Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1951 жылы Элия Казанның түсірген фильмі.
1951 film by Elia Kazan
Фильм 1951 жылы АҚШ және Канада кассаларында шамамен 4 250 000 доллар тапты, бұл оны жылдың бесінші ең табысты фильмі етті. Ол 10 басқа номинацияда «Оскар» сыйлығына ұсынылды (соның ішінде «Үздік фильм», «Үздік режиссер» және «Ең жақсы бейімделген сценарий»), сондай-ақ «Үздік қосалқы актер» (Малден), «Үздік қосалқы актриса» (Хантер) және «Үздік көркемдік безендіру» (Ричард Дей, Джордж Джеймс Хопкинс) номинацияларын жеңіп алды. Бұл актерлік саласында үш номинацияда жеңіске жеткен алғашқы фильм болды. 1999 жылы «Жұмсаған көшедегі трамвай» фильмі Конгресс кітапханасы тарапынан «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп танылып, АҚШ Ұлттық кино қорына сақтау үшін енгізілді.
The film earned an estimated $4,250,000 at the US and Canadian box office in 1951, making it the fifth biggest hit of the year. It received Oscar nominations in 10 other categories (including Best Picture, Best Director, and Best Adapted Screenplay), and won Best Supporting Actor (Malden), Best Supporting Actress (Hunter), and Best Art Direction (Richard Day, George James Hopkins), making it the first film to win in three of the acting categories. In 1999, A Streetcar Named Desire was selected for preservation in the United States National Film Registry by the Library of Congress as being "culturally, historically, or aesthetically significant".
Сюжет
Орта жастағы ағылшын тілі мұғалімі Бланш Дюбуа Нью-Орлеанға келеді. Ол "Тынық" деп аталатын трамвайға отырып, француз кварталына барады, онда оның әпкесі Стелла мен Стелланың күйеуі Стэнли Ковальски пәтерде тұрады. Бланш өзінің ұстаздық жұмысынан жүйкелері үшін демалыс алып, Стелла мен Стэнлимен бірге болғысы келетінін айтады. Бланштің қарапайым, нәзік мінез-құлқы Стэнлидің қарапайым, қатыгез мінез-құлқына қарама-қайшы келеді, бұл оларды өзара сақ және қарама-қайшылыққа айналдырады. Стелла әпкесі қонақ ретінде келгенін қуана қабылдайды, бірақ Стэнли оны жиі қорлап, сынға алады. Бланш отбасылық иемденушілердің Бель-Ривті жоғалтып алғанын және Бланш баратын жері жоқ екенін айтады. Ол күйеуінің өзін-өзі өлтіргенінен кейін жас кезінде жесір қалған. Стэнли Бланш мұраны жасырып жатқан шығар деп күдіктенгенде, ол оған ипотеканы алып тастау туралы дәлелді көрсетеді. Стенли қосымша дәлел іздеп, Бланшаның жеке қағаздарын жерге құлатып тастайды. Ол жылап, оларды өлген күйеуінің өлеңдері деп жинап алады. Стенли тек отбасын ойлап отырғанын түсіндіреді, содан кейін Стелланың жүкті екенін хабарлайды. Бланш Стэнлидің досы Митчпен кездеседі, оның сыпайы мінезі Стэнлидің басқа достарынан мүлдем өзгеше. Митч Бланштің әуесқойлық сұлулығына қызығады, романтика гүлдейді. Покер кешінде достарымен Стенли мас күйінде ашуланып, Стелланы ұрып, ойынды тоқтатады; Бланш пен Стелла жоғарғы қабаттағы көршісі Юнис Хаббеллдің пәтеріне қашады. Ашуы басылғаннан кейін Стэнли төменгі ауладан Стеллаға өкінішпен айқайлайды. Оның өзіне деген құмарлығына беріліп, Стенлиге барады, ол оны төсегіне алып кетеді. Келесі күні таңертең Бланш Стеллаға Стэнлиді тастап кетуді талап етеді, оны адамнан төмен жануар деп атайды. Стелла келіспей, қалады. Апталар айға айналған сайын Бланш пен Стэнлидің арасындағы шиеленістік артады. Бланш Митчке үміт артады, бірақ уайым мен алкоголизм оның ақыл-ойының құлдырауына әкеледі, ал некеге тұру туралы ұсыныс күтеді. Ақыры Митч екеуінің бірге болу керектігін айтады. Осы арада Стэнли Бланштің психикалық тұрақсыздық, жыныстық