Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұзылмаған табиғи орта
Undisturbed natural environment
Жабайы жерлер немесе шөлдіктер (көбінесе көпше түрінде) – адам қызметімен елеулі өзгертілмеген, немесе кең ауқымды егіс шаруашылығына жатпайтын, урбанизацияланбаған жерлер. Бұл термин дәстүрлі түрде құрлықтағы ортаны білдіреді, бірақ теңіздегі жабайы табиғатқа көбірек назар аударылуда. Жабайы жерлердің соңғы карталары бойынша, ол Жердің құрлық бетінің шамамен төрттен бірін құрайды, бірақ адам қызметі салдарынан қарқынды түрде нашарлап барады. Теңізде одан да аз жабайы жер қалды, оның тек 13,2%-ы ғана қарқынды адам қызметінен бос. Кейбір үкіметтер заң арқылы жабайы аймақтарды қорғауды белгілейді, бұл тек қана қазіргі күйін сақтау үшін ғана емес, сонымен қатар табиғи көрініс пен дамуын ілгерілету үшін де жасалады. Олар қорықтарда, табиғатты қорғау қорықтарында, ұлттық ормандарда, ұлттық саябақтарда және тіпті өзендер, шатқалар немесе басқа да дамытылмаған аймақтардағы қалалық жерлерде құрылуы мүмкін. Көбінесе бұл аймақтар белгілі бір түрлердің тіршілік етуі, биологиялық әртүрлілік, экологиялық зерттеулер, табиғатты қорғау, уединение және демалыс үшін маңызды деп есептеледі. Олар сондай-ақ тарихи генетикалық белгілерді сақтап, жабайы флора мен фаунаның тіршілік ортасын қамтамасыз етеді, оларды зообақтарда, ботаникалық бақтарда немесе зертханаларда қайта жарату қиын болуы мүмкін.
Wilderness or wildlands (usually in the plural) are natural environments on Earth that have not been significantly modified by human activity, or any nonurbanized land not under extensive agricultural cultivation. The term has traditionally referred to terrestrial environments, though growing attention is being placed on marine wilderness. Recent maps of wilderness suggest it covers roughly one quarter of Earth's terrestrial surface, but is being rapidly degraded by human activity. Even less wilderness remains in the ocean, with only 13.2% free from intense human activity. Some governments establish protection for wilderness areas by law to not only preserve what already exists, but also to promote and advance a natural expression and development. These can be set up in preserves, conservation preserves, national forests, national parks and even in urban areas along rivers, gulches or otherwise undeveloped areas. Often these areas are considered important for the survival of certain species, biodiversity, ecological studies, conservation, solitude and recreation. They may also preserve historic genetic traits and provide habitat for wild flora and fauna that may be difficult to recreate in zoos, arboretums or laboratories.
Ежелгі заман және орта ғасырлар
Бейнелеу өнері тұрғысынан алғанда, табиғат пен жабайы табиғат әлем тарихының әртүрлі дәуірлерінде маңызды тақырыптар болып келді. Ландшафт өнерінің алғашқы дәстүрі Тан әулеті (618–907) тұсында қалыптасты. Табиғатты өзгеріссіз бейнелеу дәстүрі қытай суретшілігінің мақсаттарының біріне айналып, Азия өнеріне елеулі әсер етті. Шан шуй дәстүріндегі (лит. тау-су суреті) суретшілер таулар мен өзендерді «табиғаттың жалпы көзқарасынан және табиғат заңдарын құстың көзімен көргендей түсіну негізінде» бейнелеуді үйренді. 13 ғасырда Ши Эр Чи «табиғаттың тосқауылдары жоқ жерлерді» суреттеуден аулақ болуды ұсынды. Адамзат тарихының көп бөлігінде Жердің басым бөлігі жабайы жерлер болды, ал адамдардың назары қоныстанған аймақтарға шоғырланды. Табиғаттың бір бөлігін қорғауға қатысты алғашқы заңдар Вавилон және Қытай империяларына дейін жетеді. Ұлы Маурия патшасы Ашока б.з.д. 3 ғасырында Ашока жарлықтары арқылы флора мен фаунаны қорғауға қатысты әлемдегі алғашқы заңдарды қабылдады. Орта ғасырларда Англия патшалары табиғи аймақтарды қорғауға бағытталған әлемдегі алғашқы саналы күш-жігердің бірін бастады. Олардың мақсаты табиғатты қорғау емес, жеке аң аулау қорықтарында аң аулау мүмкіндігін қамтамасыз ету болды. Дегенмен, аң аулау үшін жануарлардың болуын қамтамасыз ету үшін жабайы табиғатты қарапайым аң аулаудан және ауыл тұрғындарының отын жинаудан қорғау қажет болды. «Ежелгі табиғат діндері табиғатқа бағытталған болса, ортағасырлық христиандық сенімде бұл бағыт құдайлық заңға бағытталды. Құдайлық енді табиғатта табылмады; керісінше, өңделмеген табиғат зұлымдық пен әйгілілердің мекеніне айналды. Ол Күнәдан құлаудың (natura lapsa) салдары ретінде қарастырылды, адамдар өмір бойы көз жасқа толы алқапта өмір сүруге тағдырланды. Мысалы, таулар [мысалы, Томас Бернеттің пікірінше] бір кездегі жазық Жердің Тоқсан сумен қиратылған қалдықтары ретінде түсіндірілді, ал теңіздер сол Тоқсан судың қалдықтары ретінде қарастырылды».
From a visual arts perspective, nature and wildness have been important subjects in various epochs of world history. An early tradition of landscape art occurred in the Tang Dynasty (618–907). The tradition of representing nature as it is became one of the aims of Chinese painting and was a significant influence in Asian art. Artists in the tradition of Shan shui (lit. mountain water picture), learned to depict mountains and rivers "from the perspective of nature as a whole and on the basis of their understanding of the laws of nature as if seen through the eyes of a bird". In the 13th century, Shih Erh Chi recommended avoiding painting "scenes lacking any places made inaccessible by nature". For most of human history, the greater part of Earth's terrain was wilderness, and human attention was concentrated on settled areas. The first known laws to protect parts of nature date back to the Babylonian Empire and Chinese Empire. Ashoka, the Great Mauryan King, defined the first laws in the world to protect flora and fauna in Edicts of Ashoka around the 3rd century B. C. In the Middle Ages, the Kings of England initiated one of the world's first conscious efforts to protect natural areas. They were motivated by a desire to be able to hunt wild animals in private hunting preserves rather than a desire to protect wilderness. Nevertheless, in order to have animals to hunt they would have to protect wildlife from subsistence hunting and the land from villagers gathering firewood. "While archaic nature religions oriented themselves towards nature, in medieval Christendom this orientation was replaced by one towards divine law. The divine was no longer to be found in nature; instead, uncultivated nature became a site of the sinister and the demonic. It was considered corrupted by the Fall (natura lapsa), becoming a vale of tears in which humans were doomed to live out their existence. Thus, for example, mountains were interpreted [e. g, by Thomas Burnet] as ruins of a once flat earth destroyed by the Flood, with the seas as the remains of that Flood."
