Генри Джеймстің «Америкалық» романы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Генри Джеймстің 1877 жылғы романы «Америкалық» – Генри Джеймстің романы, ол бастапқыда 1876–77 жылдары «The Atlantic Monthly» журналында бөлім-бөлім жарияланып, кейін 1877 жылы кітап түрінде жарық көрді. Роман – Кристофер Ньюменнің басынан өткен оқиғалар мен жағдайларды қамтитын әлеуметтік комедия мен мелодраманың күрделі үйлесімі. Ньюмен – негізінен жақсы ниетті, бірақ біршама ұяң американдық кәсіпкер және ол Еуропаға жасаған алғашқы сапарында. Ньюмен 19 ғасырдағы американдық бизнестің қарапайым, қатал шындығынан өзгеше бір әлемді іздеп келеді. Ол Еуропаның әсемдігі мен жамандығын көреді және екеуін де берілгендей қабылдамауға үйренеді. Романның негізгі тақырыбы – Ньюменнің ақсүйек париждік отбасынан шыққан жас тоқалға уәждеуі.

Сюжет

1868 жылы америкалық кәсіпкер Кристофер Ньюман Еуропаға сапар шегеді. Он жасынан бастап (Америкалық Азамат соғысы кезінде Одақ армиясында қызмет етумен үзілген) өмір сүру үшін жұмыс істеген ол үлкен байлық жинап, отыздан кейін зейнеткерлікке шықты және қазір тұрақтандырып, үйленуге тырысуда. Париждегі Луврде ол Ноэми есімді суретшіге қарап, оның жасап жатқан көшірмесін сатып алуға ұсыныс жасайды және оның әкесі М. Сол уақытта ортақ досы Ньюманды жас жесір Клэр де Цинтремен таныстырады. Ньюман М.Ниошеге француз тілін үйретуді тапсырады, екеуі достық қарым-қатынасқа түседі. Ньюман, М.Ниошедің кедей болғандықтан, қызының болашағы туралы уайымдайтынын білгенде, Ноэмиден оған сыйлы қалыңдық беру үшін жеткілікті суреттер сатып алатынын айтады. Бірақ келесі күні Ньюманмен Луврде кездескенде Ноэми оған таланты жоқ екенін және суреттері құнды емес екенін ашық айтады. Ол тіпті қалыңдықпен үйленетін еркектерді де жек көреді және қызықты өмір сүруді қалайтынын айтады. Ньюман не сылтауды түсінбейді, не оны елемеді де, оны жұмысына қалдырады. Ол Беллегард иелігінде болып, Клэрдің екі ағасы: көңілді Валентин және оны суықтай қарсы алған Маркиз де Беллегардпен кездеседі. Ньюман мен Валентин жақсы достар болады, ақырында ол Валентинге Клэрмен үйленгісі келетінін айтады; Валентин Ньюманға өзінің қолдауы бар екенін, бірақ маркиз мен оның анасының, корольдікті қолдайтын Бурбондардың сыныптық бейбітшіліктеріне қарсы тұру қиын болатынын айтады. Ньюман Клэрге ұсыныс жасайды; бірінші күйеуі қатыгез болғандықтан, Клэр ойланып-толғанғаннан кейін, ол мұны қарастыратынын айтады. Ньюман мен Валентин Луврге барып, Ноэмияның галереяда жұмыс істеп жатқанын көреді. Ноэми Ньюманға ол үшін жасайтын жұмысының ешқайсысын аяқтамағанын айтады және ашуланып, өзінің суреті үстінде үлкен қызыл айқышпен кескілеп, оны жояды. Кейін Валентин Ньюманға Ноэми бай адамның сүйіктісі болатыны анық екенін айтады, бірақ Ньюман оның құрметке лайық әкесі бұған ешқашан жол бермейді деп қарсылық білдіреді. Клэрдің анасы Ньюманға өзінің "коммерциялық" білімі оны жарамсыз етеді дейді, бірақ ол өзінің қаншалықты бай екенін айтқанында, ол оған қарсылық білдірмеуге келіседі. Бірнеше айдан кейін Клэр оған үйленуге келіседі, ал Беллегардтар бұл келісімнің құрметіне той өткізеді. Ньюман Ноэмидің куртизан болғанын естіп, М.Ниошеге барады да, оның ішіп жатқанын көреді. Ньюман алдағы үйлену тойын ұйымдастырумен айналысып жатқанда, Валентин Ноэмимен қарым-қатынасқа түседі. Театрда ол бәсекелеспен қорлауды алмасады және олар дуэльге келіседі; Ньюманның оны одан айнытуға тырысқанына қарамастан, дуэльге қарсы күресу үшін Швейцарияға кетеді. Келесі күні Беллегардтар Ньюманға қызбен күйеуінің келісімін бұзу туралы айтады, ал Клэрге Пуатьедегі отбасылық үйге кетуге бұйрық беріледі. Ол бұл жағдайды түсінуге уақыт таппай, телеграмма алады, онда оған дуэльде жараланған Валентиннің өліп бара жатқаны туралы хабарланады. Ньюман Женеваға асығып барып, Валентиннің өлім төсегінің қасында отырады. Валентин отбасының мінез-құлқынан ұялады, Ньюманға Беллегардтардың қорқынышты құпиясы бар екенін айтады, оны Пуатьеде тауып, оларға қарсы қолдана алады. Ньюман Пуатьеге Валентиннің жерлеу рәсіміне барады, содан кейін Клэрді отбасына мойынсұнбай, оған үйленуге шақырады. Клэр анасына қарсы тұра алмайды және кармелиттік монах болуға ниетті. Ньюман отбасылық құпияны ашып алады: Клэрдің анасы жасырын түрде Клэрдің әкесі маркизді өлтірді, ол ауру кезінде дәрісін лақтырып, дәрігерлерді өлгенше қашықтықта ұстады. Алғашында ол бұл құпияны отбасына қарсы пайдалануды жоспарлайды, бірақ көп ұзамай бұл оның қадірінен төмен екенін шешеді және Парижден кетеді. Лондонның Хайд-паркында жүргенде, ол қазір табысты сәнді әйел болған Ноэмидің бай еркектермен флирт жасағанын, ал М.Ниош жақын жерде жалғыз отырғанын көреді және ол олардан жиреніске ұшырап кетеді. Нью-Йорк пен Сан-Францискоға тынбай саяхаттағаннан кейін, ол Клэрдің монах болғанын естіді; ол көшеден монастырь қабырғаларына қарап, Парижге оралады, содан кейін Парижді мәңгілікке тастап кетеді, Беллегардтар отбасы туралы ешқашан ойламауға шешім қабылдайды.

