Кіріспе

Жас спортшыларды дамытуды қамтитын спорттық ұғым. Спорт терминологиясында жастар жүйесі (немесе жастар академиясы) – белгілі бір команда немесе лигадағы жастарға инвестиция жасау бағдарламасы. Ол жас таланттарды ферма командаларында дамытып, қабілеттері жетілгенде болашақта негізгі құрамға қосылуына мүмкіндік береді. Сондай-ақ, кішкентай бюджеті бар командалардың құрамын толықтыруға да септігін тигізеді. АҚШ-тағы көптеген кәсіби спорт түрлерінде жас спортшыларды дамыту жоғары мектептер мен колледж жүйесінің міндеті болса, Еуропа мен Латын Америкасындағы футбол және баскетбол клубтары өз ойыншыларын дамытуға жауапкершілік алады. Жастар академияларының ішінде жасөспірімдер мен жас ересектерге арналған элиталық академиялар да бар. Мұндай академиялар жаттығулар үшін қолайлы жағдай жасауға, кубоктар мен басқа да жарыстарға қатысуға қосымша қаржы жұмсайды. Элиталық академияларда жаттықтырушылар, физиотерапевтер, кеңсе қызметкерлері және академия жұмысына көмектесетін басқа да мамандардан тұратын толық штаттық қызметкерлер болады. Элиталық академиялардың ережелері қатаң. Басқа футбол клубтарынан айырмашылығы, көптеген клубтар 21 жасқа толмаған ойыншыларға матчтарға бір күні барып-қайтуға рұқсат бермейді, себебі бұл олардың шаршауы мен стрессіне әкелуі мүмкін. Кәмелетке толмаған ойыншылар элиталық академияға ие клубпен немесе қауымдастықпен жасөспірімдер келісімшартына қол қоя алады. Элиталық академиялар оқумен бірге академиялық бағдарламаға қатысу мүмкіндігін де ұсынады, мысалы, АҚШ-тағы колледж спорты жүйесі сияқты. Мектептер академиялармен байланысты студенттік тәжірибені жақсарту үшін спортқа бағытталған бағдарламалар ұсына алады.

Жастар академиясы

Бір ғана клубқа тікелей бағынышты жастар жүйелері көбінесе жастар академиясы деп аталады. Жастар академиясында клуб өте жас кезеңде көптеген ойыншыларды шартқа алады және оларға сол клубтың деңгейі мен футбол стиліне сай ойнау үшін қажетті футбол дағдыларын үйретеді. Клубтар көбінесе жергілікті жастарды тартумен шектеледі, бірақ "Арсенал", "Реал Мадрид", "Манчестер Юнайтед" және "Челси" сияқты ірі клубтар шетелдік таланттарды да тартты, нәтижесінде 2016 жылы құрылған "Ла Лига жастар брокері" сияқты мамандандырылған іздеушілер пайда болды. Еуропадағы "Аякс" және "Фейеноорд" (Нидерланды), "ФК Барселона", "Атлетико Мадрид" және "Реал Мадрид" (Испания), "Бенфика", "Спортинг" және "Порту" (Португалия), "Олимпик Лион" және "Пари Сен-Жермен" (Франция), "Манчестер Юнайтед", "Ливерпуль", "Арсенал" және "Челси" (Англия), "Бавария" (Германия), "Боруссия Дортмунд" және "Шальке 04" сияқты көптеген ірі футбол клубтары ең жақсы жастар академияларының қатарында саналады және әлемдік футболдағы ең үздік ойыншылардың көптегенін тәрбиеледі. "Гремио" және "Сан-Паулу" (Бразилия), "Эспаньол" (Испания), "Аталанта", "Интер Милан" және "Милан" (Италия), сондай-ақ "Лидс Юнайтед", "Мидлсбро", "Уотфорд", "Астон Вилла" және "Вест Хэм Юнайтед" (Англия) сияқты басқа клубтар, басқаларымен салыстырғанда қаржылық жағынан сәтті болмаса да, әлемдік деңгейдегі академияға ие. "Вест Хэм" жастар академиясы "Футбол академиясы" деп аталады және көптеген ағылшын таланттарын тәрбиеледі, олар кейін Премьер-лигадағы ірі клубтармен ойнады. Тағы бір мысал – төменгі лига клубтары, олар академия арқылы жоғары сапалы ойыншыларды дайындап, клубты қаржылық тұрақты ұстау үшін оларды сатады. "Крю Александра" командасы Дарио Гради мен оның штабының басшылығымен Дэнни Мерфи және Дин Эштон сияқты жоғары сапалы ойыншыларды тәрбиелеп, оларды сатқандығы осыған дәлел. Жастар академиясының тағы бір атауы – "Дарындылар орталығы". Ағылшын футболында бұл терминдердің ерекше мағынасы бар және олар Футбол қауымдастығы мен Футбол лигасымен лицензияланып, реттеледі. 2020 жылы Регбидің жоғары лигасы командалары жастар академияларын құруды бастады. Кеңес Одағында балалар мен жасөспірімдер спорт мектептері жастар жүйесі ретінде қолданылды. Кеңес жастар жүйесін қаржыландыруды "Динамо" (Киев), "Спартак" (Мәскеу), ЦСКА (Мәскеу) және басқа клубтар, сондай-ақ ПА "Южмаш", Қара теңіз кемелер компаниясы, Ижевск механикалық зауыты және басқа да ірі советтік өнеркәсіптік кәсіпорындары жүзеге асырды.

