Кіріспе
Фриц Висснер: Фриц Висснер (26 ақпан 1900 жыл - 3 шілде 1988 жыл) - еркін өрмелеудің неміс-американдық пионері. Ол Германияның Дрезден қаласында дүниеге келген, 1929 жылы Нью-Йорк қаласына көшіп келді және 1935 жылы АҚШ азаматы атанды. 1939 жылы ол әлемдегі ең қиын бағындырылатын таулардың бірі – К2 тауына шығуға жасалған алғашқы әрекеттердің бірін ұйымдастырды.
Fritz Wiessner (February 26, 1900 – July 3, 1988) was a German American pioneer of free climbing. Born in Dresden, Germany, he immigrated to New York City in 1929 and became a U. S. citizen in 1935. In 1939, he made one of the earliest attempts to conquer K2, one of the most difficult mountains in the world to climb.
Алғашқы жылдары
Висснер Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын әкесімен бірге Австрия Альпі тауларында альпинизммен айналыса бастады. 12 жасында ол Германиядағы ең биік шыңы – Цугшпиццеге көтерілді. 1920 жылдары Саксония мен Доломит тауларында қазіргі күні 5.11 дейін бағаланатын қиын маршруттар ашты. Ол кезде АҚШ-тағы ең қиын еркін өрмелеу деңгейі 5.7 болған. 25 жасында Тирольдегі Флейшбанкке алғаш рет көтеріліп, ол сол кездегі ең қиын тау шыңы деп жарияланды. Висснердің дене бітімі альпинистерге тән емес еді. Ол 2 метр бойында, иықтары төменге қарай бұрылып, денелі болды. Оның кең және жылы күлімсіреуі болды, ал оның шеберлігі – кең жарықтарда немесе өте тар жарықтарда өрмелеу, бұл техника ерекше күш пен техникалық дағдыны қажет етеді.
Жаңа стандарт
1931 жылы Висснер Америка Альпинистік клубының мүшелерімен байланысқа түсіп, американдық тау шатырларына көтерілуде жаңа стандарт орнатты. Солтүстік Америкада ол Ragged Mountain (Коннектикут штаты); Cannon Mountain (Нью-Гэмпшир штаты); Wallface Mountain, New York Adirondack Mountains; Mount Rushmore National Memorial, South Dakota; Devils Tower, Wyoming (алғашқы бос өрмелеу); және British Columbia, Mount Waddington сияқты альпинистік аймақтарда көптеген алғашқы көтерілулерді жасады. 1935 жылы Гадсон өзенінің жанындағы Breakneck Ridge-ге көтерілгенде, Висснер алыстан Шавангунк тауларының жарқыраған ақ кварцит тік беттерін көрді. Келесі апта соңында ол осы аймақтың ең биік нүктесіне, қазір Миллбрук тауы деп аталатын тік бетке бет бұрды. Джон және Пегги Наваспен бірге ол қазір "Ескі жол 5.5" деп аталатын бағытты құрды, бұл Шавангунктегі алғашқы техникалық тау көтерілісі болды және осылайша аймақты тау көтерілісшілерінің Меккасы ретінде таныстыруға көмектесті. Висснер, көбінесе басқа иммигрант Ханс Крауспен серіктесіп, Гунк тауларында көптеген алғашқы көтерілулерді жасады, олардың көптегені бүгінгі күнге дейін танымал (және қорқынышты). Олардың ең танымал бірлескен жұмысы – өте танымал High Exposure buttress 5.6, оны 1941 жылы жұмсақ арқанмен және үш темір қаңқамен бірінші рет өрмеледі. Гунк тауларында Висснердің басқа да маңызды алғашқы көтерілулері: Gargoyle 5.5, High Traverse 5.5, White Pillar 5.7, Baby 5.6, Frogs Head 5.6; Gelsa 5.4, High Corner 5.7 және Yellow Ridge 5.7. 1946 жылы ол Гунктегі алғашқы 5.8 дәрежелі бағыт – Minnie Belle-ге жетекшілік етті. 1935 жылы Висснер Коннектикут штатында "Вектор" 5.8 бағытын құрды. Тау көтерілісінде Висснер көбінесе жаңа бастаушылармен, әсіресе әйелдермен серіктесетін. Ол әрқашан алдыңғы қатарда болуды талап ететін (көшбасшының құлауы бүкіл топ үшін қауіпті болуы мүмкін дәуірде және сол кездегі басты қағида "Көшбасшы ешқашан құламайды") Ханс Краусты кездестіргеннен кейін ол "тек алдыңғы қатарда көтерілу" ережесін жеңілдетті (Краус та осы ережені қабылдаған), және екеуі тең серіктес ретінде көтерілді.
