Фиджи провинциясы: Наитасири ауданы, Viti Levu аралында орналасқан. 177,678 халқымен елдегі екінші ең көп халқы бар провинция. Сува қаласының солтүстігінде.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фиджи провинциясы
Province of Fiji
сонымен қатар Найтасири ауданына қараңыз. Найтасири – Фиджидің 14 провинциясының бірі және Фиджидің ең ірі аралы Вити Левуда орналасқан сегіз провинцияның бірі.
see also Naitasiri District
Naitasiri is one of the 14 provinces of Fiji and one of eight located on Viti Levu, Fiji's largest island.
География және инфрақұрылым
Найтасири 150,0 км² аумақты алып жатыр, оның басым бөлігі ел астанасы Суваның солтүстігінде орналасқан. Оның шекарасы Вити Леву аймағы бойынша оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай, Сува түбегіндегі Лаукала шығанағынан Фиджи ең биік тауы – Надрау платосындағы Томаниви тауының етегіне дейін созылады ("Маи на тоба ко Лаукала ки на руку и Томаниви" – фиджи тілінде). 2017 жылғы соңғы халық санауы бойынша, оның халқы 177 678 адамды құрайды, бұл Найтасириді Ба провинциясынан кейін елдегі ең көп халқы бар екінші провинция етеді. Оның негізгі қалалық аймағы – 2007 жылғы халық санауы бойынша 87 446 тұрғыны бар Насину қаласы. Насину қаласына Вайла, Макой, Насину, Калабу, Товата, Киноя, Лакере, Надера, Непани, Надава, Валелеву, Накаси және Навейвакау елді мекендері кіреді. Сува қаласының жаңа шағын аудандары, мысалы, Самабула Солтүстік, Тамавуа, Намади, Тацируа, Вайлоку, Каннингэм және Халса Найтасири шекарасында орналасқан. (Сува қаласының орталық және ескі аудандары Рева провинциясының құрамында). Найтасиридің табиғи ресурстарына Медраусуку таулары, кең алқапты жергілікті ормандар, бес өзен жүйесі және құнарлы егіс жерлері жатады. Монасаву тоғаны Вайнимала бастауы мен Надрау платосының арасында орналасқан. Жолдар салынар алдында, провинция арқылы өтетін Ваинибука, Ваинимала, Ваидина, Ваиману және Рева өзендері – басты саяхат және байланыс жолдары болды. Сондықтан провинциядағы көптеген ауылдар өзендердің бойында орналасқан. 1960 жылдан бері жүргізілген қоғамдық инфрақұрылымдық жұмыстарға Савани Сереа жолы, Накали Намоси жолы, Вуньидавадағы жаңа көпір мен аурухана, Саваниден Налувайға дейінгі басты жолдың жөндеу және асфальттау жұмыстары, Вайману өзені арқылы Навусодағы және Ваидина өзені арқылы Накалидегі көпірлердің салынуы кіреді. Сува мен Монасаву арасындағы жол 1970 жылдардың соңында Вайнималаның көп бөлігін ашты. Вуньидава көпірінің салынуы 2000 жылдан бері Матайлобау ауданының ішкі аймағына да жол ашты.
Naitasiri covers an area of , and occupies the area mostly to the north of Suva, the capital. Its boundaries stretch across Viti Levu in a southeast to northwest direction from Laucala Bay on the Suva Peninsula to beneath Mt Tomanivi, Fiji's highest mountain on the Nadrau Plateau ("Mai na toba ko Laucala ki na ruku i Tomanivi" in Fijian). Its population at the last census in 2017 was 177,678, making Naitasiri the country's second most populous province after Ba. Its main urban area is the burgeoning town of Nasinu, with a population of 87,446 at the 2007 census. Nasinu Town includes the suburbs of Waila, Makoi, Nasinu, Kalabu, Tovata, Kinoya, Laqere, Nadera, Nepani, Nadawa, Valelevu, Nakasi, and Naveiwakau. Newer Suburbs of Suva City, such as Samabula North, Tamavua, Namadi, Tacirua, Wailoku, Cunningham and Khalsa sit within Naitasiri's borders. (Suva City's CBD and older suburbs lie in the adjoining Rewa Province). Naitasiri's natural resources include the Medrausucu mountain ranges, vast indigenous forests, five river systems and fertile agricultural land. The Monasavu Dam sits astride its Wainimala headwaters and Nadrau plateau. Prior to roads being built, the five rivers that flow through the province, the Wainibuka, Wainimala, Waidina, Waimanu and the Rewa were the main avenues of travel and communications. Hence many villages in the province were situated along rivers. Public infrastructure works since the 1960s include the Sawani Serea road, the Naqali Namosi road, a new bridge and hospital at Vunidawa, roadworks and sealing of the main Sawani to Naluwai road, bridge constructions at Navuso across the Waimanu River and Naqali across the Waidina River. The Suva to Monasavu road opened much of the Wainimala hinterland in the late 1970s. The construction of the Vunidawa bridge has also opened up the Matailobau District hinterland since 2000.
