Кіріспе

1976 жылы Бейруттегі палестиналық босқындар лагеріне христиандық жасақтары шабуыл жасады.

Тел әл Заатар қырғыны – Бейрут қаласының солтүстік-шығысында орналасқан, БҰҰ-ның босқындар агенттігі (UNRWA) басқаратын, палестиналық босқындарды бағындырған Тел әл Заатар (араб тілінде «Зәйтүн төбесі») лагеріне жасалған шабуыл. Ол 1976 жылғы 12 тамызда 1500-ден 3000-ға дейін адамдардың қаны төгілуімен аяқталды. Бес айға сосқан қоршау маусым айында кең ауқымды әскери шабуылға ұласты және 1976 жылғы тамызда қырғынмен аяқталды.

Өмірбаян

Ливандық азамат соғысы басталғанда елде палестиналықтардың саны пропорционалды түрде көп болды, және олар саяси бағыттар бойынша бөлінді. Тель-эль-Заатар шамамен 3000 құрылыстан тұратын босқындар лагері болды, онда 1976 жылдың басында 20 000 босқын тұрды. Лагерьге бағытталған автобусқа жасалған шабуылда 27 адам қаза тауып, 19 адам жарақат алды. 1975 жылдың 6 желтоқсанында христиандық бақылаудағы Фанар аймағында бес фалангист өлтірілгеннен кейін, жергілікті марониттік жасақтар Шығыс Бейрутта жүздеген мұсылмандарды кездейсоқ тұтқынға алды. Бұл бәсекелес топтар арасындағы майданның қайта жандануына әкелді, және Тель-эль-Заатар лагері фалангистер мен НЛП жолбарыстарының нысанасына айналды. 1976 жылға қарай Тель-эль-Заатар Шығыс Бейрут аймағындағы христиандар басымдылық ететін жалғыз палестиналық анклав болып қалды. Бұл елдегі ең көне және ең ірі лагерьлердің бірі. Катаеб реттеуші күштері және Седрлер сақшылары сияқты христиандық жасақтар, ПОҰ-ның мұсылман және солшыл топтарға қолдау көрсетуіне байланысты соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай палестиналық босқындар лагерлеріне шабуыл жасай бастады. 18 қаңтарда олар Карантина ауданын күшпен басып алып, Карантина қырғынын жасады. Христиан күштері бастапқыда ПОҰ-ның соғысқа араласуына күмәнмен қарады, бірақ Карантинада ішінара ливандық мұсылмандар тұратын және олар Бейруттағы позицияларын қайта жабдықтау үшін қажетті негізгі жол бойында орналасқандықтан, ол заңды нысана деп саналды. Тель-эль-Заатар дереу Катаеб реттеуші күштерінің 500 әскерімен, НЛП қарулы қанатының 500 әскерімен (Жолбарыс жасағы) және басқа да жасақтардың 400-імен, атап айтқанда, Седрлер сақшыларымен қоршалды. Сол кезде лагерьде 1500 қарулы ПОҰ жауынгері болды. Олардың көпшілігі Әс-Саиқа және Араб азаттық майданымен байланыста болды. Қоршау 1976 жылдың қаңтар айында азық-түлік және медициналық жабдықтар сияқты қажетті заттарға толы бір көлік лагерьге кіргізілмей тоқтатылғанда басталды. 4 қаңтардан 14 қаңтарға дейін марониттік партизандар палестиналық Тель-эль-Заатар және Дубайя лагерьлерін осы шабуылдың бір бөлігі ретінде тоқтатып тұрды. Қоршау кезінде су алу қиын болды, және дәрігерлер су алу салдарынан күніне 30-ға дейін жарақат оқиғасы тіркелгенін хабарлады. 22 маусымнан бастап Дэнни Шамун басқаратын Жолбарыс жасағы, және Марун Хури басқаратын Рас-эль-Деквенех пен Мансурийедегі көптеген христиан тұрғындары блокаданы 35 күнге созылған толыққанды әскери шабуылға дейін күшейтті. Лагерьдегі Әл-Карама ауруханасы аурулар мен жарақат алғандарды қабылдады және аймақтағы ең көрнекті ғимарат болғандықтан нысанаға алынды. Роберт Фисктің айтуынша, қаза тапқандардың көпшілігі Ясир Арафатты жоғары өлім санына кінәлі деп айыптады. Арафат аман қалғандарға барғанда, палестиналық жасақтар сондағы бейбіт тұрғындарды қырғынға ұшыратқаннан кейін Дамурға көшірілген, олар оны "сатқын" деп айқайлап, шіріген көкөністермен лақтырды.

Салдары

Қоршау Башир Джемайалға Ливан фронты жасақтарының біріккен әскери басшысы ретіндегі беделін нығайтуға мүмкіндік берді. Тель-эль-Заатардың қоршауы Ливан армиясымен LNM арасындағы шиеленісті де жұмсартты, нәтижесінде Сирия ФАТХ-қа және LNM-ге жасаған шабуылын тоқтатты, сондай-ақ Ливандағы жауынгерлік әрекеттерді уақытша тоқтатқан Араб лигасының саммитіне келісім берді. Хафез әл-Асад араб әлемінен соғысқа қатысқаны үшін қатты сынға ұшырады және қысымға ішкі түсті, әсіресе көпшілігі сунниттер құрайтын елде әлауит билеушісі ретіндегі наразылықтар, палестиналық милиция күштеріне қарсы соғысын тоқтатуға себеп болды. Лагерьтің құлауы нәтижесінде, командалық құрамдар оңтүстікке, әсіресе Бинт Джубайл-Айтарун орталық анклавына және Хиам-Тайиба шығыс анклавына қоныс аударды, онда жағдай шиеленісті күшейді.

Әйелдер саяси белсенділігі

Ливан осы кезде "жыныстық дағдарыс" кезеңін бастан өткізіп жатты, бұл әкелік құқықтар үшін күреске толы уақыт еді. Тель-эль-Заатар қоршауы – әйелдердің саяси белсенділікке қатысуының маңызды кезеңі болды. Қоршау мен одан кейінгі салдарларынан аман қалғандардың көп бөлігі әйелдер еді.

Дау

Көптеген ҚҰҰ мүшелері мен панарабтық топтар осы қоршауды Ливан фронты ұйымдастырған қырғын деп сипаттайды, ал Ливан фронтын қолдайтындар қоршаудың соғыс қылмыстары жасалмаған шайқас болғанын айтады. Көптеген адамдар осы жоғары палестиналық қаза тағдырының кінәсін Ясир Арафатқа жабады, оның қоршауда "көптеген шейіттер алуға" бағытталған саясатын жүргізгендігіне байланысты, осы арқылы әлемнің назарын олардың күресіне аудармақ болған.