15-19 ғасырлар
Колонияшылар жабайы табиғатты өз биліктеріне қарсы тұрғаны үшін жамандық деп қарастырды. Пуритандық көзқарас бойынша, колонистер Солтүстік Америкада өмір сүру үшін, өздерінің "цивилизацияланған" қоғамын құруға орын ашу үшін жабайы жерді жоюға тиіс болды. Түпкілікті американдықтар мен жердің арасындағы қарым-қатынасты колонияшылар түсінбеді және түсінуге тырыспады. Бұл өзара пайдалы қарым-қатынас, колонияшылардың жерді және басқа тірі организмдерді бағындыру үшін үздіксіз күресіп, олардан өздеріне қандай пайда тиеді деп қарауынан өзгеше болды. Жерді түпкілікті американдықтар от өртеу сияқты амалдар арқылы өзгертіп келді. Өрт жиі және бақыланатын түрде жағылды. 19-шы ғасырдың ортасында Германияда "Ғылыми сақтау" деп аталған қозғалыс, "ғылым мен технологияны қолдану арқылы табиғи ресурстарды тиімді пайдалануды" жақтады. Германиялық тәсілге негізделген орман шаруашылығының принциптері әлемнің басқа бөліктерінде де қолданылды, бірақ әртүрлі деңгейде сәттілікке жетті. 19-шы ғасырдың аяғына қарай жабайы табиғатты қорқынышпен қараудың орнына, оны құрметтеу және қорғау қажеттігі туды, соның нәтижесінде 19-шы ғасырдың екінші жартысында табиғатты сақтау қозғалысы пайда болды. Өзендерде салмен жүзіп, тауларға географиялық контексті анықтау үшін емес, тек демалыс үшін шықты. 1861 жылы суретшілердің (кескіншілердің) ықпалды лоббилеуінен кейін француз Су және Орман әскери агенттігі Фонтенбло мемлекеттік орман қорығында "көркемдік қорық" құрды. Жалпы ауданы 1097 гектар болатын бұл жер әлемдегі алғашқы табиғи қорық деп есептеледі.
Wilderness was viewed by colonists as being evil in its resistance to their control. The puritanical view of wilderness meant that in order for colonists to be able to live in North America, they had to destroy the wilderness in order to make way for their 'civilized' society. The relationship between Native Americans and the land was something colonists did not understand and did not try to understand. This mutually beneficial relationship was different from how colonists viewed the land only in relation to how it could benefit themselves by waging a constant battle to beat the land and other living organisms into submission. The land was shaped by Native Americans through practices such as fires. Burning happened frequently and in a controlled manner. By the mid 19th century, in Germany, "Scientific Conservation", as it was called, advocated "the efficient utilization of natural resources through the application of science and technology". Concepts of forest management based on the German approach were applied in other parts of the world, but with varying degrees of success. Over the course of the 19th century wilderness became viewed not as a place to fear but a place to enjoy and protect; hence came the conservation movement in the latter half of the 19th century. Rivers were rafted and mountains were climbed solely for the sake of recreation, not to determine their geographical context. In 1861, following an intense lobbying by artists (painters), the French Waters and Forests Military Agency set an "artistic reserve" in Fontainebleau State Forest. With a total of 1,097 hectares, it is known to be the first World nature reserve.
Қазіргі заманғы консервация
1940 жылдардың соңында Африкадағы Британ империясының тарауы кезінде жаһандық табиғатты қорғау мәселесі туды. Британдықтар сол жерде ірі жануарларға арналған үлкен қорықтар құрды. Бұрынғысы сияқты, табиғатты қорғауға деген осы қызығушылықтың экономикалық себебі болды: осы жағдайда – ірі аңдарды аулау. Дегенмен, бұл 1950-ші және 1960-шы жылдардың басында жануарларды қорғау үшін әлемде кең аумақтарды сақтау қажеттігін мойындауға әкелді. 1961 жылы құрылған Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры (WWF) әлемдегі ең ірі табиғатты қорғау ұйымдарының біріне айналды. Дүниежүзілік жабайы табиғат қорынан басқа, Жабайы табиғатты қорғау қоғамы, WILD Foundation, The Nature Conservancy, Conservation International, The Wilderness Society (АҚШ) және тағы да көптеген ұйымдар мұндай қорғау жұмыстарына белсенді қатысуда. XXI ғасырда жабайы табиғатқа қатысты ойлар мен теориялар тағы біршама өзгерді. Қазіргі таңда, жай ғана бір жерге шекара салып, оны жабайы деп жариялау, оны шын мәнінде жабайы ете бермейді. Барлық ландшафттар тығыз байланысты, ал жабайы жердің сыртында болып жатқан оқиғалар оның ішіндегі жағдайға әсер етеді. Мысалы, Лос-Анджелес және Калифорнияның Орталық аңғарындағы ауаның ластануы Керн каньоны мен Секуоя ұлттық паркіне зиян келтіреді. Ұлттық паркте шақырымдармен өлшенетін "жабайы" жер бар, бірақ ауа аңғардан келген ластанумен толы. Бұл 21 ғасырдағы жабайы табиғаттың мәніне қатысты туындайтын негізгі мәселе.
Global conservation became an issue at the time of the dissolution of the British Empire in Africa in the late 1940s. The British established great wildlife preserves there. As before, this interest in conservation had an economic motive: in this case, big game hunting. Nevertheless, this led to growing recognition in the 1950s and the early 1960s of the need to protect large spaces for wildlife conservation worldwide. The World Wildlife Fund (WWF), founded in 1961, grew to be one of the largest conservation organizations in the world. In addition to the World Wildlife Fund, organizations such as the Wildlife Conservation Society, the WILD Foundation, The Nature Conservancy, Conservation International, The Wilderness Society (United States) and many others are active in such conservation efforts. The 21st century has seen another slight shift in wilderness thought and theory. It is now understood that simply drawing lines around a piece of land and declaring it a wilderness does not necessarily make it a wilderness. All landscapes are intricately connected and what happens outside a wilderness certainly affects what happens inside it. For example, air pollution from Los Angeles and the California Central Valley affects Kern Canyon and Sequoia National Park. The national park has miles of "wilderness" but the air is filled with pollution from the valley. This gives rise to the paradox of what a wilderness really is; a key issue in 21st century wilderness thought.
