Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жазалау науқаны, британдықтар Ауғанстанға қарсы
Punitive campaign, British v. Afghanistan
Кабул экспедициясы – Кабулдан апатты түрде шегінуден кейін британдықтардың ауғандарға қарсы жүргізген жазалау науқаны. Екі британдық және Шығыс Үндістан компаниясының әскерлері Хайбер асуы арқылы өтіп, 1842 жылғы қаңтарда британдық үнді әскери және азаматтық колоннасының толық құрылымы жойылғандығына кек қайтару үшін Кандагар мен Джалалабадтан Ауғанстан астанасына қарай жылжыды. Британдық әскерлер ауғандарды екі рет жеңіске жеткізіп, содан кейін шегіну кезінде тұтқынға алынғандарды босатып алды. Британдықтар Бірінші ағылшын-афған соғысын аяқтағаннан кейін Үндістанға қайтар алдында Кабулдың бір бөлігін қиратты.
The Kabul Expedition was a punitive campaign undertaken by the British against the Afghans following the disastrous retreat from Kabul. Two British and East India Company armies forced through the Khyber Pass and advanced on the Afghan capital from Kandahar and Jalalabad to avenge the complete annihilation of the British Indian military civilian column in January 1842. The British force defeated the Afghans twice in battle following which they were able to recover prisoners captured during the retreat. The British demolished parts of Kabul before withdrawing to India concluding the First Anglo Afghan War.
Өмірбаян
1830-шы жылдардың соңында британ үкіметі мен Британдық Шығыс Үндістан компаниясы Ауғанстан әмірі Дост Мұхаммедтің Ресей империясымен жақын қарым-қатынасқа түсуіне көз жеткізді. Олар Синд арқылы Ауғанстанға шабуыл жасаған әскердің өтуін ұйымдастырды және Дост Мұхаммедтің отыз жыл бұрын тақтан түсіргенінен кейін Үндістанда зейнеткерлікте өмір сүрген бұрынғы билеуші Шах Шужа Дурраниді қайта орнатуға тырысты. Сонымен қатар, олар Шик империясының махараджасы Ранджит Сингхпен келісімге келді, ол Ауғанстанға жабдықтар мен күштерді қауіпсіз жеткізуге келісім берді, ал оның орнына Шах Шужа Пешавар аймағын оған ресми түрде беруге міндеттелді. Британдықтар Кабулді басып алды, ал Дост Мұхаммед 1840 жылдың қараша айында британдықтардың тұтқындығына берілді. Келесі жыл ішінде британдық қолбасшылар халықтың қарсылығы күшейгеніне қарамастан, әскерлерінің бір бөлігін кері шақырды. Олар Кабул мен Пешавар арасындағы жолдарды бақылаған Гилзай тайпаларына төленетін жәрдемақыны да тоқтатты. 1841 жылдың қазан айында Бригадир Роберт Сэйл басқаратын бригада Кабулден Хайбер жолы арқылы Үндістанға жол ашу үшін жіберілді, бірақ Гилзай тайпаларының қарсылығына тап болды және Хайбер жолына дейін Жалалабадта қоршауға алынды. 1841 жылдың қараша айында Кабулда халық көтерілісі болды, оның салдарынан Резиденттік саяси агент Александр Бернс қаза табады. Кабул гарнизонының тиімсіз қолбасшысы генерал Уильям Джордж Кит Элфинстон көтеріліске тиісті жауап бере алмады. Дост Мұхаммедтің ұлы Акбар хан көтеріліс басшылығына келді. Элфинстон Қандаһардағы генерал-майор Уильям Ноттан күш сұрады. Нотт Бригадир Макларен басқаратын бригаданы жіберді, бірақ қатты қар жауғандықтан ол кері қайтарылды. Шах Шужа сарайының министрі Уильям Хей Макнагтен көтерілісшілер арасында ыдыс-тосты туғызуға және тіпті Акбар ханның өліміне жағдай жасауға тырысты, бірақ Акбар хан оның сатқындық жоспарынан хабардар болды және 23 желтоқсанда өткен кездесуде Макнагтенді өлтірді. Соңында, әскерлері Кабулдің сыртындағы қорғаныссыз лагерьде қоршауға алынған Элфинстон Акбар ханмен келісімге келді, оған сәйкес оның әскері Кабулді эвакуациялауға тиіс болды және Жалалабадқа қауіпсіз өтуге кепілдік берілді. Нәтижесінде 1842 жылдың қаңтар айында тайпа мүшелері 4500 британдық және үнділік сарбаз бен 12000 лагерьшіні өлтірді. Жалалабадқа тек бір британдық хирург пен бірнеше үнділік сепои жетті. Элфинстон мен бірнеше офицерлер және олардың отбасылары кепіл ретінде берілді және тұтқынға алынды.
