Кіріспе

Америкалық ғылыми фантастика және фэнтези жазушысы (1921–1975)

Дональд Лаверти, Джон Макдугал, Артур Ллойд Мерлин.

Туған аты = Джеймс Бенджамин Блиш
Туған күні = 1921 05 23
Туған жері = Ист Оранж, Нью-Джерси, АҚШ
Өлген күні = 1975 07 30 (54 жас)
Өлген жері = Хенли-он-Темс, Англия, Ұлыбритания
Мамандығы = Жазушы, әдеби сыншы
Тілі = Ағылшын
Ұлты = Америкалық
Білімі = Ратгерс университеті (BS), Колумбия университеті (аяқталмаған)
Қызмет ету кезеңі = 1940–1975
Жанры = Ғылыми фантастика, Фэнтези
Жұбайы = Вирджиния Кидд, 1947 жылдың 23 мамырында үйленген

Оның алғашқы жарияланған әңгімелері "Super Science Stories" және "Amazing Stories" журналдарында жарық көрді. Блиш ғылыми фантастика туралы әдеби сынды Уильям Ателинг-кіші деген псевдониммен жазды. Оның басқа псевдонимдері Дональд Лаверти, Джон Макдугал және Артур Ллойд Мерлин болды.

Өмір

Блиш 1921 жылғы 23 мамырда Нью-Джерси штатының Ист-Оранж қаласында дүниеге келген. Орта мектепте оқып жүрген кезінде Блиш гектографты қолдана отырып, "The Planeteer" атты фанзинды өзі шығарды. Фанзин алты нөмір басылды. Блиш фьютуриандардың мүшесі болды. Осы кезеңде Блиш Нью-Йорктегі Футуриан ғылыми фантастика қоғамының жиналыстарына қатысты. Футуриан мүшелері Деймон Найт және Сирил М. Корнблут жақын достары болды. Дегенмен, Блиштің басқа мүшелермен қарым-қатынасы көбінесе шиеленіскен. Оның жеке қарсыласы – саяси мәселелерді талқылауға бейім Джудит Меррил болды. Меррил Блиштің өзін "қағаз фашист" деп сипаттауын жиі сынаған. Ол "Жақсы көру оңай емес" (2002) атты кітабында былай деп жазды: "Әрине, [Блиш] фашист, антисемит немесе басқа да қорқынышты нәрселер емес еді, бірақ ол осы тіркесті қолданған сайын мен ашуға толып кететінмін". Блиш 1942 жылы Рутгерс университетінде микробиологияны бітірді. Ол әскерге шақырылып, қысқа мерзімге медициналық зертхана техникі болып қызмет етті. 1944 жылы майлы тұзақты тазалауға бас тартқаны үшін АҚШ армиясы оны босатып жіберді. Босатылғаннан кейін Блиш Колумбия университетіне зоология мамандығы бойынша магистр ретінде түсті. Ол бағдарламаны аяқтамай, толық уақыт көркем әдебиет жазуға бел буды. Кітапханада Блиштің жарияланған туындыларының толық каталогы да бар.

Мансап

1940 жылдары Блиш өзінің көптеген әңгімелерін әлі де таралған аз ғана арзан журналдарда жариялады. Оның алғашқы әңгімесі "Тез арада жанармай құю" деген атпен 1940 жылы "Супер Ғылым әңгімелері" журналына Футуриан Фредерик Польге сатылды. Басқа әңгімелер де мерзімімен жарияланды, бірақ таралымы шамалы болды. Блиш пен Роберт А. В. Лоундес бірлесіп жазған "Хаос, Координация" әңгімесі "Astounding Science Fiction" журналына сатылып, 1946 жылғы қазан айындағы санында жарық көрді, осылайша Блиштің әңгімелері алғаш рет ұлттық деңгейде таралды.

Пантропия (19421956)

Эндрю Литпак Блишті "практикалық жазушы" деп атады. Ол сондай-ақ Энн және Джефф ВандерМир редакциялаған "The Big Book of Science Fiction" (2016) антологиясына енді. Микроскопиялық адамдардың әлемі 1954 жылы "Шатырдағы нәрсе" және келесі жылы "Су алабы" әңгімелерінде жалғасты. Төртінші туынды, "Тірі қалуға уақыт", 1957 жылы "The Magazine of Fantasy & Science Fiction" журналында жарияланды. Әңгімелер жиналып, өңделіп, Gnome Press баспасынан "The Seedling Stars" (1956) жинағы ретінде шығарылды. Джон Клют Блиштің "шынайы сезіммен жазылған барлық туындылары" "Фауст (немесе Франкенштейн) адамымен бетпе-бет кездесуді" зерттейді деді. Бұл әңгімелер 1930 жылдардағы шаңды даладан кейін Оклахомалықтардың (Окилердің) көші-қонына негізделген және Освальд Шпенглердің екі томдық "Батыстың құлдырауы" (Der Untergang des Abendlandes) еңбегінен әсер алды. Әңгімелерде Оклахомалықтардың өмірі суреттеледі, олар ғарыш кеңістігінде жұмыс іздеп, спиндиздермен (бір түрі антигравитациялық қозғалтқыш) қуатталатын алып қала кемелерінде көшіп жүреді. Сюжет және идея Блиштің батыс өркениетінің жағдайына және жеке саясатына қатысты көзқарастарын көрсетеді.