қатынас және кәмелетке толмаған оқушымен ұйықтағаны үшін жұмыстан шығарылғандығы туралы жасырын тарихын ашады. Ол бұл жаңалықты Митчке жеткізеді, бұл Бланшаның некеге тұру мүмкіндігін жояды және болашағы жоқ. Стелла Стенлиді апатты аян үшін ашулы кінәлайды, бірақ олардың күресін Стелланың босануы тоқтатады. Кейін Митч келіп, Бланшаға Стэнлидің талаптары туралы айтады. Ол басында бәрін мойындамай, кейін мойындап қояды. Ол кешірім сұрайды, бірақ Митч, ренжітіп, қорланып, қарым-қатынасты аяқтайды. Сол түні Стелланың босануы жалғасып жатқанда, Стэнли ауруханадан ұйықтап кетеді. Бланш ескі киім киіп, ескі құрметтімен саяхатқа шығады. Ол өзінің болашақ жоспарлары туралы ертегілерді бірінен соң бірін айтып береді, ал ол оның иллюзияларын аяусыз жояды. Олар күреске түседі. Ол құлап түседі, ал сахна оның зорлануымен аяқталады. Бірнеше аптадан кейін Ковальскидің пәтерінде тағы бір покер ойыны кезінде дәрігерлер қаза тапқан Бланшаны психикалық ауруханаға апаруға келеді. Бланш Стеллаға болған оқиғаны айтып берді, бірақ Стелла оған сенбейді. Бланш дәрігер мен медбикеге қарағаннан кейін, алдымен қарсылық білдіреді. Медбике оны ұстап алады, бірақ дәрігер оған жұмсақ сөйлейді және ол олармен бірге жүреді, ойынның соңғы жолдарын "әрқашан бейтаныс адамдардың мейірімділігіне байланысты" деп айтады. Покер ойынына қатысқан Митч қатты ашуланған көрінеді. Стэнли Бланшқа тигенін мойындамаса да, Митч оған шабуыл жасайды, бірақ қысқа, бірақ мықты Стэнлиге қарсы емес. Стелла, Бланштың шындықты айтқанын түсінгеннен кейін, сәбиді Hubbell-тің пәтеріне алып, күйеуін тастап кетуге бел буған.
Blanche DuBois, a middle aged high school English teacher, arrives in New Orleans. She takes a streetcar named "Desire" to the French Quarter, where her sister, Stella, and Stella's husband, Stanley Kowalski, live in a tenement apartment. Blanche claims to be on leave from her teaching job due to her nerves and wants to stay with Stella and Stanley. Blanche's demure, refined manner is a stark contrast to Stanley's crude, brutish behavior, making them mutually wary and antagonistic. Stella welcomes having her sister as a guest, but Stanley often patronizes and criticizes her. Blanche reveals that the family estate, Belle Reve, was lost to creditors, and Blanche is broke with nowhere to go. She was widowed at a young age after her husband's suicide. When Stanley suspects Blanche may be hiding an inheritance, she shows him proof of the foreclosure. Stanley, looking for further proof, knocks some of Blanche's private papers to the floor. Weeping, she gathers them, saying they are poems from her dead husband. Stanley explains he was only looking out for his family, then announces Stella is pregnant. Blanche meets Stanley's friend, Mitch, whose courteous manner is in sharp contrast to Stanley's other pals. Mitch is attracted to Blanche's flirtatious charm, and a romance blossoms. During a poker night with his friends, Stanley explodes in a drunken rage, striking Stella and ending the game; Blanche and Stella flee upstairs to neighbor Eunice Hubbell's upstairs apartment. After his anger subsides, Stanley remorsefully bellows for Stella from the courtyard below. Irresistibly drawn by her physical passion for him, she goes to Stanley, who carries her off to bed. The next morning, Blanche urges Stella to leave Stanley, calling him a sub human animal. Stella disagrees and stays. As weeks pass into months, tension mounts between Blanche and Stanley. Blanche is hopeful about Mitch, but anxiety and