Кіріспе

Адаптациялық стратегиялар терминін антрополог Ехуди Коэн қоғамның экономикалық өндіріс жүйесін сипаттау үшін қолданады. Коэн екі (немесе одан да көп) бір-бірімен байланысы жоқ қоғамдар арасындағы ұқсастықтардың ең маңызды себебі – олардың ұқсас бейімделу стратегиясына ие болуы екенін айтты. Басқаша айтқанда, ұқсас экономикалық себептер ұқсас әлеуметтік-мәдени салдарларға әкеледі. Мысалы, азық іздеу (аң аулау және жинау) стратегиясын ұстанатын қоғамдар арасында айқын ұқсастықтар бар. Коэн қоғамдардың типологиясын жасады, ол олардың экономикасы мен әлеуметтік ерекшеліктері арасындағы байланысқа негізделген. Оның типологиясы мына бес бейімделу стратегиясын қамтиды: азық іздеу, егіншілік, ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы және индустриализм. 10 000 жылға дейін барлық адамдар азық іздеумен айналысқан. Дегенмен, қоршаған ортаның әртүрлілігі әлемдегі азық іздеушілер арасында да айырмашылықтар тудырды. Мысалы, мұз дәуірінде Еуропада өмір сүрген адамдар ірі аңдарды аулаумен айналысқан. Бүгінде Арктикадағы аңшылар ірі жануарлар мен малға басымдық береді; олардың рационында тропиктік азық-түліктерге қарағанда өсімдіктер мен әртүрлілік аз. Азық іздеу өмір салты белгілі бір ормандарда, шөлдерде, аралдарда және өте суық аймақтарда сақталды – бұл жерлерде қарапайым технологиямен тамақ өндіру мүмкін емес еді. Егіншілік және ауыл шаруашылығы – өнеркәсіптік емес қоғамдарда кездесетін екі түрлі шаруашылық. Екеуі де Америка Құрама Штаттары мен Канада сияқты өнеркәсіптік елдердің шаруашылық жүйелерінен өзгеше, себебі олар үлкен жер көлемі мен машиналар мен химиялық заттарды пайдаланады. Коэннің сөзіне сәйкес, егіншілік – жер, еңбек, капитал және машиналар сияқты өндіріс факторларын қарқынды пайдаланбайтын шаруашылық. Ал ауыл шаруашылығы егіншілікке қарағанда көбірек еңбек күшін қажет етеді, себебі ол жерді қарқынды және үзбей пайдаланады. Ауыл шаруашылығымен байланысты үлкен еңбек сұранысы үй жануарларын қолдану, суару және/немесе террасалар жасаумен байланысты. Мал шаруашылығымен айналысатындар Солтүстік Африка, Таяу Шығыс, Еуропа, Азия және Сахарадан оңтүстік Африкада тұрады. Бұл малшылар – ірі қара, қой, ешкі, түйе, як және бұғы сияқты үй жануарларын өсірумен айналысатын адамдар. Индустриализация – экономиканы индустрияландыру арқылы «дәстүрлі» қоғамның «заманауи» қоғамға айналуы. Бай адамдар инвестиция мүмкіндіктерін іздеді және ақырында оларды машиналар мен оларды іске қосуға арналған қозғалтқыштарда тапты. Индустриализация ауыл шаруашылығы мен өндіріс өнімділігін арттырды.