Кіріспе
Медузалар түрлері. Номура медузасы (エチゼンクラゲ) – өте ірі тамыршықты медуза, әлемдегі ең ірі cnidarian – арыстан жүзді медузамен бірдей өлшем класына жатады. Оны жеуге болады, бірақ сапасы жоғары емес. Бұл Nemopilema туысының жалғыз түрі. Олар Шығыс Азия суларында көптеп кездеседі және үлкен мөлшері мен санының арқасында балық шаруашылығына зиян келтіруі мүмкін. Үлкен гүлденулермен күресу мақсатында, соңғы зерттеулер осы ірі медузаның уын медициналық қолдану үшін зерттеу сияқты жаңа пайдалану жолдарын табуға бағытталған.
Nomura's jellyfish (エチゼンクラゲ) is a very large rhizostome jellyfish, in the same size class as the lion's mane jellyfish, the largest cnidarian in the world. It is edible but not considered high quality. It is the only species in the monotypic genus Nemopilema. Commonly found in the waters of East Asia, and can negatively effect fisheries due to their large size and quantity. As a form of combating the large blooms, recent studies attempt to find new uses for the large jellyfish such as studying its venom for medical applications.
Сипаттама
Немопилема номурай диаметрі 500 мм-ге дейін жетеді және салмағы 300 кг-ға дейін жетеді. Толық өскенде диаметрі орташа адамның бойынан сәл артық болады. Бұл түрге 1921 жылдың желтоқсан айының басында ағаштан жасалған ыдыста профессор Кишинюйеге үлгі жіберген Фукуи префектурасының балық шаруашылығының тәжірибелік станциясының бас директоры Каничи Номура (C18–C19) құрметіне ат қойылды. Цусима мен Ики аралдары маңында ауланған Немопилема номурайдың мөлдір ақшыл денесі, қызғылт немесе қызыл түсті қақпақтары мен ауыз мүшелері және мөлдір жетілмеген жыныс бездері бар. Медузалардың екі негізгі бұлшық еті бар: эпителиомыше клеткалары және жолақты бұлшық еттер. Зерттеушілер медузаның қоңырау бөлігінде жолақты бұлшық еттермен тығыз байланысты гендер отбасыларының экспрессияланғанын анықтады. Бұл жолақты бұлшық еттер медузаның қозғалыс қабілетіне маңызды рөл атқаратынын көрсетеді.
Тарату
Номураның медузалары негізінен Қытай мен Жапония арасындағы суларда, әсіресе Сары теңіз бен Шығыс Қытай теңізінде кездеседі. 1989–2009 жылдар аралығында олардың санының өсуі жиілеп бара жатқаны байқалды. Номура медузасының популяциясының артуына климаттың өзгеруі, балық аулаудың шектен тыс болуы және жағалаудың өзгеруі, осылайша жыныссыз көбейетін полиптерге қолайлы орта тудыруы себеп болуы мүмкін.
Экология
Бұл медузалар түрі өмірінің барлық кезеңдерінде көбінесе зоопланктонмен қоректенеді, бірақ өскен сайын ірі балықтарды да жейді. Олардың жалғыз жыртқыштары – қылыш балық, тунец, күнбалық, былғары қабықты тасбақалар және адамдар. Гүлденудің салдары 2009 жылы болған оқиғада көрінді: «Диасан Шиншо Мару» балық аулайтын траулері Токио шығанағындағы Чиба жағалауынан аударылып кетті, себебі үш адамнан тұратын экипажы ондаған Номура медузалары бар желіні тартып алуға тырысты; үш адамды басқа траулер құтқарып алды.
Улануы
Ауыр уланулар бұрынғыдан да жиі кездесуде. *N. Nomurai* медузасының уысынан зардап шеккендерде қабыну, ісіну, күшті ауырсыну, жергілікті эритроз және қабыну сияқты белгілер байқалуы мүмкін; ауыр жағдайларда улану өлімге әкелуі мүмкін. Жақында жүргізілген зерттеулер организмде *Nemopilema nomurai* нематоцист уының (NnNV) болуынан туындайтын миотоксикацияны, ол құрбандардың терісіне ісік тудыратын әсер етеді және кейбір жағдайларда бұлшық ет тінінің некрозына алып келеді, металлопротеиназа ингибиторлары, мысалы Батимастат (BMT) және этилендиаминтетраацетат қышқылы (EDTA) арқылы тоқтатуға болатынын көрсетті. *N. nomurai* медузасының нематоцист уы күрделі, уытты ақуыз қоспаларынан тұрады. Қазіргі уақытта осы ақуыз қоспаларындағы негізгі факторларды анықтау үшін зерттеулер жүргізілуде, бұл удың нақты белгілерін болжауға және емдеуге көмектеседі. Эксперименттік омикаға негізделген тәсілдерді пайдалана отырып, зерттеулер металлопротеиназа және фосфолипаза А2 сияқты уысқа байланысты ақуыздар мен ферменттік компоненттерді, сондай-ақ гемолитикалық белсенділіктің айырмашылықтарын анықтады. Дегенмен, зерттеулер әлі осы компоненттер мен улану белгілері арасындағы байланысты анықтаған жоқ.
Қолданылуы
Жақында медузалардың саны артуына байланысты, Номура медузасын қолдану жолдарын табу үшін зерттеулер жүргізілуде. Бұл түр жыл сайын Жапония балық шаруашылығына елеулі зиян келтіреді, сондықтан осы кең таралғандықты ресурстық пайдаға айналдыру арқылы экономикалық шешім табуға болады.
Медициналық
Бір патент Номура медузасының муцинін остеоартрит сияқты буын ауруларын емдеу үшін пайдалануды ұсынды, бірақ клиникалық деректер жетіспейді. Бұл салада толығырақ зерттеулер қажет болғанымен, соңғы қатерлі ісікке қатысты зерттеулерде Nemopilema nomurai медузасының уы (NnV) HepG2 жасушаларында эпителий-мезенхималық өтуді (EMT) тежеуге қабілетті екені көрсетілді. EMT метастаздың бастапқы кезеңдерінде көмектеседі, бұл көбінесе қатерлі ісікте кездеседі, және жасушаларға қатерлі ісік сипаттамаларын дамытуға себеп болады.