In the late 1830s, the British government and the British East India Company became convinced that Emir Dost Mohammed of Afghanistan was courting Imperial Russia. They arranged passage through Sindh for an army which invaded Afghanistan and restored the former ruler Shah Shuja Durrani, who had been deposed by Dost Mohammed thirty years earlier and who had been living as a pensioner in India. They also agreed safe passage for supplies and reinforcements with Maharaja Ranjit Singh of the Sikh Empire, in return for inducing Shah Shuja to formally cede the disputed region of Peshawar to him. The British captured Kabul, and Dost Mohammed surrendered himself into British custody in November 1840. Over the next year, complacent British commanders withdrew some of their forces even as popular resistance grew. They also ceased paying subsidies to the Ghilzais, who controlled the routes between Kabul and Peshawar. A brigade commanded by Brigadier Robert Sale was sent in October 1841 from Kabul to clear the route to India via the Khyber Pass, but faced opposition from Ghilzai tribesmen all the way, and was blockaded in Jalalabad, halfway to the Khyber Pass. In November 1841, there was a popular uprising in Kabul, in which the Resident Political Agent Alexander Burnes was murdered. The ineffectual commander of the Kabul garrison, General William George Keith Elphinstone, failed to react to the uprising. Dost Mohammed's son Akbar Khan, arrived to lead the insurrection. Elphinstone asked for reinforcements from Major General William Nott, commanding at Kandahar. Nott unwillingly dispatched a brigade under Brigadier MacLaren but it was turned back by heavy snowfalls. William Hay Macnaghten, the Minister to Shah Shujah's court, attempted to sow dissension within the insurgent ranks and even arrange for Akbar Khan to be assassinated, but Akbar Khan was informed of his planned treachery and murdered Macnaghten at a meeting on 23 December. Finally, with his troops blockaded in an indefensible encampment outside Kabul, Elphinstone signed a convention with Akbar Khan by which his army was to evacuate Kabul, and was guaranteed safe passage to Jalalabad. The result was the slaughter of Elphinstone's army of 4,500 British and Indian soldiers and 12,000 camp followers by tribesmen in January 1842. Only one British surgeon and a handful of Indian sepoys reached Jalalabad. Elphinstone and several officers and their families surrendered themselves as hostages and were taken prisoner.
Ұлыбританиядағы жағдай
Үндістанның генерал-губернаторы лорд Окленд апат туралы естігенде он жылға қартайып кеткенін оның қарындасы айтқан. Дегенмен ол генерал-майор Джордж Поллокты Пешаварға күш-жабдықтармен жіберді. Бұл жерде 1841 жылдың желтоқсан айының соңында бригадалық Вилд басқаратын Бенгал бөлімшелері, сикх контингентімен бірге, Хайбер асуынан өтуге сәтсіз тырысты. Сикхтер қашып кетті, ал Бенгал әскерлері суықтан, киімнің жетіспеушілігінен және Эльфинстон армиясының апатқа ұшырауы туралы қауесеттерден жігерсіздікке түсті. Поллокқа Пешавардағы әскерлердің тиімділігін қалпына келтіріп, Жалалабадтағы қоршаудағы гарнизонды босату тапсырылды. Оклендтің орнын 21 ақпанда Мадрасқа келген лорд Элленбороу генерал-губернатор ретінде алмастыруға тиіс болды. Элленборо ресми түрде қызметке кіріспес бұрын, британдық бедел мен құрметті қайта орнатуға ниеттенгенін жазды. Британдықтар Ауғанстанда бірнеше гарнизонды әлі де ұстап тұрды: Кандагарда Нотт, Кандагар мен Кабул арасындағы Газниде және Сале басқаратын Жалалабадта. Тұтқынға алынған генерал Эльфинстон басқа гарнизон командирлеріне Әкбар ханмен келіскен капитуляция шартына сәйкес өздерінің позицияларын эвакуациялауға бұйрық берді. (Элфинстон сәуір айында әлі тұтқын күйінде қайтыс болды.) Нотт пен Сэйл Эльфинстонның бұйрығын орындамады, бірақ Газнидегі полковник Томас Палмер оған бағынып, оңай қорғалатын цитадельден қаладағы осал ғимараттарға көшті. Шах Шужа әлі де Кабулдағы Бала Хисар бекінісін ұстап тұрды және британдықтар қолдамаса да, басшылар мен тайпаларды өзіне тартуға тырысты. Ол тіпті Ауғанстандағы беделін жақсарту үшін Эльфинстонның Әкбар ханмен келіскен шарттарын орындауды британдықтардан талап етті. Қыстың соңы мен көктемде британдықтар бақылауындағы барлық анклавтардың маңында шайқастар болды. 