Кіріспе

Уэльстегі Гвинед қаласындағы қамал

Кастелл-и-Бере – Уэльстің Гвинед қаласындағы Лланфихангель-и-пеннанттың жанында орналасқан уэльстік қамал. 1220 жылдары Ұлы Льюэллин салған бұл тас қамал, жергілікті халық үстінен оның билігін сақтап, Гвинед княздығының оңтүстік-батыс бөлігін қорғау мақсатында салынған. 1282 жылы Англияның Эдуард I-мен болған соғыс Льюэллиннің немересі Льюэллин ап Груффудтың қазасына әкеліп соқты, және Кастелл-и-Бере ағылшын әскерлерінің қолына түсті. Эдуард I қамалды одан әрі кеңейтіп, оның қасында шағын қала салды. 1294 жылы уэльстік көшбасшы Мадог ап Льюэллин ірі көтеріліс ұйымдастырды, қамал қоршауға алынып, болжам бойынша өртелді. Эдуард оны жөндемеді, ол қирап қалды. Бүгінде ол Cadw мекемесінің қарауында және туристік орталық ретінде жұмыс істейді.

122040

Castell y Bere қамалы 1220 жылдары Лливелин Ұлы Ланфихангель-и-Пеннант маңындағы Дисинни аңғарына көз салып тұрған тік жарлы төбеде салынды. Дәстүр бойынша, Уэльс князьдері қамалдар салмаған, оның орнына қоршалмаған «llysoedd» немесе сарайлар деп аталатын резиденцияларды пайдаланған. 11 ғасырдың соңынан бастап нормандықтар Уэльске еніп, солтүстіктегі жерлерді жаулап алып, оңтүстікте Уэльс шебі (Welsh Marches) деп аталатын оккупацияланған аймақты құрды. 12 ғасырда ағаштан және топырақтан тұрғызылған аз ғана қамалдар салына бастады. Ұлы Лливелин бастапқыда Гвинед княздығын басқарды, бірақ билік ішінде күшейіп, 13 ғасырдың басында Уэльстің көп бөлігіне ықпалын кеңейтті. Лливелин Англия патшаларының қаупімен күресу және Уэльс халқының бағыныштылығын сақтау сияқты бірнеше қиындықтарға тап болды. 1221 жылы Лливелин көршілес Меирионидді ұлы Груффидтен тартып алды; бұрын Лливелин Груффидті билікке орнатып, бірақ әке мен ұл арасында келіспеушілік туған еді. Содан кейін ханзада жергілікті халықты бақылау және Гвинед, Поуис-Венвинвин және Дехьюбарт арасындағы тау сауда жолдарынан тұратын жаңа оңтүстік-батыс шекарасын қамтамасыз ету мақсатымен Кастелл-и-Бере қамалын салуға кірісті. Кастелл-и-Бере Лливелин салған бірнеше тас қамалдың біріншісі болды және бастапқы қамал Кадейр-Идрис маңындағы Дисинни аңғарындағы тік төбеде орналасқан ауланың төңірегіндегі бірнеше мұнаралардан тұрды.

12401300 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

1240 жылы Лливелиннің қайтысынан кейін Гвинедтің күші әлсіреді, ал оның шығыс жерлерінің көп бөлігі 1247 жылы Англияның Генрих III-і тарапынан басып алынды. Лливелиннің немересі Лливелин ап Груффуд 1255 жылы билікке ие болып, өзінің билігін Уэльске дейін кеңейтуге кіріспес бұрын, ағасы Оуэйн ап Груффудты түрмеге қамады. 1286 мен 1290 жылдар аралығында тағы 262 фунт жұмсалды, оның көп бөлігі Рис ап Маредудтың көтерілісінен кейінгі жылы сарланды. Бірақ 1294 жылы Уэльс басшысы Мадок ап Лливелин Уэльс бойынша ірі көтеріліс ұйымдастырды. Қамалдың констеблі Роберт Фицвальтер көмек экспедициясын басқаруға жіберілді.