In 1868, Christopher Newman, an American businessman, visits Europe on a Grand Tour. Having worked for a living since age ten (interrupted by service in the Union Army during the American Civil War), he has made a large fortune and retired in his thirties, and is now looking to settle down and get married. At the Louvre in Paris, he watches a painter named Noémie; he offers to buy the copy she is making and meets her father, M. Nioche. About the same time a mutual friend introduces Newman to Claire de Cintré, a young widow. Newman hires M. Nioche to teach him French and the two become friendly; Newman, learning that M. Nioche worries about his daughter's future since he is poor, says that he will buy enough paintings from Noémie to give her a respectable dowry. Meeting Newman at the Louvre the next day, though, Noémie frankly tells him that she has no talent and her paintings are worthless. She scorns the men she could marry even with a dowry, and hints that she would prefer a more exciting life. Newman either doesn't understand the hint or ignores it, and he leaves her to her work. He pays a visit to the Bellegarde estate, where he meets Claire's two brothers: the cheerful Valentin and the aloof Marquis de Bellegarde, who coldly rebuffs him. Newman and Valentin become good friends, and eventually he tells Valentin that he wishes to marry Claire; Valentin tells Newman that he has his support but he will find it hard going against the class prejudices of the Marquis and his mother, royalist supporters of the Bourbons. Newman proposes to Claire; after hesitating, because her first husband was abusive, Claire says she will consider it. Newman and Valentin visit the Louvre and find Noémie at work in a gallery. Noémie tells Newman she has finished none of the work she was to do for him, and in irritation she slashes a large red cross over her painting, obliterating it. Afterwards Valentin tells Newman that Noémie is certain to become the mistress of some rich man, though Newman objects that her respectable father would never allow it. Claire's mother tells Newman his "commercial" background makes him unfit, but when he tells her how rich he is, she reluctantly agrees not to oppose him. After some months Claire agrees to marry him, and the Bellegardes have a party in honor of the engagement. Newman hears town gossip that Noémie has become a courtesan; he goes to see M. Nioche, and finds him drinking in misery. While Newman is occupied with arranging the upcoming wedding, Valentin becomes involved with Noémie. At a theater he exchanges insults with a rival and they agree to a duel; he leaves for Switzerland to fight the duel despite Newman's exasperated attempt to talk him out of it. The next day the Bellegardes tell Newman that the engagement is off, and Claire has been ordered to leave for the family's estate in Poitiers. He hardly has time to digest this when he gets a telegram telling him that Valentin, wounded in his duel, is dying. Newman hurries to Geneva where he sits by Valentin's deathbed. Valentin, ashamed of his family's behavior, tells Newman that the Bellegardes have a terrible secret, which he can discover in Poitiers and use against them. Newman goes to Poitiers to attend Valentin's funeral, and afterwards urges Claire to disobey her family and marry him. Claire cannot stand against her mother and intends to become a Carmelite nun. Newman discovers the family secret: Claire's mother indirectly murdered the old Marquis, Claire's father, by throwing out his medicine during his illness and keeping doctors away from him until he died. At first, he plans to use the secret against the family but soon decides that that would be beneath him, and he leaves Paris. Walking in Hyde Park in London he sees Noémie, now a successful woman of fashion, flirting with wealthy men as M. Nioche sits forlornly nearby, and he walks away from them in disgust. After restlessly traveling to New York and San Francisco, he hears that Claire has become a nun; he returns to Paris to look at the walls of the convent from the street and then leaves Paris for good, resolving never to think of the Bellegarde family again.