10 ақпанда Нотт оны қоршап тұрған тайпаларға қарсы Кандаһардан күш жіберді. Мырза Ахмет есімді басшының басқаруымен әскерлер оны айналып өтіп, қалаға шабуыл жасап, кіру үшін қақпаға от қойды. Олар Нотт қалдырған шағын гарнизонмен кері шегінді және ауыр шығынға ұшырады. Нотттың азық-түлігі азайып, Кветтадан оған азық-түлік жеткізуге тырысқан Бригадир Ричард Англия басқаратын бригада Хыкулзьеде тоқтатылды. Кандаһар енді тікелей қауіпке ұшырамағандықтан, Нотт Англиямен кездесу үшін және оны Кандаһарға сүйемелдеу үшін едәуір жасақ жіберді. 6 наурызда Газнидегі әскерлерге (Бенгалдың 27-ші тума әскері) уақытша орналасқан жерлеріне шабуыл жасалды. Екі жарым апта бойы қарсылық көрсеткеннен кейін олар капитуляциялауға мәжбүр болды. Ислам дініне өтуден бас тартқан сепуилер өлтірілді, ал британдық офицерлер мен олардың отбасылары Әкбар ханның тұтқынына айналды.
Lord Auckland, the Governor General of India, was said by his sister to have aged ten years on hearing of the disaster. He nevertheless dispatched Major General George Pollock with reinforcements to Peshawar. Here, a brigade of Bengal units commanded by Brigadier Wild, with a Sikh contingent, had made an ineffectual attempt to break through the Khyber Pass in late December 1841. The Sikhs had deserted and the Bengal units were demoralised by cold, lack of clothing and rumours of the disaster to Elphinstone's army. Pollock's orders were to restore the efficiency of the troops at Peshawar and relieve the besieged garrison of Jalalabad. Auckland was already due to be replaced as Governor General by Lord Ellenborough, whose ship arrived off Madras on 21 February. Before officially taking up his appointment, Ellenborough wrote that he intended to restore British prestige and honour. The British still held several garrisons in Afghanistan: at Kandahar under Nott, at Ghazni on the route between Kandahar and Kabul, and at Jalalabad under Sale. The captive General Elphinstone had sent orders to the other garrison commanders that they were to evacuate their positions under the terms of the capitulation he had agreed with Akbar Khan. (Elphinstone died in April, still a captive.) Nott and Sale ignored Elphinstone's order, but Colonel Thomas Palmer at Ghazni obeyed it, withdrawing from the easily defended citadel into vulnerable buildings in the city. Shah Shuja still held the fortress of Bala Hissar in Kabul and was attempting to bribe chiefs and tribes to his cause, although he was no longer supported by the British. He even attempted to improve his standing within Afghanistan by demanding that the British comply with the terms Elphinstone had agreed with Akbar Khan. During the late winter and spring, there was fighting around all the British held enclaves. On 10 February, Nott led a force from Kandahar against the tribes blockading him. The Afghans, under a chieftain named Mirza Ahmed, bypassed him and attacked the city, setting fire to a gate to gain entry. They were driven off by the small garrison left by Nott, suffering heavy casualties. Nott's supplies were running short, and a brigade under Brigadier Richard England which tried to reach him from Quetta with supplies was repulsed at Hykulzye. With Kandahar no longer directly threatened, Nott sent a substantial detachment to rendezvous with England and escort him to Kandahar. On 6 March, the troops at Ghazni (the 27th Bengal Native Infantry) came under attack in their temporary quarters. After resisting for two and a half weeks, they were forced to surrender. The sepoys who refused to convert to Islam were murdered, and the British officers and their families became prisoners of Akbar Khan.