alcoholism have her teetering on mental collapse while anticipating a marriage proposal. Finally, Mitch says they should be together. Meanwhile, Stanley uncovers Blanche's hidden history of mental instability, promiscuity, and being fired for sleeping with an underage student. He passes this news on to Mitch, in full knowledge this will end Blanche's marriage prospects and leave her with no future. Stella angrily blames Stanley for the catastrophic revelation, but their fight is interrupted when Stella goes into labor. Later, Mitch arrives and confronts Blanche about Stanley's claims. She initially denies everything, then breaks down confessing. She pleads for forgiveness, but Mitch, hurt and humiliated, roughly ends the relationship. Later that night, while Stella's labor continues, Stanley returns from the hospital to get some sleep. Blanche, dressed in a tattered old gown, pretends she is departing on a trip with an old admirer. She spins tale after tale about her fictitious future plans, and he pitilessly destroys her illusions. They engage in a struggle. She collapses and the scene ends with her impending rape. Weeks later, during another poker game at the Kowalski apartment, doctors arrive to take the nearly catatonic Blanche to a mental hospital. Blanche has told Stella what happened, but Stella cannot bring herself to believe it. On seeing the doctor and nurse, Blanche resists at first. The nurse matron seizes her but the doctor talks to her gently and she goes with them, saying her last lines in the play about having "always depended on the kindness of strangers". Mitch, present at the poker game, is visibly upset, and although Stanley denies touching Blanche, Mitch attacks him but is no match for the shorter but tougher Stanley. Stella, now realizing that Blanche had told her the truth, takes the baby upstairs to the Hubbells' apartment, determined to leave her husband.
Өндіріс
"Жұмсаған трамвай" пьесасы 1947 жылғы Бродвейдегі сәтті қойылымнан тікелей бейімделді, ол Нью-Йорк драма сыншыларының үздік пьесасы үшін сыйлығы мен драма саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Көптеген актерлер мен түсірілім тобы сахналық қойылымнан алынды, оның ішінде режиссер Элия Казан және актерлер Марлон Брандо, Ким Хантер, Карл Малден, Руди Бонд, Ник Деннис, Пег Хиллиас, Энн Дере, Эдна Томас және Ричард Гаррик. Казан Бланш рөлін сомдағаны үшін "Тони" сыйлығын алған Джессика Тандинің де фильмде сол рөлін қайта ойнауын қалаған, бірақ продюсер Чарльз К. Фельдман кассалық табысқа көбірек үміт беретін актрисаны таңдауды талап етті. Бұл рөл Бетт Дэвис пен Оливия де Гавиландқа ұсынылды, бірақ екеуі де бас тартты. Вивьен Ли, ол бұрыннан "Жұмсаған трамвайдың" Лондон қойылымында (режиссері сол кездегі күйеуі Лоренс Оливье болған) Бланш рөлін ойнаған, ақырында актерлік құрамға іріктеліп алынды. Брандоның автобиографиясында ол Тандиді мақтап, бірақ Вивьен Лидің нағыз Бланш болғанын айтқан. "Ол – Бланш еді." Нью-Орлеанда түсірілген ашылу және жабылу сахналарынан басқа, "Жұмсаған трамвай" фильмінің барлық түсірілімдері Калифорния штатының Бербанк қаласындағы Warner Bros. студиясындағы декорацияларда өтті. Ковальскинің пәтерінің декорациясы кейіпкерлердің тұншығу сезімін көрсету үшін фильм барысында біртіндеп кішірейіп көрінеді. Ашылу сахнасында Бланшты түсіріп әкелетін трамвай ретінде #922 нөмірі таңдалды. Бұл трамвай әлі де Сент-Чарльз трамвай желісінде жол жүріп табыс әкелуде. Марлон Брандо Голливуд фильмінде алғашқы рет көбінесе көйлексіз түсірілді.
