Кіріспе

Ұлыбританиядағы саяси партия (1988–1990)
1988 және 1990 жылдар аралығында болған Ұлыбританияның Социал-демократиялық партиясы (СДП). 1988 жылы құрылған бұл партия Дэвид Оуэн басшылығымен бар болғаны екі жыл ғана өмір сүрді. Алғашқы Социал-демократиялық партияның (СДП) мұрагері болғандықтан, ол бейресми түрде «жалғасатын» СДП деп танылды. Партия 1981 жылы «Төрттік» (Оуэн, Рой Дженкинс, Билл Роджерс және Ширли Уильямс – барлығы Еңбек партиясының бұрынғы наразы министрлері) құрған СДП-нің алғашқы құрамы Либералдық партиямен сайлауалды одағын екі партияның толық бірігуіне айналдыруға дауыс бергеннен кейін құрылды. Осылайша, жаңа Социал-либералдық демократтар (СЛД) партиясы алғашқы СДП-нің барлық құжаттары мен активтерін алды. Алайда, үш СДП парламент мүшесі – Оуэн, Джон Картрайт және Рози Барнс – СЛД-ге қосылмай, оның орнына жаңа «жалғасатын» Социал-демократиялық партияны құруды жөн көрді. Оларға алғашқы СДП-нің бұрынғы мүшелерінің аз бөлігі қосылды. Либералдық партиямен бірігуді қабылдамаған мүшелер жаңа партияда ғана емес, либералдар арасында да болды: Майкл Медоукрофт басқарған оқшау топ келесі жылы жаңа Либералдық партияны құрды. «Жалғасатын» СДП 1990 жылы Бутльде өткен қосымша сайлаудан кейін таратылды, онда партияның үміткері «Қайғылы Лорд Сатчтің» ресми монстрлық, асыққан, ессіз партиясынан аз дауыс алды.

Біріктіруден кейінгі СДБ

Бірлескеннен кейін "жалғасушы" SDP-ның Социал-демократтар мен Либерал-демократтарға (кейін Либерал-демократтар болып белгілі) қарағанда екі маңызды артықшылығы болды. Біріншіден, ол Sainsbury супермаркеттер желісінің иесі Дэвид Сэнсберидің қаржылық қолдауын алды. Екіншіден, оның мүшелері Дэвид Оуэнды харизматикалық көшбасшы деп есептеді, ол әлеуетті премьер-министрге сай келді. Партия сондай-ақ Лордтар палатасының баронша Стетман басқаратын он жеті мүшесінің адалдығын сақтады. Бірақ Оуэннің елдің университеттер арасындағы қарқынды сапарында болғанына қарамастан, партияда белсенді мүшелер жетіспеді. 1989 жылы Пейсли қалалық әкімшілігінде өткен партия конференциясы әдеттегідей теледидардан көрсетілмей, есіктер жабық күйде өтті, себебі бос орындықтарды жасыру қажет болды. Мүшелердің жетіспеуі партияны сайлауда ұятқа қалу қаупіне ұшыратты, егер белсенділердің жетіспейтін аймақтарда үміткерлер тіркелсе. Оуэн кейіннен партияның бастапқыда 25 500 "беделді" мүше туралы бағасының қате екенін мойындады және егер ол бастапқыда нақты 11 000 санды білген болса, жаңа партияны құрмас еді. Саяси қызметімен қатар, "жалғасушы" SDP 1989 жылы Әлеуметтік нарық қорының (SMF) құрылуына қатысқан көптеген адамдарды қабылдады. Бұл ықпалды орталықшыл ой-саналар тобы кейін бір сарапшы тарапынан «SDP-ның Оуэншіл қалдықтарының интеллектуалдық мұрасы» деп сипатталды. SMF негізінен Оуэннің «әлеуметтік нарықтық» экономикалық идеяларын іске асыру үшін құрылды, ал Оуэн өзі қордың құрылған сәттен бастап сенімді өкілдерінің бірі болды. SMF-тің алғашқы атқарушы директоры лорд Килмарнок бірігуден кейінгі SDP-нің әріптесі болды, ал 1991 жылдан бастап төрағасы Уорвик университетінің саяси экономика профессоры Роберт Скидельский болды, ол партияның алғашқы конференциясында 1988 жылдың қыркүйегінде әлеуметтік нарықтық экономика туралы ақ парақ жазғандықтан, SDP-нің экономикалық саясатының көп бөлігіне жауапты болды. SMF-тің тағы екі директоры Рик Най және Дэниел Финкельштейн екеуі де Оуэннің саяси кеңесшілері болып жұмыс істеді, сондай-ақ 1990-шы жылдардың ортасында Қордың зерттеу бөлімінің басшысы болған Эндрю Купер де болды. 1990 жылы «жалғасушы» SDP таратылғаннан кейін SMF Үлкен үкіметпен жақын байланысқа түскенде, Скидельский, Финкельштейн, Купер және Най консервативтік партияға қосылды.