Экспедиция
31 наурызда Поллок Пешавардағы сепуилердің рухын жаңартты және Хайбер асуы арқылы жолын ашты. Ол әскерін асудың екі жағындағы биіктерге жіберіп, қорғаушыларды қанатын орап шабуылдады, ал артиллериясы асудың басындағы бекіністі қиратты, нәтижесінде аз шығынмен жеңіске жетті. 14 сәуірде Жалалабадқа келгенде, қамал бұрыннан-ақ алысқан екенін көрді. Сале бірнеше апта ойланып, 19 ақпанда Жалалабад гарнизонымен шабуыл жасап, азық-түлік қорын толықтыру үшін мал жайылымдарын басып алды. 7 сәуірде ол шабуылды қайталап, қамалдан қоршау салғандарды жеңіп, оларды қоршаудан бас тартуға мәжбүр етті. Ақбар хан Жалалабадты қоршаумен айналысып жатқанда, Шах Шужа Кабул маңындағы билігін қайта орнатты. Бірнеше апта күліп, Үндістаннан британдық көмек сұрағаннан кейін, наурыз айының соңында Бала-Хиссардан шығып, Ақбар хан жариялаған жихадқа қосылды. Шах Шужаның қарсыласы Наиб Аминулла ханға көрсеткен құрметіне наразы болған ықпалды басшы Наваб Заман ханның ізбасарлары оны өлтірді. Қастандық жасағандардың бірі – Шах Шужаның немересі Шұжа әл-Даула еді. Шах Шужаның ұлы Футтех Жұң өзін әкесінің мұрагері деп жариялады, бірақ оның қолдауы әкесіне қарағанда одан да аз болды. Үндістанда Лорд Элленборо бұрынғы қатыгездігінен бас тарды. Оның басты мақсаты – ұзақ соғыстың шығындарын болдырмау еді. Ол Нотт пен Поллокқа ағылшыздар Ауғанстаннан шығып кеткеннен кейін, Ақбар ханмен келіссөздер жүргізіп, тұтқындарды босатуға болады деп, кері шегінуге бұйрық берді. Элленбороның бұйрығына генералдары мен британдық үкімет қарсылық көрсетті, олар қатаң жаза беру қажет екенін талап етті. Сондықтан ол бұйрығын өзгертті. Поллок пен Ноттқа тағы да шегінуге бұйрық берілді, бірақ Нотт қаласа, Кабул арқылы шегінуге рұқсат етілді, бұл 300 мильді (483 км) айналып өтуді білдірді, ал Поллокқа Нотттың шегінуін қамтамасыз ету үшін Кабулға өтуге рұқсат берілді. XIX ғасырдың соңындағы тарихшы Джон Уильям Кей былай деп жазды: "Лорд Элленбороның көзқарасы өзгермеді, бірақ ағылшын тіліндегі кейбір сөздердің мағынасы өзгерді".
