Кіріспе

Кейінгі Юра дәуірінен келген анурогнатид птерозаврлар туысы

Анурогнатус (грек тілінен ανоυρα γναθος "құрбақа жақ") – Германияның Алтмюльталь формациясынан табылған шағын птерозаврлардың жойылған туысы. Анурогнатус алғаш рет 1923 жылы Людвиг Дёдерлейн тарапынан аталып, сипатталған. Типтік түрі – Anurognathus ammoni. Түрлік атауы бавариялық геолог Людвиг фон Аммонның құрметіне берілген, Дёдерлейн оның коллекциясынан 1922 жылы бұл қазбаны алған.

Ашылу

Тұқымның негізі BSP 1922 холотипіне негізделген. I.42 (Bayerische Staatssammlung für Palaeontologie und Geologie), Эйхштетт қаласының жанындағы Солнхофен әктасынан 1922 жылға дейін табылған. Ол - жатыққан, салыстырмалы түрде толық сақталған қаңқадан тұрады. Қарсы тақтасы жоқ, сондықтан көптеген сүйектері де жоқ: қаңқаның көп бөлігі тек із қалдырғандай көрінеді.

Сипаттама

Анурогнатустың жәндіктерді ұстауға арналған тістері бар қысқа басы болды, және ол дәстүрлі түрде "Rhamphorhynchoidea" ұзын құйрықты птерозаврлар тобына жатқызылса да, оның құйрығы салыстырмалы түрде қысқа болды, бұл оған аң аулау кезінде маневр жасауға мүмкіндік берді. Дёдерлейннің сөзіне сәйкес, Анурогнатустың қысқарған құйрығы қазіргі құстардың пигостиліне ұқсас болған. Голотипі 1975 жылы Питер Велнхофер қайта сипаттады. Кейіннен екінші, кішірек үлгі табылды, бұл, мүмкін, жасөспірім жекеге тиесілі болған. Оның тақтасы мен қарсы тақтасы бөлек, және екеуі де жеке коллекцияларға сатылды; екеуінің де ресми тіркелмесі жоқ. Оны 2007 жылы С. Кристофер Беннет сипаттады. Бұл екінші үлгі әлдеқайда толық және жақсы сақталған. Ол ұшу жарғағының үлкен бөлігінің іздерін көрсетеді, ал ультракөк сәуле астында жамбас және қол бұлшық еттерінің қалдықтары көрінеді. Бұл анатомияның көптеген аспектілері туралы жаңа мәліметтер берді. Бас сүйегінің өте қысқа және кең, ұзындығынан гөрі енінің артық екені анықталды. Велнхофердің 1975 жылы бас сүйегін дұрыс емес қалпына келтіргені анықталды, ол үлкен көз ұяларын fenestrae antorbitales деп жаңылыстырды – көптеген птерозаврларда орбиталардан үлкен болатын бас сүйегінің тесіктері, бірақ Анурогнатуста кішкентай және мұрын тесіктерімен бірге жалпақ мұрынның алдыңғы бөлігінде орналасқан. Көздер белгілі бір дәрежеде алға қарай бағытталған, бұл стереоскопиялық көруді қамтамасыз еткен. Бас сүйегінің көп бөлігі сүйектерден тұрды. Болжамды пигостиль болған жоқ; іздердің орнына нақты тоғыз құйрық омыртқаларын зерттеу олардың бірікпеген, бірақ өте қысқарған екенін көрсетті. Қанат саусағында төртінші фаланга болған жоқ. Беннеттің сөзіне сәйкес, тізеге жақын жерде көрінетін жарғақ қанаттың білезікке жанасқанын және осылайша қысқа және кең болғанын көрсетті. Беннет сондай-ақ голотипті қайта зерттеді, жақтардағы дөңгелектерді мұрынның үстіндегі шығыңқы қылшықтарды құрайтын шаштардың болуын көрсететін белгі ретінде түсіндірді.

Жіктеу

Анурогнатусты Оскар Кун 1937 жылы Anurognathidae тұқымдастығына жатқызған. Қазіргі заманғы Anurognathidae кладында Анурогнатустың Batrachognathinae кладымен бауырлас таксоны екендігі анықталды, бұл кладқа Batrachognathus, Dendrorhynchoides және Jeholopterus түрлері кіреді. 2021 жылы Ксюэфан Вэй және оның әріптестері жүргізген филогенетикалық талдау нәтижесінде Анурогнатустың Anurognathidae тұқымдастығының ішіндегі Anurognathinae кіші тұқымдастығына жататыны анықталды. Аталмыш зерттеуде Анурогнатустың Vesperopterylus-тің бауырлас таксоны болғандығы көрсетілді. Төменде олардың филогенетикалық талдауын көрсететін кладограмма келтірілген:

Палеобиология

Дёдерлейннің айтуынша, Анурогнатус ұзын қанаттарымен жылдам ұшып, тобын таң қалдыратын еді, бұл қазіргі түнгі балықшыға ұқсас. Алайда, Беннетт қанаттарының нақты қысқа өлшемі, қысқа құйрықпен бірігіп, оның баяу ұшатын жыртқыш екенін, маневрлеу арқылы аң аулауға маманданғанын, ал үлкен көздері кешкі тіршілік салтына бейімделгенін болжайды. Бұған қанат саусақтарының жоғары иілгіштігі де дәлел. 1995 жылы зерттеуші Крис Беннетт птерозаврлардың өсу қарқынын зерттеген мақала жариялады. Rhamphorhynchus-тың қазбаларын зерттеу арқылы, ол бірнеше күндік жастағы түрлердегі барлық сүйектердің ересектердегідей, толыққанды сүйектелгенін анықтады. Бұл даму кезеңі қазіргі құстармен салыстырғанда тез өрбуге ие болды. Бұл жас птерозаврлардың ата-аналарына тәуелділігін азайтуға немесе одан қысқа мерзімге әкелуге, сондай-ақ қазіргі құстарға қарағанда ертерек ұшуға мүмкіндік беретін еді. Хабиб пен Уиттон да птерозаврларда жәндікқоректіліктің қалай дамығанын, Anurognathus ammoni және Dendrorhynchoides curvidentatus-та байқалатындай, және оның функционалдық морфологиямен қалай байланысты екенін сипаттады. Олар қанаттарының жоғары икемділігінің арқасында Anurognathus ammoni, Dendrorhynchoides curvidentatus және басқа да кішкентай түрлердің жәндіктерді ұстап, төменгі жазықтықтарда және ағаштардың маңында немесе астында маневр жасай алатынын түсіндірді. Осы кішкентай птерозаврлардың ауыз ашу өлшемдерін болжағанда, олар премаксилляр ұшынан жақ ұштарына дейінгі өлшемдерді, содан кейін бөлімдер арасындағы енді анықтама ретінде пайдаланды. Олар Anurognathus, Dendrorhynchoides және Jeholopterus-тың голотиптерінен алынған шамамен алынған саңылаулар үшін 1734 мм² болжады. Зерттеу тобы тамақтанған олжаның ұзындығы шамамен 11 мм болуы керек деген қорытындыға келді.