Жұлдызды жол (1967-1977)

Bantam Books компаниясы Blish-ке Star Trek эпизодтарын бейімдеуді тапсырды. Адаптацияланған әңгімелер көбінесе сценарий жобаларына негізделген және эфирде көрсетілген телесериал эпизодтарынан өзгеше сюжеттік элементтерді қамтыды. Әңгімелер он екі томдық жинаққа біріктіріліп, 1967 жылдан 1977 жылға дейін сол атпен – серия ретінде жарияланды. Адаптациялардың көп бөлігін Blish жазды; алайда, осы кезеңде денсаулығының нашарлауы қиындық тудырды. Оның әйелі, Дж. А. Лоуренс, бірнеше бөлімнің авторы болды. Оның еңбегі 1977 жылы, Blish қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң жарық көрген соңғы том – Star Trek 12-де мойындалды. Blish өзі де жазды және одан әрі шығармалар шығаруды жоспарлаған. Лоуренс айтуынша, танымал кейіпкер Гарри Мадд туралы "Мен, Мадд" және "Маддтың әйелдері" атты екі эпизодты Blish "Спок өлуге тиіс!" романының жалғасына енгізу үшін бекіткен. Бірақ Blish романды аяқтауға үлкермей қайтыс болды. Лоуренс ақырында екі эпизодты "Маддтың періштелері" (1978) атты туынды ретінде бейімдеді, оған Лоуренстің "Бизнес, әдеттегідей, жанжал кезінде" атты түпнұсқа повесі қосылды. "Жұлдыздар жолы 12" кіріспесінде Лоуренс Blish екі эпизодтың да адаптациясын "шындығында жазғанын" мәлімдейді. "Маддтың періштелері" кіріспесі де мұны растайды, Blish екі әңгімені әртүрлі дайындық деңгейінде қалдырғанын және оларды Лоуренс аяқтағанын көрсетеді; кітапта Blish автор ретінде көрсетілмейді. Blish өмірінің соңында "Жұлдызды жол" комиссиясы мен "Спок өлуге тиіс!" үшін алған авансының арқасында қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізгенін айтты.

Әдеби сын және мұра

Блиш ғылыми фантастиканың алғашқы әдеби сыншыларының бірі болды және ол осы жанрдағы туындыларды "нақты" әдебиетке қолданылатын талаптармен өлшеді. Ол әріптес жазушыларын нашар грамматика, ғылыми тұжырымдарды дұрыс түсінбеу сияқты кемшіліктері үшін сынады, сондай-ақ редакциялық түзетулерсіз мұндай материалды қабылдап, жариялаған журнал редакторларын да кінәлады. Оның сындық мақалалары 1950 жылдары Уильям Ателинг-младший атты псевдониммен "фанзин" басылымдарында жарияланды. Мақалалар "Қолдағы мәселе" (1964) және "Тағы да қолдағы мәселе" (1970) жинақтарында топтастырылды. "The Issue at Hand" жинағына шолу жасай келген Алгис Будрис, Ателинг пен Деймон Найттың "осы салада рецензия жазу өнерін өзгертіп жібергенін" айтты. Ол Ателингтің бейнесін "қытықтап сөйлейтін, ықпалды, нақты, жауапкершілігі жоғары және кейде ерекше" деп сипаттады.

Құрмет белгілері, марапаттар және марапаттар

Британдық ғылыми фантастика қоры 1977 жылы Джеймс Блиш атындағы сыйлықты ғылыми фантастика туралы сын үшін тағайындап, Брайан У. Олдисті марапаттады. 2002 жылы ол Ғылыми фантастика және Фантастикалық әйгілі адамдар залына енгізілді.

Марапаттар мен ұсыныстар

1959 жылы «Абиденің ісі» романы үшін үздік роман бойынша «Гюго» сыйлығы. 1968 жылы «Қара Пасха» романы үшін үздік роман номинациясымен «Небула» сыйлығы. 1970 жылы «Біз бәріміз жалаңаш өлеміз» повесі үшін үздік повесть номинациясымен «Гюго» сыйлығы. 1970 жылы «A Style in Treason» повесі үшін «Небула» сыйлығының үздік повесть номинациясы.