Ұлттық парктер
XIX ғасырда құрыла бастаған ұлттық саябақтар кейбір ең тартымды және маңызды аймақтарды сақтап қалды, бірақ коммерциялық мүдделер, өмір салты мен демалысқа деген құштарлық, сондай-ақ адам санының артуы салдарынан, бұрын тиістілмеген аймақтардың адам әрекетінен өзгеруіне әкелді. Мұндай адам қызметі көбінесе жергілікті флора мен фаунаға теріс әсер етеді. Сондықтан, маңызды мекендеу орындарын жақсырақ қорғау және аз әсер ететін демалыс мүмкіндіктерін сақтау үшін көптеген елдерде "жабайы табиғат" ұғымы заңдық тұрғыда бекітілді, бұл АҚШ-тан басталды (төменде қараңыз). Алғашқы ұлттық саябақ – Йеллоустоун, ол 1872 жылдың 1 наурызында АҚШ президенті Улисс С. Гранттың қол қоюымен заңға айналды. Актта Йеллоустоун жері "АҚШ заңдары бойынша қоныстандырудан, пайдаланудан немесе сатудан алынып, халықтың игілігі мен ләззаты үшін қоғамдық саябақ немесе демалыс орны ретінде бөлінеді және арналып беріледі" деп жарияланды. Ұлттық саябақтар құрылғанда, онда тұрған жергілікті халық күштеп шығарылды, себебі саябаққа келгендер табиғатты адамсыз көруі тиіс болды. Ұлттық саябақтар адамның қол тигізбеген жерлері ретінде қарастырылады, бірақ шындығында, осы кеңістікте адамдар өмір сүрген, отарлаушылар келгенше және оларды ұлттық саябақтар құру үшін өз жерлерінен қуғанша. АҚШ-тың ұлттық саябақтарға қатысты түсінігі тез арада Канадада да қабылдауға ие болды, ол 1885 жылы, Канадалық Тынық мұхиты темір жолы салынып жатқан кезде Банф ұлттық саябағын құрды. Осы және басқа да саябақтардың құрылуы жабайы табиғатқа деген қызығушылықтың артуын көрсетті, бірақ сонымен қатар экономикалық қажеттілікті де көрсетті. Темір жолдар адамдарды батысқа саяхаттауға ынталандырғысы келді. Банф және Йеллоустоун сияқты саябақтар Солтүстік Американың "үлкен жабайы кеңістіктеріне" саяхаттауды жарнамалаған теміржолдардың арқасында танымал болды. Ашық ауада жүруді ұнататын Тедди Рузвельт АҚШ президенті болған кезде, ол АҚШ Ұлттық саябақтар жүйесін кеңейтіп, Ұлттық орман жүйесін құрды. Дегенмен, сол елдерде тұратын адамдардың жабайы табиғатқа қатысты көзқарастары АҚШ-тағы адамдардан өзгеше, сондықтан АҚШ-тың жабайы табиғатқа қатысты ұғымы әлемнің басқа аймақтарында зиянды болуы мүмкін. XX ғасырдың басында АҚШ-тың экологиялық қозғалысында екі бағыт пайда болды: табиғатты сақтаушылар және табиғатты қорғаушылар. Табиғатты сақтаушылар арасындағы бастапқы келісім "пайдалы сақтаушылар" деп кейіннен аталатын, содан кейін "эстетикалық сақтаушылар" немесе табиғатты қорғаушылар деп бөлінді. Біріншісінің негізгі өкілі – АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің бірінші басшысы Гиффорд Пиншот, олар табиғатты тиімді пайдалануға баса назар аударды, ал табиғатты қорғаушылар табиғатты пайдаланудан қорғауға ұмтылды.
The creation of national parks, beginning in the 19th century, preserved some especially attractive and notable areas, but the pursuits of commerce, lifestyle, and recreation combined with increases in human population have continued to result in human modification of relatively untouched areas. Such human activity often negatively impacts native flora and fauna. As such, to better protect critical habitats and preserve low impact recreational opportunities, legal concepts of "wilderness" were established in many countries, beginning with the United States (see below). The first National Park was Yellowstone, which was signed into law by U. S. President Ulysses S. Grant on 1 March 1872. The Act of Dedication declared Yellowstone a land "hereby reserved and withdrawn from settlement, occupancy, or sale under the laws of the United States, and dedicated and set apart as a public park or pleasuring ground for the benefit and enjoyment of the people." When national parks were established in an area, the Native Americans that had been living there were forcibly removed so visitors to the park could see nature without humans present. National parks are seen as areas untouched by humans, when in reality, humans existed in these spaces, until settler colonists came in and forced them off their lands in order to create the national parks. The U. S. concept of national parks soon caught on in Canada, which created Banff National Park in 1885, at the same time as the transcontinental Canadian Pacific Railway was being built. The creation of this and other parks showed a growing appreciation of wild nature, but also an economic reality. The railways wanted to entice people to travel west. Parks such as Banff and Yellowstone gained favor as the railroads advertised travel to "the great wild spaces" of North America. When outdoorsman Teddy Roosevelt became president of the United States, he began to enlarge the U. S. National Parks system, and established the National Forest system. However, people living in those countries have different ideas surrounding wilderness than people in the United States, thus, the US concept of wilderness can be damaging in other areas of the world. Two different groups had emerged within the US environmental movement by the early 20th century: the conservationists and the preservationists. The initial consensus among conservationists was split into "utilitarian conservationists" later to be referred to as conservationists, and "aesthetic conservationists" or preservationists. The main representative for the former was Gifford Pinchot, first Chief of the United States Forest Service, and they focused on the proper use of nature, whereas the preservationists sought the protection of nature from use.
Финляндия
Сами халқының тұрақты мекендейтін аймағы – Финляндияның солтүстігіндегі Лапландияда он екі табиғи аймақ бар. Олардың мақсаты – аймақтың жабайы табиғатын сақтап қалумен қатар, саам халқының дәстүрлі шаруашылығын қолдау. Яғни, мысалы, бұғы шаруашылығын жүргізуге, аң аулауға және үй қажеті үшін ағаш жинауға рұқсат беріледі. Халық тығыздығы төмен болғандықтан, бұл жаратылысқа айтарлықтай қауіп келтірмейді. Ірі масштабты бұғы шаруашылығы экожүйеге әсер етеді, бірақ табиғи аймақтар туралы заңға ешқандай өзгеріс енгізілмейді. Дүниежүзілік қорғалған аумақтар жөніндегі комиссиясы (WCPA) осы аймақтарды "VI категория – табиғи ресурстарды тұрақты пайдаланумен қорғалған аумақ" деп жіктейді.
There are twelve wilderness areas in the Sami native region in northern Finnish Lapland. They are intended both to preserve the wilderness character of the areas and further the traditional livelihood of the Sami people. This means e. g. that reindeer husbandry, hunting and taking wood for use in the household is permitted. As population is very sparse, this is generally no big threat to the nature. Large scale reindeer husbandry has influence on the ecosystem, but no change is introduced by the act on wilderness areas. The World Commission on Protected Areas (WCPA) classifies the areas as "VI Protected area with sustainable use of natural resources".