On 31 March, Pollock completed restoring the morale of the sepoys at Peshawar and forced his way through the Khyber Pass. He sent his troops up the heights on either side of the pass to outflank the defenders while his artillery demolished a barricade erected across the pass, and succeeded with very few casualties. He reached Jalalabad on 14 April, to find the siege already lifted. After wavering for some weeks, Sale had led a sortie by the garrison of Jalalabad on 19 February, to capture grazing sheep to replenish his supplies of food. He repeated the sortie on 7 April, defeating the besiegers and forcing them to raise the siege. While Akbar Khan had been absent conducting the siege of Jalalabad, Shah Shuja had restored his authority around Kabul. After temporising for several weeks and secretly asking for British help from India, he reluctantly emerged from the Bala Hissar at the end of March to join the jihad proclaimed by Akbar Khan. He was assassinated by adherents of Nawab Zaman Khan, an influential chieftain who resented the favour shown by Shah Shuja to his rival Naib Aminullah Khan. One of the assassins was Shah Shuja's godson, Shuja' al Daula. Shah Shuja's son Futteh Jung proclaimed himself his father's successor, but had even less support than his father. In India, Lord Ellenborough had softened his earlier attitude. His primary objective was to avoid the expense of a long war. He ordered Nott and Pollock to retreat, arguing that once the British had evacuated Afghanistan, negotiations with Akbar Khan for the release of the hostages could proceed calmly. Ellenborough was opposed by his generals and by the government in Britain, all of whom insisted that stern retribution was required. He accordingly modified his orders. Pollock and Nott were again ordered to retreat, but Nott was allowed to retreat by way of Kabul if he chose, making a detour of over 300 mile (483 km), and Pollock was also permitted to move to Kabul to cover Nott's retreat. The late nineteenth century historian John William Kaye wrote that, "No change had come over the views of Lord Ellenborough, but a change had come over the meaning of certain words in the English language."
Келат-и-Гилзай мен Тезин шайқастары
Нотт өзінің "қайтарылуын" 9 тамызда бастады. Ол әскерлерінің көп бөлігі мен ілесушілерді Кветтаға қайтарды, бірақ екі британдық полкпен (40-шы және 41-ші полктер), бұрын өзгеше көзге түскен бірнеше сепой полктерімен және төрт артиллериялық батареямен, барлығы 6000 адаммен Кабулға қарай солтүстікке жылжуды бастады. 30 тамызда Газни маңындағы Келат-и-Гилзай шайқасында 10 000 ауғанды жеңді. Ол Газниді қарсылықсыз басып алды және Палмерге жасалған шабуылға жауап ретінде қаланы тонады. Лорд Элленборо оған әсіресе Сомнат қақпалары деп аталатын әсем сандал ағашынан жасалған қақпаларды қайтарып алуды тапсырды. Бұл қақпаларды Ауғанстан билеушілері Үндістаннан тонап алып, Газни сұлтан Махмудтың мазарында іліп қойған еді. 43-ші Бенгалиялық тума жаяу әскері полкі (кейін 1857 жылғы Үндістан көтерілісінен кейін 6-шы Джат жеңіл жаяу әскері болып қайта құрылды) қақпаларды Үндістанға қайтару үшін тағайындалды. Нотттың әскері 17 қыркүйекте Кабулға келді. Ал Поллоктың әскері, көптеген адамдар "Жазалау армиясы" деп атаған, Жалалабадтан жылжуды жалғастырды. Армия төрт бригададан тұрды, олардың бірі толығымен британдық әскерлерден құралған. Олардың жалпы саны шамамен 8000 адамды құрады. 13 қыркүйектегі шайқаста Акбар хан жөнелткен 15 000 тайпалық сарбаздарды жеңіске ұшыратып, Тезин асуы арқылы Кабулға жол ашты. Поллоктың әскері Эльфинстон армиясынан қалған көптеген қаңқалар мен көмілмеген денелерді тапты. Элленборо мен Поллоктың тыныштық сақтау туралы бұйрықтарына қарамастан, олар ауылдар мен олардың тұрғындарына қатысты көптеген қатыгез жазалау шараларын жасады. Поллок 15 қыркүйекте, Нотттан екі күн бұрын Кабулға жетті.
Nott began his "retreat" on 9 August. He sent the bulk of his troops and camp followers back to Quetta but began advancing north to Kabul with two British regiments (the 40th Foot and the 41st Foot), some sepoy regiments which had earlier distinguished themselves and four batteries of artillery, 6,000 men in total. On 30 August, he defeated a force of 10,000 Afghans at Khelat i Ghilzai near Ghazni. He captured Ghazni itself without opposition, and looted the city in retaliation for the attack on Palmer. Lord Ellenborough had specifically ordered him to recover a set of ornate sandalwood gates, known as the Somnath Gates, which had been looted from India by the Afghan rulers and hung at the tomb of Sultan Mahmud of Ghazni. A whole sepoy regiment, the 43rd Bengal Native Infantry (which later became the 6th Jat Light Infantry after the Indian Rebellion of 1857), was detailed to carry the gates back to India. Nott's force arrived at Kabul on 17 September. Pollock's army, which was widely termed the "Army of Retribution", meanwhile advanced from Jalalabad. The army consisted of four brigades, one of which was made wholly of British troops. It numbered about 8,000 men in total. After a sharp engagement on 13 September, they defeated some 15,000 tribesmen deployed by Akbar Khan at the Tezin Pass, and the way to Kabul was clear. Pollock's troops came across many skeletons and unburied bodies from Elphinstone's army and, in spite of orders from Ellenborough and Pollock to show restraint, they committed many brutal reprisals against villages and their inhabitants. Pollock reached Kabul on 15 September, two days before Nott.
