Кіріспе

Францияда буддизмнің рөліне шолу. Буддизм Францияда христиандық және исламнан кейін үшінші ірі дін. Францияда екі жүзден астам буддалық медитация орталықтары бар, оның ішінде ауылдық жерлерде жиырмаға жуық ірі жаттығу орталықтары бар. Буддистік қауымның көп бөлігін қытай, вьетнам, лаос, камбоджа және корей иммигранттары құрайды, сонымен қатар француз ұлттық азаматтарынан конверсия жасағандар мен "ықыластанушылардың" айтарлықтай саны бар. Францияда буддизмнің танымалдылығының өсуі соңғы жылдары француз медиасында және ғылыми қауымдастықта кеңінен талқыланды.

Демография

1990 жылдардың басында Француз буддистік одағы (UBF, 1986 жылы құрылған) Францияда 600 000-нан 650 000-ға дейін буддист бар екенін бағалап, олардың ішінде 150 000 француздың дінге келгенін көрсетті. 1999 жылы социолог Фредерик Леноар 10 000-ға жуық дінге келген адам және 5 миллионға дейін "ықыластанушы" бар екенін болжады, бірақ басқа зерттеушілер бұл көрсеткіштерге күмән келтірді. 1997 жылғы сауалнама бойынша, "бұддизмге зиялы жақындық сезінген немесе буддалық көзқарасқа ықылас білдірген" жастар ықыластанушылар деп есептелді. Франциядағы буддистердің үштен екі бөлігі Азия елдерінен, әсіресе Оңтүстік-Шығыс Азиядан (Вьетнам, Таиланд, Камбоджа) және негізінен Тхеравада буддизмін ұстанады. Этнолог Сесиль Камперг 2013 жылы былай деді: "Батыста екі түрлі буддизмді ажырату қалыпты жағдай: негізінен азиялық иммигранттардан құралған "этникалық" буддизм және батыстықтарға, мысалы, тибет буддизміне арналған дінге келгендердің буддизмі. Дінге келген буддистердің саны әлі де нақты емес (оларды санау қиын, өйткені олардың дінге келгенін растайтын жазбаша мәлімет жоқ). Франциядағы буддистік одақтың мәліметтері бойынша, Францияда бір миллионға жуық буддист бар, оның ішінде 700 000-ы азиялық және 300 000-ы француз текті (кейбіреулері одан да көп деседі). Олардың төрттен бірінен астамы Франциядан шыққан және негізінен Дзен немесе Тибет буддизмін ұстанады. Олардың көпшілігі жақында ғана дінге келгендер.

Тарих

Александра Давид Нель – маңызды ерте француз буддистінің бірі. Ол 1924 жылы Тибетке, оның ішінде Лхасаға жасаған сапарымен әйгілі болды. Ол буддизм, философия және өзінің саяхаттары туралы 30-дан астам кітап жазды. 1911 жылы Давид Нель буддизмді одан әрі зерттеу үшін Үндістанға сапар шекті. Ол Сиккимнің патшалық монастырына шақырылды, онда ол Махарадж Кумар (тақ мұрагер ханзада) Сидкеон Тулкумен танысты. Рут Миддлтонның сөзінше, ол Сидкёнгтің "сенімді досы және рухани қарындасы" болды, ал Фостер мен Фостердің пікірінше, мүмкін, оның сүйіктісі де болған. Ол 1912 жылы 13-ші Далай-ламамен екі рет кездесіп, буддизм туралы көптеген сұрақтар қою мүмкіндігіне ие болды – сол кездегі еуропалық әйел үшін мұндай мүмкіндік бұрын-соңды болмаған. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында түрлі дәстүрлердегі будда ұстаздары Францияға келе бастады, бұл туралы төменде егжей-тегжейлі айтылған.