Франция
1861 жылдан бастап француз сулары мен ормандары әскери агенттігі (Administration des Eaux et Forêts) Фонтенбло мемлекеттік орманындағы «көркемдік қорық» деп аталатын аймаққа күшті қорғау шараларын енгізді. Жалпы ауданы 1097 гектарды құрайтын бұл аймақ әлемдегі алғашқы табиғи қорық ретінде танымал. 1950 жылдары Интегралды биологиялық қорықтар (Réserves Biologiques Intégrales, RBI) құрылды, олардың мақсаты адамның араласуынсыз экосистеманың қалыптасуына мүмкіндік беру болды. Бұл, Басқарылатын биологиялық қорықтардан (Réserves Biologiques Dirigées, RBD) өзгеше, себебі RBD-де осал түрлерді немесе қауіп төндіретін орталарды сақтау үшін белгілі бір басқару шаралары қолданылады. Интегралды биологиялық қорықтар Франция мемлекеттік немесе қалалық ормандарында орналасқан, сондықтан оларды Ұлттық орман шаруашылығы басқармасы басқарады. Мұндай қорықтарда барлық ағаш кесуге тыйым салынған, тек экзотикалық түрлерді жоюға немесе жол қауіпсіздігі жұмыстарын жүргізуге рұқсат етіледі (қорық ішінде немесе шетінде бұрыннан бар жолдар). 2014 жылдың соңына қарай Франция мемлекеттік ормандарында 60 интегралды биологиялық қорық (жалпы ауданы 111,082 гектар) және қалалық ормандарда 10 интегралды биологиялық қорық (жалпы ауданы 2,835 гектар) болды.
Since 1861, the French Waters and Forests Military Agency (Administration des Eaux et Forêts) put a strong protection on what was called the « artistic reserve » in Fontainebleau State Forest. With a total of 1,097 hectares, it is known to be the first World nature reserve. Then in the 1950s, Integral Biological Reserves (Réserves Biologiques Intégrales, RBI) are dedicated to man free ecosystem evolution, on the contrary of Managed Biological reserves (Réserves Biologiques Dirigées, RBD) where a specific management is applied to conserve vulnerable species or threatened habitats. Integral Biological Reserves occurs in French State Forests or City Forests and are therefore managed by the National Forests Office. In such reserves, all harvests coupe are forbidden excepted exotic species elimination or track safety works to avoid fallen tree risk to visitors (already existing tracks in or on the edge of the reserve). At the end of 2014, there were 60 Integral Biological Reserves in French State Forests for a total area of 111,082 hectares and 10 in City Forests for a total of 2,835 hectares.
Грекия
Грецияда "этники дримой" (εθνικοί δρυμοί, ұлттық ормандар) деп аталатын бірнеше саябақтар бар, олар Грек үкіметінің қорғауында. Осындай саябақтардың ішінде Олимп, Парнас және Парнита ұлттық саябақтары бар.
In Greece there are some parks called "ethniki drimoi" (εθνικοί δρυμοί, national forests) that are under protection of the Greek government. Such parks include Olympus, Parnassos and Parnitha National Parks.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда 1980 жылғы Ұлттық парктері туралы заң мен 1987 жылғы Табиғатты қорғау туралы заңда анықталған, IUCN анықтамасына толық сай келетін жеті Жайлау аймағы бар. Жайлау аймақтарында адамның кез келген араласуына жол жоқ, ал жергілікті түрлерді сол аймаққа қайта енгізу, егер бұл қорғау басқару стратегияларымен үйлесімді болса ғана мүмкін. Жаңа Зеландиядағы жабайы аймақтар – жоғары табиғи сипаттамалары бар шалғай жерлер. 1987 жылғы Табиғатты қорғау туралы заң көлік құралдары мен малдың кіруіне, жолдар мен ғимараттар салуға тыйым салады және барлық жергілікті табиғи ресурстар қорғалады. Олардың ауданы әдетте 400 км²-ден асады. Қазіргі уақытта үш Жайлау аймағы мойындалған, олардың барлығы Батыс жағалауда орналасқан: Адамс Жайлау аймағы, Хукер/Лэндсборо Жайлау аймағы және Папароа Жайлау аймағы.
There are seven Wilderness Areas in New Zealand as defined by the National Parks Act 1980 and the Conservation Act 1987 that fall well within the IUCN definition. Wilderness areas cannot have any human intervention and can only have indigenous species re introduced into the area if it is compatible with conservation management strategies. In New Zealand wilderness areas are remote blocks of land that have high natural character. The Conservation Act 1987 prevents any access by vehicles and livestock, the construction of tracks and buildings, and all indigenous natural resources are protected. They are generally over 400 km2 in size. Three Wilderness Areas are currently recognised, all on the West Coast: Adams Wilderness Area, Hooker/Landsborough Wilderness Area and Paparoa Wilderness Area.
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттарында Далалық аймақ – Конгресс актісімен бөлінген федералды жер. Оның ауданы кем дегенде 5000 акр (шамамен 20 шаршы километр) болуы керек. Далалық аймақтардағы адамның қызметі ғылыми зерттеулермен және механикалық құралдарды пайдаланбастан демалумен шектеледі; аттарға рұқсат беріледі, бірақ автомобильдер мен велосипедтер сияқты механикалық көлік құралдарына рұқсат жоқ. Америка Құрама Штаттары 1964 жылғы Далалық аймақ туралы заң арқылы жерді ресми түрде «далалық» деп таныған алғашқы елдердің бірі болды. Далалық аймақ туралы заң – далалық аймақтың құқықтық анықтамасын жасаған және Ұлттық далалық аймақтарды сақтау жүйесін құрғандықтан, маңызды болып табылады. Далалық аймақ туралы заңда далалық аймақ «жер мен оның тіршілік ортасы адамның араласуынан бұзылмаған, ал адам өзі уақытша келуші ғана болатын аумақ» деп анықталған. Далалық аймақ мәртебесін беру жердің табиғи жағдайын сақтауға көмектеседі және дамуға тыйым салу арқылы флора мен фаунаны қорғауға, сондай-ақ механикалық құралдарды пайдаланбастан демалу мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы әкімшілік түрде қорғалатын далалық аймақ – Гила ұлттық орман паркі болды. 1922 жылы АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің жоғары лауазымды қызметкері Алдо Леопольд Гила ұлттық орман паркін басқарудың жаңа стратегиясын ұсынды. Оның ұсынысы 1924 жылы қабылданды, соның нәтижесінде Гила ұлттық орман паркінің 750 000 акры Гила далалық аймағына айналды. Нью-Джерси штатындағы Ұлы батпақ – Америка Құрама Штаттарында алғаш рет ресми түрде далалық табиғат қорығы болып танылды. 1960 жылдың 3 қарашасында ол жабайы табиғат қорығы деп жарияланды. 1966 жылы ол Ұлттық табиғи ескерткіш деп жарияланды, ал 1968 жылы далалық аймақ мәртебесі берілді. Батпақтағы жерлердің иесі болған жергілікті тұрғындардың шағын тобы жиналған жерлерін федералды үкіметке мәңгілік сақтау үшін парк ретінде сыйға берді. Бүгінгі таңда бұл қорық Манхэттеннен отыз миль қашықтықта орналасқан. Далалық аймақтарға алғашында «жаратылыс сипатын» сақтаған федералды жерлерге Конгресс актісімен атау берілсе, яғни адам қоныстануынан немесе дамуынан зардап көрмегенін білдірсе, 1975 жылғы Шығыс далалық аймақ туралы заң NWPS қорғауын Шығыс штаттарындағы аумақтарға кеңейтті, олар бастапқыда Далалық аймақ туралы заңға енгізілмеген. Бұл заң өлшемі, жолдардың болмауы немесе адамның әсерінің шектеулеріне сәйкес келмейтін жерлерді сақтау арқылы «жаратылыс» күйіне қайтаруға болатынына сенім білдіре отырып, далалық аймақтар ретінде белгілеуге мүмкіндік берді. Америка Құрама Штаттарында шамамен 806 далалық аймақ бар, олардың ауданы Флорида штатындағы Пеликан аралынан бастап Аляска штатындағы Врангель-Сент-Элиасқа дейін жетеді.