Өлгеннен кейін берілген сыйлықтар мен номинациялар

2001 [1951] "Оки" повесі үшін "Ретро Хьюго" сыйлығының "Ең үздік повесть" номинациясы. 2004 [1954] "А Case of Conscience" повесі үшін "Ретро Хьюго" сыйлығы, "Ең үздік повесть" номинациясы. 2004 [1954] "Earthman, Come Home" повесі үшін "Ретро Хьюго" сыйлығы, "Ең үздік повесть" номинациясы.

Құрметті қонақ

1960 ж. 18-ші Дүниежүзілік ғылыми-фантастика конвенциясының құрметті қонағы. 1970 ж. Scicon 70 конвенциясының құрметті қонағы.

Қысқа көркем әдебиеттер мен романдар (19351986)

Толық немесе бөлім-бөлім жарияланған, көркем әдебиет журналдарында шыққан романдар толықтығы үшін және жаңылыстықтарды болдырмау мақсатында қосылған. Новелла, Новелет, Роман.

Жұлдызды ғылыми-фантастикалық әңгімелер (1953)

"Ақпарат ретінде". (1953 жылдың желтоқсаны)

Антологияға енген қысқа көркем шығармалар (19522008)

"Бұталы өсімдік", "Болашақ уақыт" (1952), ред. Кенделл Фостер Кроссен. Гринбергер. "Титанның қызы" (1961) кітабында кеңейтілген. "Ортақ уақыт", "Ертеңгі күннің көлеңкелері" (1953 жылғы тамыз), ред. Фредерик Поль. Тұрақты кітаптар #P236. "Энергия мәселесі", "Фантастика мен ғылыми фантастикадан үздіктер", Бесінші серия (1956 жылғы қаңтар), ред. Энтони Бушер. Doubleday. "Темір қоршаусыз" (кеңейтілген), "Галактикалық шоғыр" (1959 жылғы қазан), ред. Джеймс Блиш. Signet #S1719. "Сойымхана әсері", "Үйге тым жақын" (1961 жылғы 27 ақпан), ред. Джеймс Блиш. Ballantine Books #465K. "Ешкім соқыр емес", "Кез келген уақытта" (1970 жылғы шілде), ред. Джеймс Блиш. Doubleday. "Тулармен әдемі", "Орбита 1" (1966), ред. Деймон Найт. Whiting & Wheaton. "Біздің бәріміз жалаңаш өлеміз", "Ертең үшін үш" (1969 жылғы тамыз), ред. Артур Кларк. Meredith Press. "Көбірек жарық", "Алхимия және академия" (1970 жылғы қараша), ред. Энн МакКэффри. Doubleday. "Статистик күні", "Адамға қарсы ғылым" (1970 жылғы желтоқсан), ред. Энтони Читам. Avon #V2374. "Татуласу", "Қауіпті көріністер қайтадан" (1972 жылғы 17 наурыз), ред. Харлан Эллисон. Doubleday. "Нағыз заң жобасы: бір актідегі сахналық драма", "Он болашақ" (1973 жылғы қыркүйек), ред. Роджер Элвуд. Fawcett Gold Medal #M2820. "Ішімдіктің бағасы", "Берсеркерлер" (1974 жылғы қаңтар), ред. Роджер Элвуд. Trident. "Толқын тудыру", "Өнер туындылары" (2008 жылғы 30 қаңтар). NESFA Press.

Романдар (1952-1990)

"Бөркіттердің Джекі" (1952). Гринберг, сондай-ақ ESPer (1952) деп жарияланды. Avon. "Мұздаған жыл" (19 наурыз, 1957). Ballantine Books #197, сондай-ақ "Көктемнен құлаған жұлдыз" (1957) деп жарияланды. Faber & Faber. VOR (сәуір 1958). Avon #T 238. "Көшірме адам" (1959). Avalon Books. "Беттердің тасқыны" (1967), Норман Л. Найтпен бірге. Doubleday. "Күннің жауынгерлері" (1967). Lancer Books #73 580. "Жұлдызды мекендеушілер" (1961). G. P. Putnam's Sons. "Титанның қызы" (наурыз 1961). Berkley Medallion #G507. "Түнгі көлеңкелер" (қазан 1962). Ballantine Books #F647. "Жүрек жұлдыздарына сапар" (11 қараша, 1965). Faber & Faber. "Марсқа қош келдіңіз" (шілде 1966). G. P. Putnam's Sons. "Жоғалған реактивтік ұшақ" (1968). Weybright and Talley. "Жұлдыздар – сахна" (шілде 1971). Doubleday. "Жазғы орта ғасыр" (мамыр 1972). Doubleday, "Жазғы орта ғасыр" Daw басылымына кірді (1974). "Уақыттың бесбұрышы" (қазан 1973). Dell #07244.