Қосалқы сайлау

1989 жылғы Ричмонд сайлауында, партияның белсенді филиалы мен күшті жергілікті қолдауы бар сайлау округінде, жаңа СДП партиясы орынды сақтап қалған тори үміткері Уильям Хейгтің артынан екінші орынға шықты. Содан кейін, партия Солтүстік Ирландияда алғаш рет Жоғарғы Банн сайлау округінде сайлауға қатысты. Бұрын SDP Либералдық Альянсы Солтүстік Ирландияның Альянс партиясын қолдаған болатын. Либерал-демократтар бұл саясатын Жоғарғы Баннда да жалғастырды. Консервативтік партиядан басқа, Ұлыбританияның басқа аймақтарынан келген партиялардың Солтүстік Ирландияда сайлауға түсуі өте сирек кездеседі және қазір де солай. СДП партиясы жергілікті ұйымының жоқтығына қарамастан, өз үміткерін тікелей ұсынды және бар болғаны 154 дауыс алып, соңғы орынға табан тіреді.

Бутл қосымша сайлауы

Қағаз бетінде Бутл СДП үшін құнарлы аймақ сияқты көрінді – жергілікті Еңбек партиясы бірнеше жыл бұрын «Entryist Militant» бағытымен үлкен мәселелерге тап болған еді, содан кейін шекаралардың өзгеруі Кросби сайлау округінің бір бөлігін Бутлге қосты, Ширли Уильямс партия үшін алғашқы орынды жеңіп алғаннан тоғыз жыл өткен соң. Алайда, партия жергілікті деңгейде белсенділердің жетіспеушілігін толықтыру үшін қажетті маңызды бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аудара алмады. Саяси бейжайлық жоғары деңгейде болды, және Бутл – Лейбористердің сенімді орындарының бірі, тіпті ұлттық деңгейдегі ең сенімді орындардың бірі ретінде танымал еді. Бұл сайлауға бұқаралық ақпарат құралдарының назары аз болды, көбінесе Еңбек партиясы мен «Равинг Луниздер» арасындағы ерекше дауға аударылды. Еңбек партиясы мен Лунилердің қарым-қатынасы бұрын да жақсы болған емес, бірақ Еңбек партиясының өкілі Луни кандидат, партия жетекшісі Скриминг Лорд Сатчті 1987 жылы өзгертілген сайлау заңын бұзды деген айыппен қамауға тырысқанда жаңа төмен деңгейге түсті. Ол Сатчты сайлау штабы ретінде қоғамдық орынды пайдаланғаны үшін айыптауға тырысты. Таблоид газеттеріндегі сайлау туралы басты жаңалықтар науқанының барлық кезеңінде «Кинноктың көңіл көшірмейтіндері» деп аталды. Дауыстар саналғанда, СДП кандидаты Джек Холмс «Ресми Monster Raving Loony» партиясынан шалқап қалды, ал СДП Лейбористерге қарағанда нашар жарнама алды. Нәтижесінен кейін бір апта ішінде Оуэн партияның Ұлттық атқару комитеті партияны таратуға дауыс бергенін мәлімдеді, себебі «Равинг Луниздерден» кейін қалған партия одан әрі жалғаса алмайды деді.

Тағы бір оқшаулау

Алайда, бірқатар СДП мүшелері партияның Ұлттық атқару комитетін Боотлдегі апатты "құтылу жолы" ретінде ұйымдастырды деп айыптады, осылайша олар Консервативтік немесе Лейборист партияларындағы саяси карьераларын қайта жандандыруға мүмкіндік алды. 1988 жылғы оқиғалардың қайталануымен, Ұлттық атқару комитеті таратылуға дауыс бергеннен кейін бірқатар СДП белсенділері бас қосты және комитеттің қарсылығына қарамастан, жаңа Социал-демократиялық партия құруға дауыс берді. Бұл топты Джек Холмс басқарды, оның Боотлде "Равинг Луниз" тобынан жеңілуі партияның құлауына себеп болды.