Экономика
Колониялық қант өңдеу компаниясы 1886 жылдан 1895 жылға дейін Вирия, Ломаивунада қант зауытын салды. Ол тым кішкентай болғандықтан жабылды, ал жерін ақ плантаторлар мен мал өсірушілер иеленді. 1960 жылға дейін провинция Ломаивуна, Ваидина және Ваинимала орталықтарында банан экспортының орталығы болды. Сүт шаруашылығы, сондай-ақ нарыққа сатуға және экспортқа шығарылатын өнімдер, атап айтқанда имбирь мен дало, Ваибау Вайдрусо, Ломаивуна, Вунидава, Муанивени, Баулеву және Вайла сияқты аймақтардың экономикасын дамытады. Rewa Dairy Co Ltd компаниясының Налувайда салқындату станциясы бар. 2000 жылдан бері жергілікті ағаштарды кесу көлемі, қосымша жол желілерінің салынуына байланысты артты. Луту ауылының сәтті экспорттық кәсіпорны және провинцияның бизнес бөлімі – Voko Fish Ltd компаниясы, елдегі жергілікті бизнес саласында үлкен беделге ие.
The Colonial Sugar Refining Company built a sugar mill at Viria, Lomaivuna where it crushed from 1886 to 1895. It was closed because it was too small to be viable and the land was taken over by white planters and graziers. Until the 1960s the province was the centre of the banana export industry centred on Lomaivuna, Waidina and Wainimala. Dairy farming and market and export produce farming i. e. ginger and dalo drive the economy from areas such as Waibau Waidruso, Lomaivuna, Vunidawa, Muaniweni, Baulevu and Waila. The Rewa Dairy Co Ltd has a Chilling Station at Naluwai. Indigenous timber logging has increased with the construction of feeder road networks since 2000. The successful Lutu village produce export enterprise and the Province's business arm, the Voko Fish Ltd have pride of place in Indigenous business nationally.
Саясат және тарих
Найтасири провинциясында Найтасири, Ломаивуна, Ваймаро, Матайлобау және Ваинимала бес ауданына бөлінген тоқсан алты ауыл бар. Найтасири провинциялық кеңеспен басқарылады, төрағасы – Рату Илатиа Туисесе. Оның провинциялық орталығы Матайлобау ауданындағы Вунидава ауылдық қаласы және үкіметтік станциясы. 1945 жылы Коло-Ист провинциясы Найтасири провинциясына қосылды. Аймақтың халқы өте тәуелсіз және батыр (бати) мінезімен танымал. Таулы тайпалармен алғашқы ресми байланыс 1858 жылы Рев. Уильямс арқылы тікелей байланысты. Алайда, 1862 жылы Веслиан миссионері Фредерик Лэнгем Таукей ни Валуву тайпаларын христиан дініне өткізгеннен кейін жағалаудағы және еуропалықтармен байланыс үдеп дамыды. 1867 жылы Коло-Уэсттегі таулы тайпаларды христиан дініне өткізу мақсатымен Рев. Томас Бейкер Найтасири және Коло-Ист арқылы саяхат жасады. Барон Анатоль фон Хугель 1875-1877 жылдары Намоси және Ваймаро аймақтары арқылы саяхаттағанда провинцияны зерттеді. 1875 жылдың 22 қаңтарында Навусода (Найтасири) колониялық әкімшілер, сондай-ақ Австралияның Сиднейінен оралған Рату Какобау және оның екі ұлы сегіз жүздей тау басшылары мен олардың тайпалық серіктеріне Фиджидің жаңа колониялық мәртебесінің салдары туралы мәлімдеді. Рату Какобау мен оның екі ұлы Левукаға қайтып келе жатқанда қызылшаға шалдықты. Карантин шаралары болмағандықтан, олар HMS Dido кемесінен ауруды Навусоға әкеліп, таратуға себепкер болды. 1875 жылдың қаңтарынан маусымға дейін Фиджиде болған қызылша эпидемиясы жергілікті халықтың 30 пайызын, яғни 50 мың адамды құртты, бұл зор трагедия болды. 1873 жылы Какобаудың пұтқа табынушы тайпаларды христиан дініне өткізу науқанынан кейін, 1875 жылы Вити-Левудің Коло провинциясында губернатор сэр Артур Гордон бастаған отарлау науқаны жүргізілді. Бұл 1876 жылы соғысқан тайпаларды кешірумен аяқталды. Колониалды әкімші А.