастап кетуге қатты ашуланып, патшалық сарайдан шығып кетті. Ол Гавайи аралындағы Кайлуа-Конада тұрып, Кейалакекуа шығанағындағы Каавалоаға зейнетке шықты. Ай Ноаға қарсы көптеген адамдар оған қосылып, «Құдайға дұға ететін басшы – билікке ие болатын басшы» деп, оны таққа таласуға ынталандырды. Солтүстік жағалаудағы Хамакуада тұратын гавайиліктердің бір бөлігі ашық көтеріліс жасап, оларға қарсы жіберілген сарбаздардың бірнешеуін өлтірді. Калакауаның мәлімдемесіне сәйкес, Кеауа бұрынғы діннен бас тарған және Лихолихоға қосылған бас жұбаныш Хувахевадан діни қызметкер ретінде тәрбиеленген. Осылайша, Кеауа бас жұбаныш мантиясын иеленіп, ескі дінді күшпен қорғауға кірісті.

Елшілер

Лихолихо мен оның басшылары кеңесіп, Кеауаға елшілер жіберіп, оның қарсылығын тоқтатып, Кайлуаға қайтып, ашық дастарқанға қосылуын сұрады. Кеауа елшілерді сыймен қабылдап, ертең Кайлуаға оралатынын, бірақ ашық дастарқанға қатыспайтынын айтты. Елшілер мәселе шешілді деп ойлап, демалуға кетті. Камакуаның сөзіне қарағанда, Кеауаның қолдаушылары түн бойы басшыларын көндіруге тырысып, елшілерді өлтіріп, шешуші көтеріліс жасауға шақырыпты. Кеауа кісі өлтіруге рұқсат бермеді, бірақ ертесі күні таңда, ол және оның ізбасарлары Кайлуаға қайту үшін қайықтарға отыруға келгенде, бас тартты. Ол өзінің және жауынгерлік киім киген адамдарының құрлықпен баратынын мәлімдеді.

Шайқас

Бұл соғысқа тең келді. Лихолихо Кеауаны тоқтату үшін Каланимоку басқаратын әскерді жіберді. Олардың әскері Кэаухоу шығанағының оңтүстігіндегі Куамуда шайқасты. Кеауа ақырында мылтықпен атылып өлтірілді. Оның әйелі Маноно, Каланимокудың қарындасы және Камехамеха I-нің бұрынғы әйелі, күйеуінің жанында шайқасқан болатын, ол да мейірімділік тілеп жалбарынды, бірақ оны да атып құлатты. Кеауаның қалған әскері тарап кетті және Лихолихоның жеңісі толық болды. Бұл Гавайидің иелікті дінін қолдаған жалғыз қарулы көтеріліс еді.

Мұра

Кеауа Кекуа о Калани – соңғы жартылай мойындалған бас жұбын және қазіргі заманға дейін түрлі жаңғырулар болған жергілікті гавайи дінінің соңғы қорғаушысы болды. Оның құрметіне Ескі Кона әуежайы мемлекеттік демалыс орнындағы спорт залы аталған.