A Streetcar Named Desire was adapted directly from the successful 1947 Broadway production of the play, which won the New York Drama Critics' Circle Award for Best Play and the Pulitzer Prize for Drama. Many of the cast and crew were ported over from the stage production, including director Elia Kazan and actors Marlon Brando, Kim Hunter, Karl Malden, Rudy Bond, Nick Dennis, Peg Hillias, Ann Dere, Edna Thomas, and Richard Garrick. Kazan intended for Jessica Tandy, who won a Tony for her portrayal of Blanche, to also reprise her role on film, but producer Charles K. Feldman insisted on casting an actress with more box office appeal. The role was offered to both Bette Davis and Olivia de Havilland, who both declined. Vivien Leigh, who had already played Blanche in Streetcar's London production (directed by then husband Laurence Olivier), was eventually cast. In Brando's autobiography, he praised Tandy but felt that Vivien Leigh ended up being the definitive Blanche. "She was Blanche." Aside from the opening and closing scenes, which were shot on location in New Orleans, A Streetcar Named Desire was filmed entirely on soundstages at the Warner Bros. Studios in Burbank, California. The Kowalski apartment set was designed to gradually appear smaller over the course of the film, to reflect the characters' sense of claustrophobia. For the opening scene, #922 was chosen to be the streetcar that dropped off Blanche. This streetcar is still in revenue earning service on the St. Charles Streetcar Line
Marlon Brando is often displayed shirtless, in one of the first occurrences for a Hollywood movie.
Цензура
Бірнеше көрініс түсірілді, бірақ түсірілім аяқталғаннан кейін, Өндіріс кодексіне сәйкес келтіру және кейіннен Ұлттық әдептілік легионының сын-қатерін болдырмау үшін кесілді. 1993 жылы Warner Bros. компаниясы архивтерді кездейсоқ тексеру кезінде цензураланған кадрларды тапқаннан кейін, бірнеше минуттық цензураланған көріністер "түпнұсқа режиссерлік нұсқасы" видео қайта шығарылымында қалпына келтірді.
Several scenes were shot, but cut, after filming was complete, to conform to the Production Code and later, to avoid condemnation by the National Legion of Decency. In 1993, after Warner Bros. discovered the censored footage during a routine inventory of archives, several minutes of the censored scenes were restored in an 'original director's version' video re release.
Музыка
Алекс Норттың джаз үнділерімен толыған музыкасы кейіпкерлердің психологиялық қарым-қатынастарын бейнелейтін қысқа музыкалық бөлімдерден тұрады. Бұл кең таралған көркем фильм үшін жазылған алғашқы джаз музыкаларының бірі болды және Нортқа сол жылы осы номинациядағы екі үміткердің бірі ретінде "Ең үздік түпнұсқа музыка" номинациясы бойынша Оскарға ұсынылым жасады.
The jazz infused score by Alex North was written in short sets of music that reflected the psychological dynamics of the characters. It was one of the first jazz scores composed for a mainstream feature film, and earned North an Oscar nomination for Best Original Score, one of two nominations in that category that year.