In the United States, a Wilderness Area is an area of federal land set aside by an act of Congress. It is typically at least 5,000 acres (about 8 mi2 or 20 km2) in size. Human activities in wilderness areas are restricted to scientific study and non mechanized recreation; horses are permitted but mechanized vehicles and equipment, such as cars and bicycles, are not. The United States was one of the first countries to officially designate land as "wilderness" through the Wilderness Act of 1964. The Wilderness Act is an important part of wilderness designation because it created the legal definition of wilderness and established the National Wilderness Preservation System. The Wilderness Act defines wilderness as "an area where the earth and its community of life are untrammelled by man, where man himself is a visitor who does not remain." Wilderness designation helps preserve the natural state of the land and protects flora and fauna by prohibiting development and providing for non mechanized recreation only. The first administratively protected wilderness area in the United States was the Gila National Forest. In 1922, Aldo Leopold, then a ranking member of the U. S. Forest Service, proposed a new management strategy for the Gila National Forest. His proposal was adopted in 1924, and 750,000 acres of the Gila National Forest became the Gila Wilderness. The Great Swamp in New Jersey was the first formally designated wilderness refuge in the United States. It was declared a wildlife refuge on 3 November 1960. In 1966 it was declared a National Natural Landmark and, in 1968, it was given wilderness status. Properties in the swamp had been acquired by a small group of residents of the area, who donated the assembled properties to the federal government as a park for perpetual protection. Today the refuge amounts to that are within thirty miles of Manhattan. While wilderness designations were originally granted by an Act of Congress for Federal land that retained a "primeval character", meaning that it had not suffered from human habitation or development, the Eastern Wilderness Act of 1975 extended the protection of the NWPS to areas in the eastern states that were not initially considered for inclusion in the Wilderness Act. This act allowed lands that did not meet the constraints of size, roadlessness, or human impact to be designated as wilderness areas under the belief that they could be returned to a "primeval" state through preservation. Approximately are designated as wilderness in the United States. This accounts for 4.82% of the country's total land area; however, 54% of that amount is found in Alaska (recreation and development in Alaskan wilderness is often less restrictive), while only 2.58% of the lower continental United States is designated as wilderness. As of 2023 there are 806 designated wilderness areas in the United States ranging in size from Florida's Pelican Island at to Alaska's Wrangell Saint Elias at .
Батыс Австралия
Батыс Австралияда жабайы табиғат аймағы – 12 немесе одан жоғары жабайы табиғат сапасының көрсеткішіне ие және орташа белдеуде кемінде 80 км² немесе шөлейт және тропикалық аймақтарда 200 км² көлемді талапқа сай келетін аумақ. Мұндай аймақ 1984 жылғы Табиғатты қорғау және жерді басқару туралы заңның 62(1)(а) бабына сәйкес, Батыс Австралияның Табиғатты қорғау комиссиясына қарастырылатын кез келген жерге қатысты Министр бекітеді.
In Western Australia, a wilderness area is an area that has a wilderness quality rating of 12 or greater and meets a minimum size threshold of 80 km2 in temperate areas or 200 km2 in arid and tropical areas. A wilderness area is gazetted under section 62(1)(a) of the Conservation and Land Management Act 1984 by the Minister on any land that is vested in the Conservation Commission of Western Australia.
Халықаралық қозғалысы
Халықаралық жабайы табиғат қозғалысының алдың қатарында WILD Foundation, оның негізін қалаушы Иан Плейер және оның бүкіл әлемдегі бауырлас және серіктес ұйымдар желісі тұр. 1977 жылғы алғашқы Дүниежүзілік жабайы табиғат конгресі жабайы табиғат тұжырымдамасын халықаралық маңызы бар мәселе ретінде ұсынды және осы терминді биологиялық және әлеуметтік контексттерде анықтау процесін бастады. Бүгінде көптеген халықаралық ұйымдар осы жұмысты жалғастыруда, Дүниежүзілік жабайы табиғат конгресін жабайы табиғатқа арналған халықаралық платформа ретінде және WILD Foundation желісін жабайы табиғат құралдары мен іс-қимылы үшін пайдаланады. WILD Foundation сонымен қатар, жабайы табиғат саласындағы мамандар және осы мәселелерге қатысы барлар үшін стандартты анықтамалықтарды жариялайды: «Жабайы табиғатты басқару: ресурстар мен құндылықтарды басқару және қорғау», «Халықаралық жабайы табиғат журналы», «Халықаралық жабайы табиғат заңнамасы және саясаты жөніндегі нұсқаулық» және «Туған жерлердегі жабайы табиғатты қорғау» – халықаралық жабайы табиғат мәселелеріне арналған ақпарат пен басқару құралдарының негізін құрайды. Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Дүниежүзілік қорғалатын аумақтар жөніндегі комиссиясы (WTF/WCPA) құрамындағы Жай даланы қорғау жөніндегі мамандар тобы халықаралық деңгейде жабайы табиғатқа қатысты құқықтық және басқару ережелерін анықтауда маңызды рөл атқарады және жабайы табиғат мәселелері бойынша ақпаратты жинау және тарату орталығы болып табылады. IUCN қорғалатын аумақтарды жіктеу жүйесі жабайы табиғатты «өзгертілмеген немесе аздап өзгертілген, табиғи сипатын және әсерін сақтайтын, тұрақты немесе маңызды тұрғын орындары жоқ, табиғи жағдайын сақтау үшін қорғалатын және басқарылатын жердің немесе теңіздің кең аумағы» (1b санаты) деп анықтайды. WILD Foundation 2002 жылы WTF/WCPA-ны құрды және оның тең төрағасы болып қалады.