Ұшудағы қалалар сериясы (19551962)

Жерлік, үйге қайт (1955). G. P. Putnam's Sons. Олар жұлдыздарға ие болады (1956). Faber & Faber, сондай-ақ 2018 жыл! (1957) деген атпен да шығарылды. Avon Books. Уақыттың жеңісі (1958 жылдың қазаны). Avon #T 279, сондай-ақ A Clash of Cymbals (1959) деген атпен да жарияланды. Faber & Faber. Жұлдыздарға арналған өмір (1962). G. P. Putnam's Sons.

After Such Knowledge сериясы (19581990)

Ар-ұжданның мәселесі (1958 жылдың сәуір айы). Баллантайн кітаптары №256. Доктор Мирабилис (1964). Фабер және Фабер #55198. Шайтан күні (1990 жылдың ақпан айы). Бэн.

Жинақтар (19572009)

"Сәулет жұлдыздары" (1957). Гном баспасы. "Сәулет жұлдыздары" (1959 ж. ақпан). Signet #S1622. Джеймс Блиштің үздік ғылыми-фантастикалық әңгімелері (1965). Faber & Faber, сондай-ақ "Андростың өсиеттері" (1977 жылдың тамызы). Arrow Books. "Жазғы орта ғасыр" (1974 ж. ақпан). Daw #UQ1094. Джеймс Блиштің ең жақсы туындылары (1979 жылдың тамызы). Ballantine/Del Rey. "Көшіп кетші менің аспанымнан" (1980 жылдың сәуір айы). Panther. "Өнер туындысы және басқа да әңгімелер" (1993 жылдың шілдесі). Severn House. "Барлық сүйіспеншілікпен: таңдалған өлеңдер" (1995 жылдың наурызы). Anamnesis Press. "Сәнсіздік пен басқа да әңгімелер" (1996 жылдың мамыры). Severn House. "Осы дүниеде, немесе басқа дүниеде" (2003 жылдың 2 шілдесі). Five Star. "Өнер туындылары" (2008 жылдың 30 қаңтары). NESFA Press. "Бүркіттердің ұшуы" (2009 жылдың 20 қазаны). NESFA Press.

Антологиялар (19591970)

Галактикалық шоғыр (қазан 1959). Signet #S1719. Үйге жақын (27 ақпан, 1961). Ballantine Books #465K. Жаңа армандар бүгін таңертең (қазан 1966). Ballantine Books #U233. Кез келген уақытта (1970). Doubleday. Небюла сыйлығының әңгімелері 5 (1970). Gollancz.

Шығармашылық емес шығармалар (19641987)

"Қолдағы мәселе" (1964), Уильям Ателинг-младший. "Адвент" баспасы. "Қолдағы тағы бір мәселе" (1970 жылғы желтоқсан), Уильям Ателинг-младший. "Адвент" баспасы. "Құдайды қимылдататын ертегі" (1987 жылғы шілде). "Адвент" баспасы.

Жұлдызды жол (1967-1977)

"Жұлдыздар жолы" (қаңтар 1967). Bantam Books #F3459. "Жұлдыздар жолы" 2 (ақпан 1968). Bantam Books #F3439. "Жұлдыздар жолы" 3 (сәуір 1969). Bantam Books #F4371. "Спок өлуге тиіс!" (ақпан 1970). Bantam Books #H5515. "Жұлдыздар жолы" 4 (шілде 1971). Bantam Books #S7009. "Жұлдыздар жолы" 5 (ақпан 1972). Bantam Books #S7300. "Жұлдыздар жолы" 6 (сәуір 1972). Bantam Books #S7364. "Жұлдыздар жолы" 7 (шілде 1972). Bantam Books #S7480. "Жұлдыздар жолы" 8 (қараша 1972). Bantam Books #SP7550. "Жұлдыздар жолы" 9 (тамыз 1973). Bantam Books #SP7808. "Жұлдыздар жолы" 10 (ақпан 1974). Bantam Books #SP8401. "Жұлдыздар жолы" 11 (сәуір 1975). Bantam Books #Q8717, сондай-ақ "Көгершін күні" (қазан 1985) деген атпен жарияланды. Spectra. "Жұлдыздар жолы" 12 (қараша 1977), Дж. А. Лоуренспен бірге. Bantam Books.

Автобустар (1970 2013)

Ұшып бара жатқан қалалар (1970 жылдың ақпаны). Avon #W187. Осындай білімнен кейін (1991 жылдың шілдесі). Аңыз. Жұлдыздар тұқымы / Галактикалық шоғыр (1983 жылдың сәуірі). Signet. Қара Пасха / Соттан кейінгі күн / Жұлдыздар тұқымы (2013 жылдың 26 қыркүйегі).