Монғол қолбасшысы Мулай туралы деректер

Кіріспе

Моңғол қолбасшысы Мулай, Мұлай, Булай (франктар үшін Молай) – XIII ғасырдың соңында моңғолдық Ілхандық Газанның қол астындағы генерал. Мулай 1299–1300 жылдарғы Сирия мен Палестинаға жасалған моңғол шабуылына қатысты және Газан кеткен соң жерді басып алу үшін шағын күшпен қалды. Ол 1303 жылы Левант аймағындағы соңғы моңғол шабуылына да қатысты. Оның аты кейбір тарихшыларды жаңылыстырды, себебі ол сол кездегі Темплиерлер орденінің Ұлы Мастері Жак де Моле есімімен ұқсас.

Алғашқы жылдар

Мэйтланд Мюллердің "Жами әл Таварих" аудармасына сәйкес, ол татар тайпасының Куин руының мүшесі болған. Майкл Хоуп оны әр түрлі мәмілелерде Газанның шешесінің туысы деп атайды, ал Рашид әл Дин оны Газанның анасы Құлтақтың ағасы деп нақты айтпайды, бірақ Аргун Құлтақты тартып алған Кюрек Темірдің ағасы ретінде көрсетеді:

Қалай болғанда да, ол Газанға жақын болды, өйткені оның иеліктері Құхистанда орналасқан еді, ал Құхистан Газанның Хорасан вилаятының құрамында болған. 1289 жылы Наурыз көтерілісі кезінде ол Газанның жағында болды. 1289 жылдың 30 сәуірінде Газанның тапсырысымен Наурыздың марионетка ханзадасы Хулачуды тұтқынға алды. 1290 жылғы жазда Данишменд Бахадур бастаған Қарауналардың шабуылдарын тойтарды. Жеңіліске ұшыраған соң, 1291 жылы күш-қуат алу үшін Құхистанға қайтып оралды. Наурыз айында Аргунның қазасын естіген соң, ол Симнанға жақын жерде Газанға қайта қосылды, онда Газан оған өзінің басқа әмірі Саталмиштің қарындасын сыйға берді. 1292 жылы Сутаймен бірге Зозанның бүлікші билеушісіне және оған көмектескен Михрабанид ханзадасы Шах Әлиге қарсы аттанды. Қоршау тез аяқталды, Шах Әли жеңіліп, мың адамымен Систанға қашты. Газан таққа отырғаннан кейін ол кешиктің мүшесі болды және Құхистаннан келген Туғанды тұтқындау үшін Хорасанға жіберілді. Кейін 1295 жылы Дуаға қарсы Наурызбен бірікті. Алайда, Ильханид князі Соғай (Йошмуттың ұлы) Хорасанға жорыққа қатысудан бас тартты, бұл Наурыздың ақсүйектерді иеліктерінен айыруды көздеген қастандық деп ойлады. Наурыз бұл туралы Газанға хабарлап, оны өлімге кесті. Мұлай осы жаңалықты Газанға Арранда жеткізді. Әмір Тағашар да Соғаймен сөз байласқаны үшін жазаланды және Дияр-Бәкрде оның орнына Мұлай тағайындалды. Бір кезде Газан Мұлайға Палестинаға шабуыл жасауды бұйырды, оның құрамында 10 000–20 000 атты әскер болды. Мұлайдың тобы Газан әскерінен бөлініп, Мамлюк әскерлерін Газаға дейін қуды, оларды Мысырға кері итерді. Газан әскерлерінің басым бөлігі Дамаскіге бет алды, ол 1299 жылдың 30 желтоқсаны мен 1300 жылдың 6 қаңтары аралығында жанында берілді, бірақ оның цитаделі қарсылық көрсетті. Содан кейін Газан ақпан айында көп бөлігімен кері шегінді, себебі монғол аттарына жем-шөп қажет болды. Ол қарашада Мысырға шабуыл жасауға уәде берді және Газаннан кейін Евфрат өзенінен өтті. 1300 жылдың мамыр айында Мысырдың мамлюктері Мысырдан оралып, соғыссыз бүкіл аймақты қайтарып алды.

In any case, he was close to Ghazan, by the virtue of his fiefs were located in Quhistan, which was located in Ghazan's viceroyalty of Khorasan. He was on side of Ghazan when Nawruz revolted in 1289. He captured Nawruz's puppet prince Hulachu on 30 April 1289 on behalf of Ghazan. He spent summer of 1290 repulsing attacks by Qaraunas under Danishmend Bahadur. Facing failure, he went back to Quhistan to reinforcements in 1291. Hearing death of Arghun in March, he rejoined Ghazan near Simnan, where he was given a sister of emir Satalmish, another emir under Ghazan. He was sent with Sutai against rebellious malik of Zozan and Mihrabanid prince Shah Ali who came to his aid in 1292. Siege was quick, Shah Ali was defeated and fled to Sistan with a thousand men. After Ghazan's accession, he became member of kheshig and was sent to Khorasan to arrest Tughan, who was also from Quhistan. Later, he joined Nawruz in 1295 against Duwa. However, Ilkhanid prince Sogai (son of Yoshmut) refused to join campaign in Khorasan, believing this was Nawruz's plot further deprive nobility of their possessions. Nawruz informed Ghazan of this plot, subsequently executed him. It was Mulay who brought news to Ghazan in Arran. Emir Taghachar was also executed for involving in a conspiracy with Sogai and was replaced by Mulai in Diyar Bakr. At some point, Ghazan ordered Mulay to lead a raid through Palestine, with a tumen, a force of 10,000–20,000 horsemen. Mulay's group split off from Ghazan's army, and pursued the retreating Mamluk troops as far as Gaza, pushing them back to Egypt. The bulk of Ghazan's forces then proceeded on to Damascus, which surrendered at some point between December 30, 1299, and January 6, 1300, though its Citadel resisted. Ghazan then retreated with most of his forces in February, probably because the Mongol horses needed fodder. He promised to return in November to attack Egypt. and followed Ghazan back across the Euphrates. In May 1300, the Egyptian Mamluks returned from Egypt and reclaimed the entire area without a battle.

1303 шабуыл

1303 жылы Газанның генералдары Мулай мен Кутлуг-шах бастаған моңғолдар армяндармен бірге Сирияға зор күшпен (шамамен 80,000 адам) қайта келді. Бұл Сирияға жасалған соңғы маңызды моңғол шапқыншылығы деп есептеледі. Мулай 1303 жылғы 17 шілдеде Газанның бұйрығымен шайқастағы өкінішті әрекеттері үшін жазаланды.

Соңғы жылдар

1304 жылы Ғазан қайтыс болғаннан кейін ол Ольжаитуды қолдап, билікке тегіс өту үшін Ғазанның өлімін құпия ұстауға кеңес берді. Соңғы жылдары оның іс-әрекеттері туралы аз мәлімет бар, себебі көптеген авторлар оны еске алмайды. Ол Ольжаитудың армян патшасы Лев III және оның інісі Хетум II-ні банкетте опасыздықпен өлтіргені үшін монғол генералы Биларғуды жазалау туралы шешімін қолдады. 1312 жылы Диярбақырда орналасқанда қайтыс болды.