Кіріспе
Вьетнамда сөйленетін австроазиялық тіл
Мường (;) – Вьетнамның Мường халқының диалектілер тобы. Олар австроазиялық тілдер отбасына жатады және вьетнам тілімен тығыз байланысты. Фанның (2012) мәліметінше, Мường диалектілері бір тіл емес, тіпті бір-бірімен ең жақын туыс емес, қайта этникалық тұрғыдан анықталған және парафилетикалық таксон болып табылады. Мường диалектілері негізінен Хоа-Бинь, Тан-Хуа, Винь-Фук, Йен-Бай, Сон-Ла және Нин-Бинь провинцияларының таулы аймақтарында таралған. Мường вьетнам тілінің барлық алты тонына ие; алайда, nặng (салмақты) тоны Фу-То және Тан-Хуа провинцияларында ғана кездеседі, ал Хоа-Бинь провинциясында sắc (жіті) тонымен біріктіріледі.
Қосындылар тізімі
Келесі кестеде толық дыбысты және соңғы дауыссыз дыбыстардың айырмашылығын көрсететін диалекттердің (Мường Би, Мường Thành, Мường Động және Ba Trại) консонанттары егжей-тегжейлі сипатталған. Осы фонемалардың арасындағы тіл алды дыбыстары (палаталдықтары) көшкіш дыбыс + арт жақ тіл дыбысы ретінде талданған. Сонымен қатар, сөз соңғы дыбыстардың таралуы басқа сөз соңғы консонанттардың таралуына қарағанда шектеулірек болып көрінеді.
Түсі
Мұң тілінің барлық диалектілері тоналды. Ким Тхыонг диалектісі (Фу То провинциясы) эксперименталды фонетикалық зерттеу нысаны болды.
Мường және вьетнамдық сөйлемдерді салыстыру
Мường вьетнам тілінде: Cải tlỗng chăng bong, lòng chăng yểng. Бұл дұрыс емес, жарамайды. Ішкі сезімдері көнбейді, бойы бас имейді. Nả tang chái tlốc. Ол шашын тарап жатыр. Tlước ăn chay khau ăn nhúc. Алдымен вегетариан тамақ жеп, содан кейін ет жейді. Ho là thôn mễ Tử. Ол – Тұздың немересі. Мен – Тұз әжесінің шөлі. "Cải tlỗng chăng bong, lòng chăng yểng." Мường тілінде "chăng" сөзі "жоқ" мағынасында қолданылады, ол вьетнам тіліндегі "chăng" және "chẳng" сөздерімен (вьетнам тілінде жоқ екенін білдіретін сөз, кеңінен түсініледі, бірақ поэзиялық контекстен басқа сирек қолданылады) туыс. "Nả tang chái tlốc." Мường тілінде "бас" сөзі "tlốc" деп аталады, ол вьетнам тіліндегі "trốc" сөзімен туыс, бұл бұрын басты білдіретін негізгі сөз болған, бірақ қазір "đầu" (頭) сөзімен ығыстырылды. "Tlước ăn chay khau ăn nhúc." Мường тілінде "ет" сөзі "nhúc" (肉) деп аталады, ал вьетнам тілінде "ет" үшін жергілікті сөз – "thịt" қолданылады. Бұл Мường тіліндегі "етті сирек білдіретін сөз" – "thit" сөзімен туыс. "Ho là thôn mễ Tử." Мường тілінде "немере" сөзі "thôn" (孫) деп аталады, ал вьетнам тілінде "немере" үшін жергілікті сөз – "cháu" қолданылады. Бұл Мường тіліндегі "қайын баласы" деген мағынаны білдіретін "chảu" сөзімен туыс.