Жастар лигалары

Жастар академияларына ұқсас болғанымен, жастар лигалары жеке клуб емес, клубтік жарысқа негізделген. Дегенмен, осы жастар лигаларында ойнайтын командалар (ферма командалары деп аталады) көбінесе ірі клубтармен байланысты болады. Осы лигалардың мақсаты – жас ойыншыларға өзге ойыншылармен бәсекелесу тәжірибесін беру, себебі олар болашақта осы ойыншылармен бірге немесе қарсы ойнауы мүмкін. Англияның Премьер лигасы өз клубына қарасты үлкен жастар лигасымен белгілі. Алдағы маусымда Австралияның А лигасы өз жастар лигасының бастауын береді. Жастар лигалары тек футболға ғана тән емес. Австралия футбол лигасы (AFL) өзінің ірі лигасының астында, ешқандай клубқа тікелей байланысы жоқ жастар лигасы құрған. Осы жарыста ойнаған ойыншылар AFL драфты арқылы ірі клубтарға іріктеледі. Еуропадағы баскетбол клубтары футбол клубтарымен ұқсас форматты ұстанады, әр елде жастар турнирлері өткізіледі, сондай-ақ Euroleague Basketball Next Generation Tournament турнирінде 18 жасқа дейінгі ең үздік 32 команда чемпионат үшін күш сынасады. Кіші және жастар хоккейі хоккей мен Ұлттық хоккей лигасы (NHL) үшін бірдей мақсаттарды қамтамасыз етеді. Бір жағынан, кішкентай бейсбол лигасы кәсіби бейсбол үшін де ұқсас мақсаттарды көздейді, алайда даму мен ойыншыларды іздеудің көп бөлігі жоғары мектептер деңгейінде жүзеге асырылады. АҚШ және Канададағы басқа ірі кәсіби спорт лигаларында, Major League Soccer (MLS) емес, жастарды дамытудың ресми жүйесі жоқ. Ұлттық футбол лигасының ойыншылары негізінен білім беру жүйесі арқылы дамытылады, бірінші жоғары мектеп футболы, содан кейін колледж футболы. Баскетболшылар көбінесе жоғары мектептен дайындалып, іріктеледі, бірақ Ұлттық баскетбол қауымдастығы (NBA) ойнау үшін кем дегенде бір жыл жоғары мектептен кейін күтуді талап етеді. Колледж баскетболы да NBA және басқа кәсіби лигалар үшін ойыншылардың көзі болып табылады. MLS Next (барлық әріптер үлкен әріптермен жазылған) – Major League Soccer басқаратын, ұйымдастыратын және бақылайтын жастар футбол лигаларының жүйесі. Ол 2020 жылы лига тарапынан енгізілді. Жүйе 2020 жылдың ортасында енгізілді және 2020–2021 маусымында алғаш рет қолданысқа кірді. Ол АҚШ Футбол академиясының ізбасары. Жүйе 13, 14, 15, 16, 17 және 19 жасқа дейінгі жас топтарын қамтиды.