14 ғасыр 21 ғасыр

Көтерілістен кейін Кастель-и-Бере және жаңа ағылшын қаласы тасталып қалды. Қалашық орналасқан жері жақсы болғанымен, Эдуард I салған басқа жағалаудағы қамалдар сияқты, оны теңіз арқылы жабдықтау мүмкін болмады, сондықтан ол Солтүстік Уэльсті бақылау жоспарына толықтай сай келмеді. 16 ғасырда қамал құлдырап, қираған күйге келді. Уэльс ақыны Грюффидд Хирэтог: «Дисинни өзенінің жағасында Кастель-и-Бере орналасқан, онда зор, мықты ғимарат тұрған, бірақ қазір бұзылып, жерге түсіп қалған» деп жазды. Көп жылдар өткен соң, 1850 жылдары қамалдың орны бұталардан тазартылып, оның көбірек қираған қалдықтары ашылды. Осы орның иесі Уильям Уинн алғашқы археологиялық зерттеулер жүргізді. 1949 жылы қираған қамалдың соңғы жеке меншік иесі Чарльз Корбет оны мемлекеттік қамқорлыққа тапсырды. 21 ғасырда қамал Cadw мекемесінің қамқорлығында, ескерткіш ретінде қорғалып, туристік орталық ретінде күтіліп келеді. Уэльстің өзін-өзі басқару құқығының кеңеюі және басқа да саяси өзгерістерге байланысты Кастель-и-Бере және оған ұқсас Уэльс қамалдарының тарихы ерекше маңызға ие болды. Жауап ретінде Cadw осы қамалдар мен Уэльс князьдерінің тарихын насихаттауға көбірек мән беретінін мәлімдеді.

Сәулет

Бүгінде Кастель-и-Бере руиндары әлі күнге дейін тасты тіктеп тұр, ал оның оңтүстік және шығыс жағында тасқа қазылған қорғаныш арықтары бар. Қалаға кіру батыс жағынан, онда Эдуард I салған барбикан орналасқан, ол ішкі қақпаға жақындаған тас баспақыштарға қарап тұрған екі қақпа мұнарасын қамтиды. Солтүстік мұнара апсидалық немесе "D пішіндес" дизайнға ие, бұл 13-шы ғасырдың басындағы Уэльс қамалдарына тән. Бүгінгі ортаңғы мұнара бастапқыда қорғаныстың ең оңтүстік бөлігі болған, бірақ қазір Эдвардтық шұңқыр ауласы арқылы оңтүстік мұнараға дейін жетеді, ол да апсидалық дизайнға ие және бір кезде кең жайлы бөлмелерге ие болған. Екі апсидалық мұнараның да негізгі бөлмелерінде қызыл отын жағатын ошақтар болмаған, оның орнына бөлмелерді жылыту үшін орталық оттықтар қолданылған. Ерте Уэльс қамалы үшін ерекше жайт, қамалға әшекей мүсіндер, оның ішінде сарбаздардың мүсіндері, сондай-ақ әшекейлі еден плиткалары орнатылған. Кастель-и-Бере Крикситтен басқа мұндай ерекшеліктерді көрсететін жалғыз қамал. Тарихшы Лоуренс Батлер қамал "он үшінші ғасыр Уэльсінің ең әдемі тас ою-өрнектерін" ұсынғанын айтады.

Мәдени сілтемелер

"Castell y Bere" – Уэльстің фолк-тобы Plethyn-нің Rhown Garreg ar Garreg (1981) альбомындағы бірінші трек. "Castell y Bere" Шарон Кей Пенменнің "Уэльс принцтері" трилогиясында, әсіресе "Есептесу" (1991) романында маңызды рөл атқарады. Легендарлық рок-әншілері AC/DC-нің Брайан Джонсон мен Led Zeppelin-нің Роберт Плант "Castell y Bere" кешенінде болды. Бұл Джонсонның "Жолдағы өмір" телесериясы үшін жасалған сапар еді. Бұл қамал Брон-Ир-Ордан көп алыс емес.