Қытай буддизмі Францияда

ХХ ғасырдың бірінші жартысында Қытайдан Францияға студенттер ағылып келгеніне қарамастан, олардың саны аз болды. Олардың жалпы саны 2000-3000-ға жетті. Қытай иммигранттарының Францияда кең көлемде қоныстануы 1970 жылдары басталды. 1980 жылдары Қытайдан Францияға көшіп келушілердің тез өсуімен қытай буддизмі де уақыт өте келе өзгерді. Францияда жүргізілген далалық зерттеулерге сүйене отырып, жаһандану ғалымдары этнолингвистикалық иммигрант топтарын, трансұлттық ұйымдарды және ақпараттық технологияға негізделген қауымдастықтарды ажыратады. Бірінші үлгіде иммигранттар жергілікті мәдени дәстүрлерді трансплантациялайды; мысалы, ұқсас ортадан шыққан адамдар өздерінің бірлестіктері аясында діни қызметтер үшін Будда залын (佛堂) құрады. Оның көрнекті мысалы – Францияда индокитайлық шығу тегі бар тұрғындардың қауымдастығы (Association des résidents en France d’origine indochinoise, 法国华裔互助会). Оның Будда залы 1989 жылы құрылған, ол «Сюаньву тауының Буддалық құрбандық алаңы, Авалокитсвара Бодхисаттваның таза жері» (观世音菩萨玄武山佛教神坛) деп аталады. Екінші үлгіде харизматикалық басшыға негізделген ірі институционалды ұйымның трансұлттық кеңеюі көрінеді, мысалы, Фо Гуан Шан (佛光山), Цзы Чи (慈濟) немесе Амитабха будда қоғамы (淨宗學會). Үшінші үлгіде діни жаһандануда ақпараттық технологияны пайдалану, мысалы, веб-сайттар, блогтар, электрондық пошта тізімдері және әлеуметтік желілер әртүрлі жерлердегі мүшелер арасындағы және мүшелер мен олардың басшылары арасындағы тікелей қарым-қатынасты дамытуға мүмкіндік береді. Джун Хонг Лу басқаратын буддистік ұйым осы топтың типикалық мысалы болып табылады.

Дзен буддистік қауымдастықтар

Тайсен Дешимару – жапон дзен буддисі, Францияда көптеген дзендолар құрған. Вьетнамда туған дзен буддисі, Мартин Лютер Кинг Нобель бейбіт сыйлығына ұсынған Тхик Нхат Хан 1969 жылы Францияда Біріккен буддалық шіркеуін (Eglise Bouddhique Unifiée) құрды. Францияның оңтүстігіндегі Плюм ауылындағы монастырь – оның халықаралық сангхасының бас штабы.

Тибет буддистік қауымдастықтары

1990 жылдардың соңына қарай Францияда 140-тан астам тибет буддистік медитация орталығы болды. Алғашқы тибет буддистік қауымдастықтар 1970 жылдардың басында құрылды. Сакия мектебінің (Нгор саласы) Пхенде Кхенчен 1973 жылы Э Вам Пхенде Линг ғибадатханасын құрды. Карма Кагью мектебінің басшысы Кармапа 1975 жылы Францияға келді. Дуджом Ринпоче мен Дилго Кхенце Ринпоче Дордоньға сапар шегіп, Пема Вангьял Ринпошенің көмегімен үдемелі орталықтар құрды. Соңғысының әкесі, Кангюр Ринпоче, батыстық шәкірттер алған алғашқы ламалардың бірі болды. Кейін Дуджом Ринпоче Францияға көшіп, сол жерде қайтыс болды. Калу Ринпоче 1971, 1972 және 1974 жылдары Францияға барып, 1976 жылы батыстықтар үшін алғашқы дәстүрлі үш жылдық үдемеге жетекшілік етті. Франциядағы орталықтар мен монастырлардың шамамен алты пайызы Кагью мектебіне қатысты. Барлық түрлі мектептерді ұсынатын жиырмаға жуық үдемелі орталықтар бар, сондай-ақ Тибет буддистік ұстаздарының басшылығымен көптеген қалалық Дхарма орталықтары да бар. Ауверньдегі Дагпо Кундреул Линг Азиядан тыс жердегі ең ірі будда монастыры деп есептеледі. 1990 жылдардың ортасына дейін Францияда ондаған ғана монахтар мен монахтар болған. Қазір олардың саны кем дегенде 300-ге жетті, олардың көпшілігі Ауверньдегі екі монастырдың бірінде білім алған. Тибет буддистік дәстүріндегі белгілі француз монахы - Маттьё Рикар, Дилго Кхенце Ринпошенің көп жылдық шәкірті. Философ Жан-Франсуа Ревельдің ұлы Рикар буддизм туралы кітаптар жариялаған.

БАҚ және ұлттық мүдде

"Буддизм даналығы" атты апта сайынғы француз телебағдарламасы Франция Буддистік одағының мәліметінше, шамамен 250 мың көрерменді қамтиды. 2002 жылы Жастар және білім министрі болып тағайындалған философ Люк Ферри Le Point журналында жариялаған мақаласында: "Неге осы буддалық толқын? Әрі неге әсіресе бұрынғыда өте католик ел болған Францияда? Христиандықтан безген осы кезеңде буддизм Батысқа бай және қызықты балама ұсынды" деп сұрақ қойды.