Кіріспе

MHC I класты молекулалардың құрамдас бөлігі β2 микроглобулин (B2M) болып табылады. MHC I класты молекулаларда α1, α2 және α3 ақуыздары бар, олар барлық ядросы бар жасушаларда (қызыл қан жасушаларын қоспағанда) кездеседі. Адамдарда β2 микроглобулин ақуызы B2M генімен кодталады.

Құрылымы мен қызметі

β2 микроглобулині жасуша бетіндегі α3 тізбегінің қасында орналасқан. α3-тен айырмашылығы, β2-де трансмембраналық аймақ жоқ. Тікелей β2-нің үстінде (яғни жасушадан алыс), α1 тізбегі орналасқан, ол өз кезегінде α2 тізбегінің жанында. β2 микроглобулині тек MHC I класты молекулаларының альфа тізбектерімен ғана емес, сонымен қатар CD1 (адамдарда 5 ген), MR1, жаңа туған Fc рецепторы (FcRn) және Qa 1 (аллоантигеннің бір түрі) сияқты I класты ұқсас молекулалармен де байланысады. Дегенмен, β2 микроглобулин гені МГК (HLA) локусынан тыс, басқа хромосомада орналасқан. Қосымша функциясы – HFE ақуызымен байланысу, олар бірге бауырда гепцидиннің экспрессиясын реттейді, ол энтероциттердің базальды мембранасындағы және макрофагтардың жасушалық мембранасындағы темір тасымалдаушы ферропортиннің деградациясына ықпал етеді, нәтижесінде тамақтан темірдің сіңуі және мононуклеар фагоциттер жүйесінде (MPS) қайта өңделген эритроциттерден темірдің шығарылуы төмендейді. Бұл функцияның жоғалтылуы темірдің артық болуына және гемохроматозға әкеледі. Цитомегаловирустық инфекцияда вирус ақуызы β2 микроглобулинімен байланысып, MHC I класты молекулалардың құрастырылуын және плазмалық мембранаға тасымалдануын тоқтатады. β2 микроглобулин гені жетіспейтін тышқан модельдері жасалған. Бұл тышқандар β2 микроглобулинінің MHC I кластың жасуша бетіндегі экспрессиясы және пептид байланыстыру ойығының тұрақтылығы үшін қажетті екенін көрсетеді. Шындығында, β2 микроглобулині болмағанда, MHC I кластың (классикалық және классикалық емес) өте шектеулі мөлшері ғана бетте анықталады (жалаңаш лимфоцит синдромы немесе BLS). MHC I класы болмаған жағдайда CD8+ T жасушалары дами алмайды. (CD8+ T жасушалары – Т жасушаларының қосалқы тобы, ол қабылданған иммунитеттің дамуына қатысады.)

Клиникалық маңызы

Ұзақ уақыт гемодиализде болған науқастарда бұл амилоид талшықтары болып жиналып, буындар аралығына шоғырланады, бұл диализбен байланысты амилоидоз деп аталатын ауру. β2 микроглобулиннің төмен деңгейі ВИЧ прогрессияламауын көрсетеді. β2 микроглобулиннің деңгейі көп миелома мен лимфомада жоғарылауы мүмкін, бірақ осы жағдайларда бастапқы амилоидоз (амилоид жеңіл тізбегі) және екіншілік амилоидоз (амилоидқа байланысты белок) көбірек кездеседі. β2 микроглобулиннің қалыпты мәні < 2 мг/л. Дегенмен, көп миелома кезінде β2 микроглобулиннің деңгейі көрсеткіштің екінші шегінде де болуы мүмкін. Көп миеломаны диагностикалау үшін β2 микроглобулин деңгейін анықтау қажет, себебі бұл деңгей маңызды прогностикалық көрсеткіш болып табылады. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, деңгейі < 4 мг/л науқастың орташа өмір сүру ұзақтығы 43 айды құрайды, ал деңгейі > 4 мг/л науқастың орташа өмір сүру ұзақтығы бар болғаны 12 айды шамалайды. Бірақ, β2 микроглобулин деңгейі белгісіз себепті моноклоналдық гаммапатияны (MGUS), жақсы болжамы бар, және жайлап дамитын (төмен дәрежелі) миеломаны ажырата алмайды. Иммунотерапияға жауап бермейтін қатерлі ісікпен ауыратын науқастарда осы геннің функциясын жоғалту жағдайлары тіркелген.

Вирустың маңыздылығы

β2 микроглобулиннің Коксаки вирусы А9 және Вакцина вирусының (поксвирустың бір түрі) жасушаға енуіне маңыздылығы зерттелді. Коксаки вирусы А9 үшін, β2 микроглобулин анықталған рецептор – Адамның жаңа туған нәресте Fc рецепторының (FcRn) плазмалық мембранаға тасымалдануына қажет болуы ықтимал. Дегенмен, Вакцина вирусы үшін нақты функциясы әлі анықталған жоқ.