At the forefront of the international wilderness movement has been The WILD Foundation, its founder Ian Player and its network of sister and partner organizations around the globe. The pioneer World Wilderness Congress in 1977 introduced the wilderness concept as an issue of international importance, and began the process of defining the term in biological and social contexts. Today, this work is continued by many international groups who still look to the World Wilderness Congress as the international venue for wilderness and to The WILD Foundation network for wilderness tools and action. The WILD Foundation also publishes the standard references for wilderness professionals and others involved in the issues: Wilderness Management: Stewardship and Protection of Resources and Values, the International Journal of Wilderness, A Handbook on International Wilderness Law and Policy and Protecting Wild Nature on Native Lands are the backbone of information and management tools for international wilderness issues. The Wilderness Specialist Group within the World Commission on Protected Areas (WTF/WCPA) of the International Union for Conservation of Nature (IUCN) plays a critical role in defining legal and management guidelines for wilderness at the international level and is also a clearing house for information on wilderness issues. The IUCN Protected Areas Classification System defines wilderness as "A large area of unmodified or slightly modified land, and/or sea retaining its natural character and influence, without permanent or significant habitation, which is protected and managed so as to preserve its natural condition (Category 1b)." The WILD Foundation founded the WTF/WCPA in 2002 and remains co chair.
Ауқымы
Жабайы жерлерді картаға түсірудің соңғы тыраныстары әлемдегі жабайы жерлердің төрттен бірінен кем (~23%) ғана қалғанын және соңғы екі онжылдықта жабайы жерлердің аумағының катастрофалық түрде азайғанын көрсетіп тұр. 3 миллион шаршы километрден астам (10 процент) жабайы жерлер адамның пайдалануына берілді. Амазонка мен Конгоның жаңбырлы ормандары ең көп зиян шекті. Адамның ықпалы планетаның кез келген бұрышына жете бастады. Жабайы жерлердің жоғалуы биоәртүрлілікті сақтауға қатысты ауыр салдарларға әкелуі мүмкін. Conservation International ұйымы жүргізген «Жабайы Жер: Жер бетіндегі соңғы жабайы орындар» атты бұрынғы зерттеуге сәйкес, әлемдік құрлықтың 46% жабайы жер болып табылады. Осы есеп үшін «жабайы жер» дегеніміз – бастапқы өсімдігінің 70% немесе одан да көп бөлігі сақталған, кемінде бір шаршы километр аумақты алып жатқан және шаршы километрге бес адамнан кем тұратын жер. Дегенмен, 2003 жылы жарияланған IUCN/UNEP есебінде әлемдік құрлықтың тек 10,9% ғана қазіргі уақытта 1-ші санаттағы қорғалатын аумақ болып табылады, яғни қатаң табиғат резерваты (5,5%) немесе қорғалатын жабайы жер (5,4%). Мұндай аумақтар адамның ықпалынан салыстырмалы түрде сақталған. Әрине, ұлттық саябақтар мен басқа да қорғалатын аумақтарда да жабайы жер ретінде қарастырылатын үлкен учаскелер бар. Бірақ көптеген қорғалатын аумақтарда адамның белгілі бір деңгейдегі әрекеті немесе өзгерістері бар, сондықтан нақты жабайы жердің мөлшерін анықтау қиын. Жабайы табиғатты сақтау қоғамы бірқатар көрсеткіштерді пайдаланып адамның ізіне қатысты мәліметтер жинады, олардың болмауы жабайылықты көрсетеді: адам тығыздығы, жолдар мен өзендер арқылы адамның кіруі, ауыл шаруашылығы және елді мекендерге арналған инфрақұрылым, сондай-ақ өнеркәсіптік қуаттың болуы (ғарыштан көрінетін шамдар). Қоғам Жердің 26 пайызы «Соңғы жабайы» санатына жататынын естіп отыр. Әлемдегі ең жабайы аймақтарға Арктикалық тундрасы, Сібір тайгасы, Амазонка тропикалық орманы, Тибет жотасы, Австралияның шөлді аймақтары, Сахара және Гоби сияқты шөлдер жатады. Алайда, 1970 жылдардан бастап Амазонка тропикалық орманында орманды жерлерде көптеген геоглифтер табылды, бұл Колумбтан бұрынғы өркениеттер туралы пікірлерге әкелді. BBC-дің «Табиғаттан тыс тарихтар» бағдарламасы Амазонка тропикалық орманының таза жабайы жер емес, кем дегенде 11 000 жыл бойы орман бағбандары және терра прета сияқты тәжірибелер арқылы адамдардың ықпалымен қалыптасқанын мәлімдеді. Жабайы жер ретінде белгіленген жердің пайыздық көрсеткіші оның биоәртүрлілігінің шамасын міндетті түрде көрсетпейді. Соңғы табиғи жабайы жерлердің арасында тайга – негізінен жабайы жер – Солтүстік жарты шардың жалпы құрлық аумағының 11% құрайды. Тропикалық жаңбырлы ормандар әлемдік құрлықтың тағы 7% құрайды. Жердегі қалған жабайы жерлердің бағалаулары осы жерлердің даму қарқынын көрсетеді, нәтижесінде биоәртүрліліктің күрт төмендеуі байқалады.
The most recent efforts to map wilderness show that less than one quarter (~23%) of the world's wilderness area now remains, and that there have been catastrophic declines in wilderness extent over the last two decades. Over 3 million square kilometers (10 percent) of wilderness was converted to human land uses. The Amazon and Congo rain forests suffered the most loss. Human pressure is extending into almost every corner of the planet. The loss of wilderness could have serious implications for biodiversity conservation. According to a previous study, Wilderness: Earth's Last Wild Places, carried out by Conservation International, 46% of the world's land mass is wilderness. For purposes of this report, "wilderness" was defined as an area that "has 70% or more of its original vegetation intact, covers at least and must have fewer than five people per square kilometer." However, an IUCN/UNEP report published in 2003, found that only 10.9% of the world's land mass is currently a Category 1 Protected Area, that is, either a strict nature reserve (5.5%) or protected wilderness (5.4%). Such areas remain relatively untouched by humans. Of course, there are large tracts of lands in national parks and other protected areas that would also qualify as wilderness. However, many protected areas have some degree of human modification or activity, so a definitive estimate of true wilderness is difficult. The Wildlife Conservation Society generated a human footprint using a number of indicators, the absence of which indicate wildness: human population density, human access via roads and rivers, human infrastructure for agriculture and settlements and the presence of industrial power (lights visible from space). The society estimates that 26% of the Earth's land mass falls into the category of "Last of the wild." The wildest regions of the world include the Arctic Tundra, the Siberia Taiga, the Amazon rainforest, the Tibetan Plateau, the Australia Outback and deserts such as the Sahara, and the Gobi. However, from the 1970s, numerous geoglyphs have been discovered on deforested land in the Amazon rainforest, leading to claims about Pre Columbian civilizations. The BBC's Unnatural Histories claimed that the Amazon rainforest, rather than being a pristine wilderness, has been shaped by man for at least 11,000 years through practices such as forest gardening and terra preta. The percentage of land area designated wilderness does not necessarily reflect a measure of its biodiversity. Of the last natural wilderness areas, the taiga—which is mostly wilderness—represents 11% of the total land mass in the Northern Hemisphere. Tropical rainforest represent a further 7% of the world's land base. Estimates of the Earth's remaining wilderness underscore the rate at which these lands are being developed, with dramatic declines in biodiversity as a consequence.
