Кіріспе

Араб тіліндегі есім, ең үлкен баладан туындаған. Куния (كُنية) – араб есіміндегі текноним, ересек адамның ең үлкен ұлынан немесе қызынан алынған атау. Куния араб тіліндегі есімнің құрамдас бөлігі ретінде қолданылады, белгілі бір атақ. Теория бойынша, ол есім иесінің туған бірінші ұлы немесе қызына сілтеме жасайды, бірақ бұл әрқашан сөзбе-сөз мағынада болмайды, сонымен қатар, ол гипотетикалық немесе метафоралық мағынаға да ие болуы мүмкін, мысалы, соғыс лақабы немесе есімнің қысқасы. Кунияны қолдану таныс, бірақ құрметті қарым-қатынасты білдіреді. Куния "әбу" (әке) немесе "үмм" (ана) сөздері арқылы гентивтік конструкцияда, яғни "әкесі" немесе "анасы" деп атау арқылы, араб және жалпы ислам әлемінде берілген есімдермен бірге немесе олардың орнына құрмет көрсету мақсатында қолданылады. Орта ғасырлық еврей есімдерінде көбінесе туыстарға емес, Киелі кітаптағы атауларға сілтеме жасайтын стандартты куниялар болған. Ыбырайым есімділерге "Абу Исхақ", Яқуб есімділерге "Абу Юсуф" және т.б. берілген. Кейде "әбу" сөзінің дәстүрлі "әке" мағынасынан тыс қолданылуы мүмкін, сондықтан Ысқақ есімді адам "Абу Ибрахим" (Абырайымның ұлы) ал, Мұса есімді адам "Абу Имран" (Амрамның ұлы) деген куния алған. Сонымен қатар, "Абу әл-Афия" (Денсау) және "Абу әл-Баракат" (Бақытты) сияқты қасиеттерді көрсететін куниялар да жиі кездеседі.

Жалпы қолдану

Абу немесе Умм ұлдың немесе қыздың есімінен бұрын келеді, генетивтік конструкцияда (ʼiḍāfa). Мысалы, егер оның үлкен ұлының аты Джон болса, оны "Джонның әкесі" деп атауға болады. Кунияны қолдану көбінесе сөйлеуші мен сөйлескен адам арасындағы жақындық пен құрметті білдіреді, бірақ есімді атаудан гөрі ресмирақ. Куния саясаткерлер мен басқа да танымал адамдарға қатысты құрмет көрсету үшін жиі қолданылады. Куния – адамның белгілі бір нәрсеге деген құштарлығын көрсететін лақап ата болуы мүмкін: Әбу Бәкір, "түйе баласының әкесі", түйелерге деген сүйіспеншілігі үшін берілген; немесе Әбу Хурайра, "мысықтардың әкесі", оның жолсыз мысықтарға қамқорлық жасап, оларды бағып-қағуы үшін берілген. Куния сондай-ақ адамның ерекшелігін көрсететін лақап ата болуы мүмкін, мысалы, Умм Күлтум, "толған беттің анасы", себебі "күлтум" сипаты толған бетті білдіреді. Адамның туған есімін қолданғанда да, куния оның есімінен бұрын келеді. Мысалы: abū Māzin Maħmūd, "Мазеннің әкесі Махмуд" (мысалы, Махмуд Аббас үшін). Классикалық араб және қазіргі стандартты араб тілдерінде, бірақ ешқандай сөйлеу диалектінде емес, абу сөзі аба және аби (айыптау және иелік жалғаулары) формаларына өзгеруі мүмкін, бұл кунияның сөйлемдегі орнына байланысты. Араб есімдерін батыстық стильде жазуда абу және абуль сөздері кейде толық есімнің дербес бөлігі ретінде қарастырылады, бұл жеке есімге ұқсас. Баласы жоқ еркектерге көбінесе ойдан құрастырылған куния беріледі, көбінесе мұсылман немесе араб тарихындағы танымал тұлғаның есімінен. Арабтар сол тұлғаның есімін және әкесінің атын алып, оны берілген адамға тағайындайды. Мысалы, Халид есімді, еркек баласы жоқ адамның куниясы Абу Валид болады, себебі ол атақты мұсылман әскери қолбасшысы Халид ибн әл-Валид еді. Егер біреудің есімі Уәлид болса, оның куниясы Әбу Халид болады. Алайда, оны әкесінің есімімен атау сирек. Себебі, дәстүр бойынша, еркектер алғашқы ұлдарына әкелерінің есімін қояды.

Соғыс атауы

Араб партизандары мен жасырын қызметкерлері арасында қалыптасқан ерекше тәжірибе – нақты немесе ойдан шығарылған кунияларды соғыс есімдері ретінде қолдану. Мысалы, ИХЖҰ басшысы Әбу Бакр (Ибраһим Ауад Ибраһим әл Бадри). Усама бен Ладеннің куниясы – "Абу Абдулла".