K2 экспедициясы
1939 жылы ол K2 тауына американдық экспедиция ұйымдастырып, шаңырауға 800 футқа дейін жеткенімен, кері қайтуға мәжбүр болды. Висснер таудың қиындықтары еңсерілгенін және қалған бөлігі оңай болатынын айтса да, шерпасы Пасанг Дава Ламаның тілегін құрметтеп, кері бұрылғандығын жеткізді. Экспедиция Дадли Вулфтың қаза болуымен көмкерілді, ал көтерілу туралы алғашқы мәліметтерде кінәның басым бөлігі экспедиция жетекшісі Висснерге таңылды. 1956 жылғы мақаласында Висснер кінәны Джек Дюрансқа жүктеді. 1989 жылы Дюранс жеке экспедициялық күнделігін жариялауға көндірілгеннен кейін дау қайта жаңғырды, онда партия жетекшісінің орынбасары Тони Кромвелл мен Висснердің қателіктеріне назар салынды. 1954 жылғы 31 шілдеге дейін таудың шаңырауына ешкім осылай жақын болған емес, сол күні Лино Лацеделли мен Ахилле Компаньони 1954 жылғы итальяндық Қарақорұм экспедициясы аясында алғашқы көтерілуді жасады.
Үстіргіш емес
Америкаға келген алғашқы жылдары Висснер балауызға, соның ішінде Wiesner's Wonder Wax деп белгілі, көп қолданылатын шаңғы балауызына маманданған химиялық компания құрды. Ол 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде компаниясын сәтті дамытты. Висснер өзі де шебер шаңғышы болған. Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ үшін күресуге мүмкіндік берілмегендігіне өкінгендігі айтылады, орнына 10-шы тау дивизиясының техникалық кеңесшісі және АҚШ Армиясы Бас штабының Вашингтондағы "суық климат аймақтарына арналған жабдықтар комиссиясы" қызметін атқарды.
Кейінгі жылдар
Висснер сексен жасқа дейін белсенді альпинист болып қалып, Shawangunks-те өзінің ерте маршруттарын жалғыз өту арқылы көрермендерді әдетте таң қалдыратын. Ол толық айдың жарығымен Skytop-тағы "Гаргуйл" бағытына жалғыз өрлеуді ұнататын. Бірде, 1970 жылдардың ортасында өте жас альпинистпен бірге өрлегенде, жас альпинист бірінші кезеңді бастап, Висснерге бұл маршрутты апта басында жалғыз өттім деп айтты. "А, сіз өте жақсы өрлеуіңіз керек!" деді Висснер. Содан кейін ол екінші кезеңді қорғаныссыз бастады – тиімді түрде бұл кезеңді жалғыз өтті. Серігі жоғары жеткенде, Фриц ойшалап күлімсіреді. "Мен де өте жақсы өрлеуім керек" деді Висснер (сол кезде ол 70-тің ортасында). (Бұл оқиғаның авторы – Гай Уотерман).
Жеке
1945 жылы Мюриэль Шунмейкерге үйленді. 1946 жылы олардың ұлы Эндрю дүниеге келді. 1947 жылы олардың қызы Паулин (Полли) дүниеге келді. Қыз бен ұл екеуі де әкесімен бірге көптеген экспедициялар мен альпинистік сапарларға қатысты. Мюриэль Фрицке өмірінің соңына дейін альпинизмде, қиын жерлерге өрмелеуде және шаңғы тебуде сенімді серік болды. 1952 жылы Висснерлер отбасы Вермонт штатының Стоу қаласына көшіп, Фриц өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Висснер 88 жасында бірнеше инсульттан кейін қайтыс болды.