Сын-пікір
Америкалық жабайы табиғат тұжырымын кейбір табиғат жазушылары сынға алды. Мысалы, Уильям Крононның айтуынша, ол жабайы табиғат этикасы немесе культі деп атаған нәрсе "бізді осындай қарапайым жерлер мен тәжірибелерді елемеуге, тіпті оларға деген құрметсіздікке үйретуі мүмкін" және "жабайы табиғат басқаларын есебінен табиғаттың кейбір бөліктерін артық көруге бейім", мысал ретінде "күшті каньонды, қарапайым батпақтан гөрі әлдеқайда шабыттандыратын" деп көрсетеді. Бұл ең анық АҚШ-тың барлық ұлттық парктері таңғажайып каньондар мен тауларды сақтайтынында көрінеді, ал 1940 жылдарға дейін батпақ – Эверглейдс ұлттық парк болған жоқ. ХХ ғасырдың ортасында ұлттық парктері әдемі пейзаждарды ғана емес, биологиялық әртүрлілікті де қорғауға кірісті. Кронон сондай-ақ, жабайы табиғатты сақтау құмарлығы "жауапты экологиялық санаға қауіпті" деп санайды және ол адамдарға "қалалық-индустриалды өркениетте өмір сүріп, өзіміздің нақты үйіміз жабайы табиғатта деп ойластыруға рұқсат береді" деп жазады. Жай дала тұжырымына келген тағы бір сын – Роберт Винклердің "Жайға барамыз: қала маңындағы құстармен кездесулер" кітабында келтірілген пікір. "Адамдар тұрмайтын қала маңындағы жерлерде серуендегенде, мен сол жабайы жануарларды, тіршілік үшін күресті және шынайы жабайы табиғатпен байланыстыратын табиғи сұлулықты көрдім", - деп жазады Винклер. Пенсильванияның көрнекті өзендер туралы заңында "жабайы" мен адамның әр түрлі деңгейдегі ықпалынан ажыратуға тырысу жасалған: заңда "жабайы өзендер" "жасалмаған", "әдетте жолмен ғана қол жетімді емес" және олардың су алаптары мен жағалаулары "негізінен табиғи" деп көрсетілген. Тағы бір сын – жабайы жерді белгілеу критерийлері бұлыңғыр және түсіндіруге ашық. Мысалы, "Жайлау туралы" заңда жабайы жерде жол болмауы керек делінген. "Жолсыз" деген анықтама "механикалық құралдармен жақсартылған және сақталған, салыстырмалы түрде тұрақты және үздіксіз пайдалануды қамтамасыз ететін жолдардың болмауы" ретінде берілген. Алайда, бұл стандартты түсініксіз ететін және түсіндіруге ашық қылатын қосымша анықтамалар енгізілді, ал кейбіреулері қолданыстағы жолдарды тар шеңберде алып тастауға тырысады. Басқа бағыттан келген, Deep Ecology қозғалысының сыншылары "жабайы табиғат" пен "жабайы табиғат резерваттарын" біріктіруге қарсы, соңғы терминді табиғатты анықтау үшін заң ретінде адамның құрылымын пайдалану арқылы, жабайы табиғатты анықтайтын адам бақылауының еркіндігі мен тәуелсіздігін жояды деп санайды. Шынайы жабайы табиғат өмірдің адамның араласуынсыз мүмкіндігінше түрленуіне қабілетті болуын қажет етеді. Антрополог және жабайы табиғат зерттеушісі Лейла Абдель Рахим, жабайы табиғаттағы өзара көмек және әртараптандыру экономикасын басқаратын қағидаларды антропоцентрикалық емес көзқараспен түсіну қажет деп санайды. Басқалары американдық жабайы табиғат тұжырымын ақ үстемдігіне негізделген деп сынға алды, бұл табиғи ортаға қатысты американдықтардың көзқарасын ескермейді және түрлі терілі адамдарды ортамен адамның қарым-қатынасы туралы баяндаулардан шеттетеді. Мадисон Грант сияқты ертедегі табиғатты қорғаушылардың көптегені евгеника қозғалысына белсенді қатысқан. Грант, президент Теодор Рузвельтпен бірге Бронкс зообағын құруға жұмыс істеді, сонымен қатар "Ұлы нәсілдің өтуі" атты кітап жазды, кейіннен Адольф Гитлер мақтаған евгеника туралы кітап. Грант сондай-ақ Орта Африкадан келген Мбути тайпасының Ота Бенга есімді адамын Бронкс зообағының маймыл үйіне қойғаны белгілі. Жон Мьюр, табиғатты қорғау қозғалысының алғашқы кезеңіндегі тағы бір маңызды тұлға, афроамерикандықтарды "көп шу шығарып, аз жұмыс істейтіндері" деп атады және американдықтарды жабайы табиғатқа жатқан таза емес жануарлармен салыстырды. Nanyang Technology University экологиялық тарих профессоры Майлз А. Пауэллдің айтуынша, ертедегі табиғатты қорғау қозғалысының көп бөлігі скандинавтық нәсілді сақтау құштарлығымен тығыз байланысты және олардан шабыт алды. Коннектикут университетінің саяси ғылымдар профессоры Пракаш Кашван, экологиялық саясат пен экологиялық әділдікке маманданған, ертедегі табиғатты қорғаушылардың нәсілшіл идеялары "көсемді қорғау" саясатына әкелді, бұл түпкілікті американдықтарды олардың жерлерінен қуды. Кашван түпкілікті халықтарға жерді пайдалануға рұқсат беретін, көсемді қорғауға қарағанда әділ және тиімді балама ұсынды. Табиғи әлем негізінен алыс жабайы жерлерден тұрады деген идея да сыныпқа ұшырады, экологиялық социолог Дорсета Тейлор бұл жабайы табиғатты баю мүмкіндігіне айналдырады, өйткені жұмысшы табының адамдары көбінесе жабайы жерлерге баратын көлік құралын алуға шамасы келмейді. Ол бұрынғы кедейлік пен көлік құралына қол жетімсіздік нәсілшілдікке байланысты болғандықтан, бұл тұжырым да нәсілшілдікке негізделген деп санайды.