Б. Брюстер 1880 жылдары жариялаған «Фиджидің тау тайпалары» атты кітабында провинцияның тау халқының алғашқы этнологиялық зерттеуін ұсынды. Провинцияның дәстүрлі саяси байланысы Баудың Кубуна конфедерациясымен нығайтылған, Баудың Вунували Рату Серу Какобаудың үлкен қызының Найтасиридің Қаранивалуымен некелесуі осының куәсі. Облыстың басқа да көрнекті басшылары – Матайлобаудың Таукей ни Валуву және Ваймароның Туи Ваимаросы. 2000 жылғы мамыр төңкерісінен кейін «Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua» (SDL) саяси партиясы Найтасиридің басшылары мен халқының бастамасымен құрылды. SDL партиясы 2001 және 2006 жылғы ұлттық саяси сайлауларда жеңіске жетті. Алайда, 2006 жылдың желтоқсан айында әскери төңкеріспен құлатылды.
Naitasiri Province has ninety six villages divided into the five districts of Naitasiri, Lomaivuna, Waimaro, Matailobau and Wainimala. Naitasiri is governed by a Provincial Council, chaired by Ratu Ilaitia Tuisese. Its provincial center is at the rural town and government station of Vunidawa in Matailobau District. In 1945 the hill province of Colo East was joined to Naitasiri province in a colonial native administration restructure. The province's people are renowned for their fiercely independent and warrior (bati) character. The earliest recorded white contact with Colo hill tribes is credited to Rev Williams in 1858. However, it was after Reverend Frederick Langham, the Wesleyan minister journeyed to Christianize the Taukei ni Waluvu in 1862 that more coastal and white contact became regular. In 1867 on his fateful journey to Christianize hill tribes in Colo West, Rev. Thomas Baker also travelled through Naitasiri and Colo East. Baron Anatole Von Hugel, also explored the Province in his journey through Namosi and Waimaro in 1875–77. On 22 January 1875 at Navuso, Naitasiri, colonial administrators along with Ratu Cakobau and his two sons who had returned from Sydney, Australia briefed some eight hundred hill chiefs and their tribal retinues on the implications of Fiji's new status as a Colony. Ratu Cakobau and his two sons had been sick with measles on the trip back to Levuka. With no quarantine laws in place, they inadvertently carried with them the disease from aboard HMS Dido to Navuso. The measles epidemic that befell Fiji in 1875 from January to about June 1875 and wiped out 30 per cent or 50,000 of its indigenous population was a tragedy of the first order. Cakobau's Christianization campaigns of heathen hill tribes in 1873 were followed by colonial pacification campaigns launched by Governor Sir Arthur Gordon in the Colo Provinces of Viti Levu in 1875. This was brought to a close in 1876 with a pardoning of belligerent hill tribes. Colonial administrator AB Brewster in the 1880s in his book "The Hill Tribes of Fiji" provided the first ethnological study of the Province's hill people. The province's traditional political allegiance is with the Kubuna Confederacy of Bau as cemented with the Vunivalu of Bau Ratu Seru Cakobau's eldest daughter's marriage to the Qaranivalu of Naitasiri. The other prominent chiefs of the province are the Taukei ni Waluvu of Matailobau and Tui Waimaro of Waimaro. The formation of the political party Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua (SDL) after the May coup of 2000 was on the initiative of the chiefs and people of Naitasiri. The SDL party won both the 2001 and 2006 national political elections. However, in December 2006 it was deposed by a military coup d'état.