Соңы

"Тұрақты" СДП-ның жоғары лауазымды мүшелері партия таратылғаннан кейін әртүрлі бағытта тарады. Партияның үш депутаты "Тәуелсіз әлеуметтік демократтар" ретінде Парламентте отыруын жалғастырды, бірақ олардың ешқайсысы Холмстің жаңа СДП-ға қосылмады. Лорд Килмарнок және Лэнгсайдтың лорды Уилсон сияқты көптеген пэрлер Лордтар палатасында да сол стратегияны ұстанды, өздерін "әлеуметтік демократтар" немесе "СДП" деп сипаттауды жалғастырды, бірақ бейтарап депутаттардың қатарында отырды. Жоғарыда айтылғандай, Оуэнге жақын және SMF-ке қатысқан көптеген адамдар кейін консерваторлармен байланыс орнатты. Алайда, басқалары Лейборист партиясына қосылды немесе қайта қосылды, олардың ішінде Дэвид Сэнсбери, Полли Тойнби, сондай-ақ Лорд Даймонд, Лорд Кеннет, Грайф лорды Тейлор және Дартингтон лорды Янг (олар 1989 жылы жаңа партиядан ЕЭҚ және "Тридент" мәселелері бойынша Лейбористтердің саясатындағы өзгеріске байланысты шығып кеткен) есімдері айтылды. Либералды демократтарға тек бірнеше мүшелер ғана тартылды, олардың ішінде бұрынғы СДП пэрлерінің төрағасы болған лорд Айлстоун ең танымал болды, ал партияның Еуропаға қатысты күмәнді көзқарасы Девоншир герцогы және болашақ Еуропарламент депутаты Джулия Рид сияқтыларды Ұлыбританияның тәуелсіздік партиясын (UKIP) қолдауға итермеледі. Оуэн 1992 жылғы жалпы сайлауға қатыспады. Джон Картрайт және Рози Барнс Парламентте қабылдаған "Тәуелсіз әлеуметтік демократтар" туымен өрісқа шықты, және Вулидж және Гринвич округтеріндегі өз орындарын қорғады. Либералды демократтар оларға қарсы кандидаттар тікелей ұсынбады және олардың сайлау кампанияларына көмектесті. Жаңа СДП, енді Джон Бейтс басқарады, сондай-ақ екі депутатқа қайта сайлануға қолдау көрсетті, Гринвич Лондон қалалық кеңесіне "тұрақты" әлеуметтік демократтар немесе либералды демократтар ретінде сайланған кеңесшілер де оларға көмектесті. Сайлауалды хабар тарату ережелеріне сәйкес Картрайт пен Барнсқа бірігіп, бүкіл елге үндеу жасауға рұқсат берілді. Екеуі де Лейборист партиясына шамалы айырылып, олар оларды қайтару үшін күш салды.

Қосалқы сайлау

Сайлау округі Күні Үміткер Дауыстар саны Дауыстар пайызы Орын Жеңімпаз Кенсингтон 14 шілде 1988 Джон Мартин 1,190 5,0 4-ші Эппинг Форест 15 желтоқсан 1988 Майкл Пэттман 4,077 12,2 4-ші Понтиприд 23 ақпан 1989 Терри Томас 1,199 3,1 5-ші Ричмонд (Йорк) 23 ақпан 1989 Майк Поттер 16,909 32,2 2-ші Гламорган алқабы 4 мамыр 1989 Дэвид Кит Дэвис 1,098 2,3 5-ші Глазго Орталық 15 маусым 1989 Питер Керр 253 1,0 6-шы Мид Стаффордшир 22 наурыз 1990 Ян Вуд 1,422 2,5 4-ші Бутл 24 мамыр 1990 Джек Холмс 155 0,4 7-ші Жоғарғы Банн 24 мамыр 1990 Алистер Дунн 154 0,4 11-ші

Еуропалық сайлау

Жыл Дауыс саны Дауыс үлесі Орын саны Қатысу орны Жеңімпаз 1989 75 886 0,5 0 10-шы