The American concept of wilderness has been criticized by some nature writers. For example, William Cronon writes that what he calls a wilderness ethic or cult may "teach us to be dismissive or even contemptuous of such humble places and experiences", and that "wilderness tends to privilege some parts of nature at the expense of others", using as an example "the mighty canyon more inspiring than the humble marsh." This is most clearly visible with the fact that nearly all U. S. National Parks preserve spectacular canyons and mountains, and it was not until the 1940s that a swamp became a national park—the Everglades. In the mid 20th century national parks started to protect biodiversity, not simply attractive scenery. Cronon also believes the passion to save wilderness "poses a serious threat to responsible environmentalism" and writes that it allows people to "give ourselves permission to evade responsibility for the lives we actually lead to the extent that we live in an urban industrial civilization but at the same time pretend to ourselves that our real home is in the wilderness". Another challenge to the conventional notion of wilderness comes from Robert Winkler in his book, Going Wild: Adventures with Birds in the Suburban Wilderness. "On walks in the unpeopled parts of the suburbs," Winkler writes, "I’ve witnessed the same wild creatures, struggles for survival, and natural beauty that we associate with true wilderness." Attempts have been made, as in the Pennsylvania Scenic Rivers Act, to distinguish "wild" from various levels of human influence: in the Act, "wild rivers" are "not impounded", "usually not accessible except by trail", and their watersheds and shorelines are "essentially primitive". Another source of criticism is that the criteria for wilderness designation is vague and open to interpretation. For example, the Wilderness Act states that wilderness must be roadless. The definition given for roadless is "the absences of roads which have been improved and maintained by mechanical means to insure relatively regular and continuous use". However, there have been added sub definitions that have, in essence, made this standard unclear and open to interpretation, and some are drawn to narrowly exclude existing roads. Coming from a different direction, some criticism from the Deep Ecology movement argues against conflating "wilderness" with "wilderness reservations", viewing the latter term as an oxymoron that, by allowing the law as a human construct to define nature, unavoidably voids the very freedom and independence of human control that defines wilderness. True wilderness requires the ability of life to undergo speciation with as little interference from humanity as possible. Anthropologist and scholar on wilderness Layla Abdel Rahim argues that it is necessary to understand the principles that govern the economies of mutual aid and diversification in wilderness from a non anthropocentric perspective. Others have criticized the American concept of wilderness as rooted in white supremacy, ignoring Native American perspectives on the natural environment and excluding people of color from narratives about human interactions with the environment. Many early conservationists, such as Madison Grant, were also heavily involved in the eugenics movement. Grant, who worked alongside President Theodore Roosevelt to create the Bronx Zoo, also wrote The Passing of the Great Race, a book on eugenics that was later praised by Adolf Hitler. Grant is also known to have featured Ota Benga, a Mbuti man from Central Africa, in the Bronx Zoo monkey house exhibit. John Muir, another important figure in the early conservation movement, referred to African Americans as "making a great deal of noise and doing little work", and compared Native Americans to unclean animals who did not belong in the wilderness. Environmental history professor Miles A. Powell of Nanyang Technological University has argued that much of the early conservation movement was deeply tied to and inspired by a desire to preserve the Nordic race. Prakash Kashwan, a political science professor at the University of Connecticut who specializes in environmental policies and environmental justice, argues that the racist ideas of many early conservationists created a narrative of wilderness that has led to "fortress conservation" policies that have driven Native Americans off of their land. Kashwan has proposed conservation practices that would allow Indigenous people to continue using the land as a more just and more effective alternative to fortress conservation. The idea that the natural world is primarily made up of remote wilderness areas has also been criticized as classist, with environmental sociologist Dorceta Taylor arguing that this leads to experiencing wilderness becoming a privilege, as working class people are often unable to afford transportation to wilderness areas. She further argues that, due to poverty and lack of access to transportation caused by systemic racism, this perception is also rooted in racism.
Адам мен табиғаттың айырмашылығы
Жабайы табиғатқа тағы бір сын – ол адам мен табиғат арасындағы қақтығысты күшейтеді. Табиғат пен адамның бөлек тіршілік ететін екі түрлі нәрсе деген ой еуропалық отаршылдық көзқарастарға қайнар көз. Еуропалық қоныс аударушылар үшін жер мұрагерлік құқық ретінде қарастырылып, пайда табу үшін қолданылуға тиіс еді. Жергілікті халықтар жермен байланыстарын тұтас қарастырғанмен, олар соңында еуропалық меншік жүйелеріне бағынды. Еуропалық отаршылар американдық ландшафтті жабайы, қатал, қараңғы [және т.б.] деп санады, сондықтан оны қауіпсіз және тұруға жарамды ету үшін жарастыру қажет болды. Осы аймақтар тазартылып, қоныстанғаннан кейін «өздері Еден бағы» деп сипатталды. Дегенмен, сол жерлердің түпкілікті халқы «жабайы табиғатты» адам мен табиғат арасындағы байланыс үзілген кезде деп түсінді. Жергілікті қауымдастықтар үшін адамның араласуы олардың экологиялық практикасының бір бөлігі болды. Тарихи сенім бойынша, жабайы табиғатты қорғау үшін оны жарастыру ғана емес, сонымен қатар адамдар да одан тыс болуы керек. Ұлттық саябасы сияқты белгілі бір аумақтарды қорғау үшін жергілікті қауымдастықтарды өз жерлерінен көшіруге тура келді. Кейбір авторлар мұндай консервацияны «алыс консервация» деп атайды, онда адамдар мен табиғат бөлек сақталады. Осылайша, консервация спектрінің екінші ұшы – «жақын консервация», ол табиғатты күтуге қатысты адамдардың жергілікті экологиялық тәжірибелерін қайталайды. Көптеген ғалымдар мен табиғатты қорғаушылар жер бетіндегі ешбір жердің адамның бұрынғы қоныстануына немесе климаттың өзгеруі немесе ластану сияқты жаһандық процестерге байланысты толығымен адамның ықпалынан тыс қалмағанына келіседі. Жабайы табиғат аймақтарының шетіндегі өрт сөндіру және жануарлардың көші-қонын тоқтату сияқты шаралар да жабайы табиғаттың ішкі аймақтарына әсер етеді.
Another critique of wilderness is that it perpetuates the human nature dichotomy. The idea that nature and humans are separate entities can be traced back to European colonial views. To European settlers, land was an inherited right and was to be used to profit. While native groups saw their relationship with the land in a more holistic view, they were eventually subjected to European property systems. Colonists from Europe saw the American landscape as wild, savage, dark, [etc.] and thus needed to be tamed in order for it to be safe and habitable. Once cleared and settled, these areas were depicted as "Eden itself". Yet the native peoples of those lands saw "wilderness" as that when the connection between humans and nature is broken. For native communities, human intervention was a part of their ecological practices. There is a historical belief that wilderness must not only be tamed to be protected but that humans also need to be outside of it. In order to clear certain areas for conservation, such as national parks, involved the removal of native communities from their land. Some authors have come to describe this type of conservation as conservation far, where humans and nature are kept separate. The other end of the conservation spectrum then, would be conservation near, which would mimic native ecological practices of humans integrated into the care of nature. Most scientists and conservationists agree that no place on earth is completely untouched by humanity, either due to past occupation by indigenous people, or through global processes such as climate change or pollution. Activities on the margins of specific wilderness areas, such as fire suppression and the interruption of animal migration, also affect the interior of wildernesses.