Кіріспе

Итті үйрету техникасы

Альфа-ролл – көптеген қазіргі заманғы ит жаттықтырушылары ескірген деп санайтын иттерді үйрету техникасы. Бұл әдістің негізі – иттер иерархиялық жануарлар екендігі. Бұл техника иттің бапкері немесе иесінің топ жетекшісі (алфа жануар) екенін үйрету үшін қолданылады. Әдістерге иттің жаман мінез-құлқы болғанда оны арқасына түсіріп, кейде мойнынан ұстап тұру кіреді.

Тарих

Альфа-ролл алғаш рет 1978 жылы «Итіңнің ең жақсы досы болу» кітабында Нью-Скиттің монахтары арқылы танымал болды. Алайда, 2002 жылы кітаптың екінші басылымында монахтар бұл техникадан бас тартып, оны «орташа ит иесі үшін тым қауіпті және күшті талап ететін» деп сипаттады. 1978 жылғы кітап иттерді тәрбиелеу әдебиетінің классикасы ретінде кеңінен танылғанмен, өз итін жақсырақ түсінуге тырысатын адамдарға жоғары бағаланады, бірақ қазіргі кезде алфа-ролл жануарлар мінез-құлқы мамандары арасында қатты дау тудырып отыр, себебі иттердің үстемдігі туралы теория кейіннен жоққа шығарылды. Алғашқы мақсатында, алфа-ролл тек ең қиын жағдайларда қолданылуы тиіс болған. Альфа-ролл теориясы тұтқындыққа алынған қасқырлар туралы зерттеуге негізделген, олар өз санына қарағанда тым кішкентай аумақта ұсталып, жабайы топта бірге кездеспейтін мүшелерден құралған. Бұл жағдайлар қақтығыстардың көбеюіне әкелді, ал қазіргі ғалымдар мұндай қақтығыстар жабайы қасқырлар үшін тән емес екенін біледі. Атипиялық әлеуметтік топтарда және тығыз жағдайда өмір сүретін қасқырлардың (әсіресе альфа-ролл) мінез-құлқы үй итін тәрбиелеуге көшірілмейді, өйткені бұл техниканы қолдану иесіне де, итке де зиян келтіруі мүмкін.

Әсерлер

Кейбіреулер иттердің бір-бірін күшпен арқасына құлатуын тек қана қатыгез ұрыс кезінде, қарсыласын өлтіру ниетімен жасайтынын айтады. Кейбір қасқыр зерттеушілері "альфа-ролл" атауын қате деп санайды, себебі мінез-құлқыны түзету үшін қолданылғанда, бұл әдіс жабайы қасқырлардың табиғи қылығынан мүлдем өзгеше. Дэвид Мех осы әрекетті "бекіту" деп атайды, ол үстемдік танытудың бір түрі. "Альфа-ролл" көріне қысқа мерзімде нәтижелі болғанымен, осы техниканы қолданудың қауіпсіздігі және одан туындауы мүмкін ұзақ мерзімді теріс мінез-құлық салдары туралы маңызды мәселелер бар.