Тұтқындарды құтқару
Британдықтардың шабуылы барысында Акбар ханның қолындағы тұтқындар бұрынғыдан кем қысымға ұшырады, алайда оларды британдық әскерлерге жетерсіз ету үшін Бамианға көшірді. Ноттке тұтқындарды құтқару үшін кавалерия жіберу ұсынылды, бірақ ол бас тартты (мүмкін, 29 тамыздағы шағын сәтсіздік салдарынан, сол күні оның кавалериясы дұрыс емес шабуыл кезінде ауыр шығынға ұшыраған). Оның орнына Поллок Ричмонд Шекспирдің (өзінің әскери хатшысы) басқаруындағы Қызылбаш жалдамалы кавалериясын және бригадир Саленің басқаруындағы жаяу әскерін құтқаруға жіберді. Олар афғандықтардың жеңілісі туралы жаңалық тұтқындардың күзетшілеріне жеткенде, тұтқындар, Саленің өзінің әйелі де бар, төлемдердің орнына өз босатылуы туралы келісімге келгенін анықтады. Барлығы 35 британдық офицер, 51 қатардағы сарбаз, 12 офицердің әйелі және 22 бала Акбар хан тарапынан тұтқынға алынып, босатылды.
As the British advanced, the hostages in Akbar Khan's hands were treated less severely than previously, although they were moved to Bamian to keep them out of reach of the British armies. Nott was urged to send cavalry to rescue the hostages, but he declined to do so (possibly as a result of a minor disaster on 29 August, when his cavalry had suffered heavy losses in a mishandled attack). Instead, Pollock sent Qizilbashi irregular cavalry under Richmond Shakespeare (his Military Secretary) and infantry under Brigadier Sale to rescue them. They found that when news of the Afghan defeats reached their guards, the hostages, including Sale's own wife, had negotiated their own release in return for payments. In all, thirty five British officers, fifty one private soldiers, twelve officers' wives and twenty two children who had been taken hostage by Akbar Khan were released.
Шарикар мен Кабулды жаулап алу
Поллоктың әскерінің бір бөлімшесі өткен қарашада Кабулдегі шағын бейтарап Гурка жасағына жасалған қирату мен қырғынға жауап ретінде Шарикарды қиратты. Соңында Поллок Кабулдың тарихи жабық базарын жоюға бұйрық берді. Ол қаланың қалған бөліктерін сақтауға бұйрық бергенімен, әскерде тәртіп бұзылып, кең ауқымда тонау мен қирату орын алды. Тіпті перс тілінде сөйлейтін шиит қизилбашилер, олар Акбар ханға қарсы болған, және көптеген үнді саудагерлері де қирады. Элфинстон армиясының барлық үнді сепойы кері шегіну кезінде қаза тапқан жоқ. Шамамен 2000-ға жуық адам, олардың көпшілігі аяқ-қолына суық тиіп мүгедек болған, құлдыққа сату үшін немесе тірлік табу үшін қайыр сұрап Кабулға оралды. Поллок олардың көптерін босатып алды, бірақ қалғандары 1842 жылдың қарашасында оның әскері асығыс шегінген кезде айналағы төбелерде қалды.
A detachment from Pollock's army laid waste to Charikar, in revenge for the destruction and massacre of a small irregular Gurkha detachment there the previous November. Finally, Pollock ordered the historic covered bazaar of Kabul to be destroyed. Although he issued orders that the rest of the city was to be spared, discipline in the army broke down and there was widespread looting and destruction. Even the Persian speaking Shia Qizilbashis, who were opposed to Akbar Khan, and many Indian merchants were ruined. Not all of the Indian sepoys of Elphinstone's army had died in the retreat. Perhaps 2000, many of whom had lost limbs to frostbite, had returned to Kabul to be sold into slavery or to exist by begging. Pollock was able to release many of them, but many others were left behind in the surrounding hills when his forces precipitately retreated in November 1842.