Бастапқы материалмен салыстыру
Пьесаның оқиғасы толығымен Ковальскидің пәтерінде өріледі, бірақ фильмде оқиғаның көрініс аумағы кеңейтілді. Фильмде пьесада тек қысқаша айтылған немесе мүлдем жоқ болған орындар бейнеленеді, мысалы, теміржол вокзалы, француздық квартал көшелері, боулинг клубы, би кешенінің пирсы және машина жасау фабрикасы. Пьесадағы диалогтар фильмдегі түрлі сахналарда қысқартылып немесе толығымен өшіріледі, мысалы, Бланш Стеллаға Стэнлиден кетуге көндіруге тырысқанда және Митч Бланшпен өткені туралы сөйлескенде. Бланш туған қаланың аты нақты Лаурел қаласынан (Миссисипи штаты) ойдан шығарылған "Ауриол, Миссисипи" деп өзгертілді. Пьесаның тақырыптары даулы болғандықтан, сценарий Голливуд өндіріс кодексіне сәйкес түзетулерге ұшырады. Алғашқы пьесада Бланштің күйеуі гомосексуалды қарым-қатынаста болғаны анықталғаннан кейін өз-өзіне қол жұмсаған. Бұл дерек фильмнен алынып тасталды; Бланш оның орнына күйеуінің нәзік мінезіне немқұрайлы қарағанын, осылайша оны өлімге итермелегенін айтады. Дегенмен, ол "оның жасырын әрекеттері" туралы ишара жасайды, бұл гомосексуализмді тікелей атамай, меңзеп көрсетеді. Стэнлидің Бланшқа зорлық көрсетуі сахнасы фильмде қысқартылып, оның орнына Бланш өзін қорғауға тырысып, сынған бөтелкемен айнаны қиратып, драмалық жағдаймен аяқталады. Пьесаның соңында Бланш тағдырына қайғырған Стелла Стэнлидің оны жұбатуына келісім береді. Фильмде бұл өзгертіліп, Стелла Стэнлиді Бланш тағдырына кінәлі деп айыптап, одан кетуді шешеді. Жақын және тығыз түсірілім пьесаның драмалық сипаттарын өзгертті, мысалы, Стэнли мен Бланш арасындағы шиеленіс күшейген ұзақ сахналарда, немесе Митч Бланштің жасын анықтау үшін оған шам нұрын бағыттағанда, немесе камера Бланшқа үстінен қарап, оның басы экранның төменгі жағында көрінетіндей, еденге құлағанда. Фильмде Бланш трамвайда отырғаны көрсетіледі, бұл туралы пьесада тек айтылған болатын. Алайда, фильм түсіріліміне уақыт келгенде, "Desire" трамвай бағыты автобусқа ауыстырылған еді, сондықтан өндіріс тобы "Desire" деген жазуы бар трамвайды жалға алу үшін биліктен рұқсат алуға мәжбүр болды.
The play was set entirely at the Kowalski apartment, but the story's visual scope is expanded in the film, which depicts locations only briefly mentioned or non existent in the stage production, such as the train station, streets in the French Quarter, the bowling alley, the pier of a dance casino, and the machine factory. Dialogue presented in the play is abbreviated or cut entirely in various scenes in the film, including, for example, when Blanche tries to convince Stella to leave Stanley and when Mitch confronts Blanche about her past. The name of the town where Blanche was from was changed from the real life town of Laurel, Mississippi, to the fictional "Auriol, Mississippi". The play's themes were controversial, causing the screenplay to be modified to comply with the Hollywood Production Code. In the original play, Blanche's husband died by suicide after he was discovered having a homosexual affair. This reference was removed from the film; Blanche says instead that she showed scorn at her husband's sensitive nature, driving him to suicide. She does however make a vague reference to "his coming out", implying homosexuality without explicitly stating it. The scene involving Stanley raping Blanche is cut short in the film, instead ending dramatically with Blanche smashing the mirror with the broken bottle in a failed attempt at self defence. At the end of the play, Stella, distraught at Blanche's fate, mutely allows Stanley to console her. In the film, this is changed to Stella blaming Stanley for Blanche's fate, and resolving to leave him. Close, tight photography altered the dramatic qualities of the play, for example in the lengthy scenes of escalating conflict between Stanley and Blanche, or when Mitch shines the light on Blanche to see how old she is, or when the camera hovers over Blanche, collapsed on the floor, with her head at the bottom of the screen, as though she were turned upside down. In the film, Blanche is shown riding in the streetcar which was only mentioned in the play. By the time the film was in production, however, the Desire streetcar line had been converted into a bus service, and the production team had to gain permission from the authorities to hire out a streetcar with the "Desire" name on it.