Негізгі тақырыптар

"Америкалық" романы алғашқы халықаралық романдардың бірі ретінде танымал болды, өркендеп келе жатқан, күшті Жаңа әлем мен мәдениетті, бірақ күнәлі Ескі әлемді салыстырып көрсетеді. Джеймс бұл романды бастапқыда Александр Дюманың "L'Étrangère" пьесасына жауап ретінде жоспарлаған, онда америкалықтар дөңгелек және беделсіз болып бейнеленеді. Ньюман кейде шамадан тыс еркін немесе өзіне сенімді болғанымен, оның адалдығы мен оптимизмі Американың мүмкіндіктерін жақсы жағынан көрсетеді.

Әдеби мәні және сын

"Атлантик" журналында жарияланған кезде Джеймс редакторы Уильям Дин Хауэллстің Ньюман мен мэм де Синтренің үйленуімен романды бақытты аяқтауды ұсынғанын қабылдамады. Ол Хауэллске былай деп жазды:

1907 жылы Джеймс кітабын өзінің шығармаларының Нью-Йорк басылымына қосу үшін қайта қарағанда, сюжеттің қаншалықты қиялға берілгенін түсінді. Ол кітаптағы оқиғаларды сенімді ету үшін үлкен өзгерістер енгізді, бірақ алғы сөзінде "Америкалық" романының реалистік емес, дәстүрлі роман екенін мойындауға мәжбүр болды. Көптеген сыншылар Нью-Йорк басылымының түзетулерін романның бастапқы шаттығы мен тартымдылығын жоғалтқан өкінішті қателік деп есептейді. Кітаптың алғашқы нұсқасы қазіргі басылымдарда көбінесе қолданылады. Сыншылар романның екінші жартысының ықтимал еместігін мойындайды, бірақ оны Джеймстің ерте стильдерінің жарқын және әдемі мысалы деп санайды. Соңғы кезде кейбіреулер француз тұлғаларын еуропалықтардың жағымсыз және империалистік екендігі үшін сынап жатыр. Бірақ Джеймстің "Жаңа әлем" кейіпкері сыншылар мен жалпы оқырмандар арасында әлі де көп жақтастарға ие. "Америкалық" роман әдетте жақсы ағып, бүгінгі оқырманға Джеймстің кейбір кешірек романдарына қарағанда оңай түсінікті. Ньюманның Валентин де Бельгардпен достығы өте жақсы бейнеленген, ал жоғары сыныптағы париждік өмірдің суреттемелері өте көрнекті.

Театр және теледидар бейімделулері

Театрдағы табысқа ұмтылып, Джеймс 1890 жылдардың басында британдық актер-режиссер Эдвард Комптон үшін "Америкалықты" пьесаға өңдеді. Бұл драмалық нұсқа түпнұсқа романды күрт өзгертті, тіпті театр көрермендерін риза ету үшін оқиға бақытты аяқталды. Пьеса Лондон мен басқа ағылшын қалаларында қойылды және орташа сәттілікке қол жеткізді. 1998 жылы Public Broadcasting Service (PBS) Пол Унвиннің режиссерлігімен "Америкалықтың" телефильм нұсқасын жасады, онда Мэтью Модин Кристофер Ньюман, Диана Ригг Мадам де Беллегард және Айслинг О'Салливан Клэр Де Цинтре рөлінде ойнады. Майкл Хейстингс сценарий жазды, ол Джеймстің мәтінінен айтарлықтай ерекшеленеді, соның ішінде Ньюман мен Ноэми арасындағы, сондай-ақ Валентин мен Ноэми арасындағы сезімдік көріністер бар.