Соңғы эвакуация
Поллоктың әскері содан кейін Жалалабад арқылы Пешаварға шегінді. Футех Чжун билікті тағы бір адамға тапсырып, шегінетін әскерге ілесіп жүрді. Кабулдан шығу қиын жорық болды, Гандамақтан бастап Ауған тайпалары үздіксіз шабуылдады. Бұл жорық Елфинстонның шегінуінен әлдеқайда жақсы ұйымдастырылғанмен, көптеген әскерлер артта қалды, оларды кейіннен күзетшілер құтқаруға тырысты немесе өлімге тастады. 3 қарашада генерал МакГаскилл басқаратын дивизияның бір бөлігі Хайбер жолының ең тар жері, Әли мешіті маңында шабуылға ұшырап, талқандалды. Әскерлер Жамруд бекінісін көре сала, мергендер мен тұзақтардан зардап шеккендердің саны артты.
Pollock's army then retired through Jalalabad to Peshawar. Futteh Jung handed over power to another nominee and accompanied the retreating army. The withdrawal from Kabul was an arduous march, harassed from Gandamak onwards by Afghan tribesmen. Although the march was far better organised than Elphinstone's retreat, large numbers of stragglers were left behind to be rescued by the rearguard or abandoned to die. Part of one division commanded by General McGaskill was ambushed near Ali Masjid at the narrowest point of the Khyber Pass on 3 November and destroyed. Casualties mounted due to snipers and ambushes until the troops were within sight of Jamrud Fort and safety.
Салдары
23 желтоқсанда әскер Фирозпурдан Сатледж өзенін кесіп өтті. Оларды Лорд Элленбороу мерекелік тойлармен күтіп алды, одан кейін әскери шеру өтті, бірақ көптегендер шаршап, тойлауға құлшыныс танытпады. Британдық әскердің соңғы күштері шыққаннан кейін үш ай ішінде Дост Мұхаммед ханға Үндістаннан оралып, билігін қайта бастауға рұқсат берілді. 1847 жылы Ақбар хан қайтыс болды. Дост Мұхаммедтің британдықтармен қарым-қатынасы өмірінің соңына дейін беймәлім болды. Ол Екінші ағылшын-сик соғысы кезінде Пешаварды Ауғанстанға қайтару туралы уәде алғандықтан сикхтерді жартылай қолдады, бірақ британдықтар бұл қаладан бас тартқан жоқ. 1857 жылғы Үндістан көтерілісі басталғанда ол бейтараптық сақтады. Британдықтар шамамен қырық жыл бойы Ауғанстанға жорықтар жасаудан аулақ болды. Үндістанға көп еңбекпен әкелінген, Сомнат қақпалары деп айтылатын қақпалар ел бойынша көрсетілді, бірақ индуист ғалымдары оларды жалған деп мәлімдеді. (Нотт әскеріне бекітілген саяси агент Генри Роулинсон бұрыннан Элленбороға осылай болатынын ескерткен еді.) Соңында олар Агра қаласына орнатылды.
On December 23 the army crossed the Sutlej river at Firozpur awaiting for them was Lord Ellenborough with festive celebrations, following which a grand military display was held, although many were too exhausted and had too little appetite to celebrate. Within three months of the final British withdrawal, the British allowed Dost Mohammad Khan to return from India to resume his rule. Akbar Khan died in 1847. Dost Mohammad's subsequent relations with the British were equivocal until his death. He half heartedly supported the Sikhs during the Second Anglo Sikh War in return for a promise that Peshawar would be restored to Afghan rule, but the British never abandoned the city. He remained neutral when the Indian Rebellion of 1857 broke out. British policy was to avoid expeditions into Afghanistan for nearly forty years. The supposed Somnath Gates which had been laboriously carried back to India were paraded through the country, but were declared to be fakes by Hindu scholars. (Henry Rawlinson, a political agent attached to Nott's force, had already warned Ellenborough that this was the case.) They were eventually installed at Agra.