Кассалық жинақ
1951 жылдың қыркүйек айында шыққаннан кейінгі айларда "Жұмысқа ат қойған трамвай" фильмі АҚШ және Канадада 4,2 миллион долларлық табыс әкелді, өндіріс бюджеті 1,8 миллион доллар болса, 15 миллион билет сатылды. 1958 жылы 20th Century Fox компаниясы фильмді қайтадан көрсету арқылы тағы 700 000 доллар табыс тапты.
In the months after its release in September 1951, A Streetcar Named Desire grossed $4.2 million in the United States and Canada, with 15 million tickets sold against a production budget of $1.8 million. A reissue of the film by 20th Century Fox in 1958 grossed an additional $700,000.
Сыни жауап
Фильм шыққаннан кейін көп жұрт оны жоғары бағалады. The New York Times сыншысы Босли Кроутер: «Ішкі азаптар экранға осыншалық сезімталдықпен және ашықтықпен сирек бейнеленеді» деп мәлімдеді, сондай-ақ Вивьен Ли мен Марлон Брандоның актерлік шеберлігін жоғары бағалады. Фильм сыншысы Роджер Эберт те фильмді «киноның ұлы ансамблі» деп атап, оған ризашылық білдірді. Rotten Tomatoes сайтында 62 рецензия негізінде фильмге 97% рейтинг берілген, орташа бағасы 8.60/10. Пікірлерде: «Жүректі ауырлататын оқиғаның қызу бейнесі, «Желание көшесі» Элия Казанның шебер режиссурасы мен актерлердің өнерінің шыңы арқасында Теннесси Уильямстың пьесасына экранда жарылғыш күш сыйлайды» делінген. 2020 жылы жарық көрген «Ешнәрсеге қатысты» атты автобиографиясында режиссер Вуди Аллен фильмнің барлық жағын мақтады: «Желание көшесі» мен үшін толыққанды көркемдік кемелділік. Бұл мен көрген сценарийдің, актерлік шеберліктің және режиссураның ең тамаша үйлесімі. Рихард Шикелдің пьесаны тамаша деп бағалауымен келісемін. Кейіпкерлердің әрбір нюансы, әрбір сезімі, әрбір диалогтың жолы – барлық әлемдегі ең дұрыс таңдау. Барлық актерлік жұмыстар сенсациялық. Вивьен Ли теңдесі жоқ, ол мен танитын адамдардан да шынайы және жарқын. Ал Марлон Брандо – тірі поэзия. Ол актерлік өнер тарихын өзгертіп, сахнаға келген актер еді. Магия, орын – Жаңа Орлеан, француздық квартал, жаңбырлы да ылғалды түстер, покер кештері. Көркемдік гениальдық, шектеулер жоқ. Жапондық режиссер Акира Куросава бұл фильмін өзінің сүйікті 100 фильмінің бірі деп атады.
Upon release, the film drew very high praise. The New York Times critic Bosley Crowther stated that "inner torments are seldom projected with such sensitivity and clarity on the screen" and commending both Vivien Leigh's and Marlon Brando's performances. Film critic Roger Ebert has also expressed praise for the film, calling it a "great ensemble of the movies." The film has a 97% rating on Rotten Tomatoes based on 62 reviews, with an average rating of 8.60/10. The consensus reads, "A feverish rendition of a heart rending story, A Streetcar Named Desire gives Tennessee Williams' stage play explosive power on the screen thanks to Elia Kazan's searing direction and a sterling ensemble at the peak of their craft." In his 2020 autobiography Apropos of Nothing, director Woody Allen praises every aspect of the production:The movie Streetcar is for me total artistic perfection It's the most perfect confluence of script, performance, and direction I’ve ever seen. I agree with Richard Schickel, who calls the play perfect. The characters are so perfectly written, every nuance, every instinct, every line of dialogue is the best choice of all those available in the known universe. All the performances are sensational. Vivien Leigh is incomparable, more real and vivid than real people I know. And Marlon Brando was a living poem. He was an actor who came on the scene and changed the history of acting. The magic, the setting, New Orleans, the French Quarter, the rainy humid afternoons, the poker night. Artistic genius, no holds barred. The Japanese filmmaker Akira Kurosawa cited this movie as one of his 100 favorite films.