Кіріспе

Гила ұлттық орманы – Нью-Мексико штатындағы АҚШ ұлттық орманы. 1905 жылы құрылған, қазіргі таңда шамамен 2,9 миллион акр (1,17 миллион гектар) жерді алып жатыр, бұл оны құрлықтағы АҚШ-тың ең үлкен алтыншы ұлттық орманы етеді. Орман басқармасы сонымен қатар Нью-Мексикодағы Апачи ұлттық орманының 614 202 акр (248 637 гектар) бөлігін басқарады, Гила ұлттық орманының басқаруындағы жалпы аумақ 3,3 миллион акрды (1,33 миллион гектар) құрайды. Орман ішінде Гила жабайы табиғаты 1924 жылы АҚШ-тың алғашқы ресми жабайы табиғат аймағы ретінде құрылды. Алдо Леопольд және Блю-Рейндж жабайы табиғат аймақтары да оның шекарасында орналасқан. Көк Жотаның алғашқы аймағы Аризона штатында, көршілес Апачи ұлттық орманында жатыр.

География

Орман Оңтүстік Катрон, Солтүстік Грант, Батыс Сьерра және Оңтүстік-Батыс Нью-Мексикодағы Солтүстік-Шығыс Хидальго округтерінде жатыр. Орман бас штабы Нью-Мексико штатының Сильвер-Сити қаласында орналасқан. Жергілікті рейнджерлік аудандық кеңселер Гленвуд, Мимбрес, Куэмадо, Резерв, Сильвер-Сити және Truth or Consequences қалаларында бар. Гила жартастағы ескерткіштер ұлттық монументі орманның Катрон округі бөлігінде орналасқан. Орманның жер бедері тік таулар мен терең шатқалдардан бастап үстірттер мен жартылай шөлдерге дейін өзгеріп отырады. Өте қиын өңір болғандықтан, аймақтың көп бөлігі табиғаты бұзылмаған күйде сақталған. Гила ұлттық орманның ішінде Орта Форк ыстық бұлақтары, Иордан ыстық бұлақтары және Түркия ағыны ыстық бұлақтары сияқты бірнеше ыстық бұлақтар бар.

Жабайы табиғат

Гила өңірі Гила монстры, Гила форелі, Гила топминноу, Гила (батыс шап) туысының бірнеше түрі және Гила сұңқары сияқты атауын алған жануарларға мекенжай. Басқа да маңызды түрлерге қара аю, ақбас бүркіт, пума, койот, дақты сұлу, лось, аққұйрықты елік, оспрей, саяхатшы бүркіт, бобкат, жағалы пекари, сұр түлкі, ақ мұрынды коати, ракун, қашан елік, жабайы түйеқұс, бобр, шөлдегі мүйізді қой және құрып кету қаупі төнген Соноран пронгорнасы мен мексикалық сұр қасқыр жатады. 2022 жылы АҚШ Орман шаруашылығы қызметі тікұшақтарды пайдаланып 47 "жабайы малды" атып өлтірді. Орман шаруашылығы қызметі 2023 жылы осы малдарды тағы да көбірек өлтіру үшін әуеден атуды жоспарлап отыр. 2020 жылы АҚШ Орман шаруашылығы қызметі орман ішінде дикамба, пиклорам және аминоциклопирахлор (АКП) сияқты 21 гербицидті пайдалануға рұқсат беруді ұсынды. Дикамба монарх бабогының мекендеу ортасына қауіп төндіреді. АКП – ponderosa қарағайларына қауіпті.

Тарих

Гила өзенінің орман қорығы 1899 жылдың 2 наурызында Америка Құрама Штаттарының Жер басқармасымен құрылды және 1905 жылдың 21 шілдесінде Гила орман қорығы деп қайта аталды. Келесі жылы орман АҚШ Орман шаруашылығы қызметіне берілді, ал 1907 жылдың 4 наурызында ол Ұлттық орман мәртебесін алды. Оған 1908 жылдың 18 маусымында Биг Бурос ұлттық орманы, 1931 жылдың 24 желтоқсанында Датил ұлттық орманы және 1953 жылдың 1 шілдесінде Крук ұлттық орманының бір бөлігі қосылды.

Демалыс

Гила ұлттық орманы демалуға шексіз мүмкіндіктер ұсынады. Орманға 139 жабдықталған демалыс орны, оның ішінде 30 жабдықталған кемпинг, жеті пикник аймағы, сегіз қызығушылық тудыратын орын және 94 жол бастауы кіреді. Орман 3300 шақырымнан астам белгіленген жолмен және 1600 шақырымға жуық жүргішсіз жолмен шашыраңқы кемпинг жасауға мүмкіндік береді. Орман үш Ұлттық демалыс жолына ие, соның ішінде 248 мильдік Континенттік бөлініс ұлттық көркем жолы бар. 1,4 гектар (3,5 акр) аумақты алып жатқан "Космикалық кемпинг" жұлдыздарды қарауға өте қолайлы. 2016 жылы бұл кемпинг Солтүстік Америкадағы алғашқы Халықаралық қараңғы аспан қорығы мәртебесін алды. Гила ұлттық орманы, әдетте, жабайы табиғатымен танымал, онда үш белгіленген жабайы аймақтың 789 385 акры бар: Гила жабайы аймағы, Альдо Леопольд жабайы аймағы және Көк Жота жабайы аймағы. Гила жабайы аймағы – елде және әлемде осы мәртебеге ие болған алғашқы аймақ. 1924 жылдың 3 маусымында мәртебе берілген кезде, ол Гила ұлттық орманының ядросында 755 000 акрды құрады. Гила жабайы аймағы 1924 жылы белгіленген, ал Дала туралы заң жабайы жерді сақтау жөніндегі ұлттық саясатты орнатуға дейін 40 жыл өткен. Орман шаруашылығы қызметінің әкімшілік шешімі болғандықтан, шекараны, пайдалануды немесе мәртебені өзгертуге тыйым салатын заң болған жоқ. 1950 жылдары Орман шаруашылығы қызметі 150-ші орман жолын, Солтүстік Жұлдыз жолын жақсартып, Гила жабайы аймағын екіге бөліп, бүгінгі Гила және Альдо Леопольд жабайы аймақтарының шекараларын қалыптастырды. Осы жабайы аймақтар арқылы жүздеген шақырымдық жолдар өтеді. 2024 жылы Гила жабайы аймағының 100 жылдығын мерекелеу үшін 100 шақырымдық Centennial Loop Trail жолы анықталды.