Кіріспе

Шотландияның таулы аймағындағы Сатерленд кланы, сондай-ақ Сатерленд үйі деп белгілі, Шотландияның солтүстігіндегі Сатерленд графтығында орналасқан дәстүрлі аумаққа ие. Кланның басшысы бұрынғыда Сатерленд графы болған, алайда 16 ғасырдың басында бұл атақ үйлену арқылы Гордон кланы басшысының кіші ұлына өтті. Қазіргі басшы – Алистер Сатерленд, ол Сатерленд графы атағын ұстап тұр.

Басшы

Кланның қазіргі басшысы – Алистер Чарльз Сент-Клэр Сазерленд, 25-ші Сазерленд графы, 24-ші Сазерленд графесі Элизабет Миллисент Сазерлендтің ұлы. 2022 жылдан бері, бас мұрагері оның үлкен қызы, леди Рейчел Элизабет Сазерленд, Сазерлендтің ханым, 25-ші графтың жалғыз ұлы, лорд Стратнавер Александр Чарльз Роберт Сазерлендтің мерзімінен бұрын қайтыс болуынан кейін тағайындалды.

Кланның шығу тегі

Сатхерланд кланының тегін бастаған Фрескин есімді фламанд ақсұлтаны, Шотландияның Давид I-і, ағылшын сарайында тәрбиеленген, өзінің корольдігінің қалың жерлерін бақылау үшін осындай адамдарды жұмысқа алды және Фрескинге Батыс Лотиандағы жерлерді сыйлады. Хьюдың інісі Уильям де Моравия, Петтиден, Мюррей кланының тегін бастады. Осыған дейін отбасының кіші ұлдары да «Сатхерланд» тегін қабылдап, Сатхерланд кланының тармақтарын құрды. Кеннет де Моравия, Сатхерландтың 4-ші графы (Кеннет Сатхерланд) 1333 жылы Халидон төбесіндегі шайқаста қаза тапты. Уильям, Сатхерландтың 5-ші графы 1370 жылы Маккейлермен болған төрт ғасырға созылған жанжал кезінде қаза тапты. Роберт Сатхерланд, 6-шы графтың кезінде 1431 жылы Драмнакоб шайқасы болды, онда Маккей кланының басшысы Ангус Дю Маккей, Ангус Мюррейді және Сатхерландтарды Тунгке жақын Бен Лоял тауының етегінде жеңді, бұл туралы 17 ғасыр тарихшысы сэр Роберт Гордон, 1-ші баронет сипаттады. Бұл шайқасты тарихшылар Джордж Бьюкенен (1506-1582) және 18 ғасырлық Джон Пинкертон да атап өтті. Генри Сатхерланд Торболдан Роберт Сатхерландтан, 6-шы графтан, Генридің әкесі Николас Сатхерланд, 1-ші Даффқа берген 40 фунт стерлингтік жерлерді алды. Генри Сатхерландтың ұлы Александр Сатхерланд, 3-ші Дафф, өзінің басшысы Джон Сатхерландқа, 7-ші граф Сатхерландқа келді, ол Шотландияның Джеймс I-нің құны үшін Англиядағы Понтефракт қамалында тұтқынға алынған еді. Гордонның сөзіне сүйенсек, Джон Сатхерланд, 7-ші граф Сатхерландтың кезінде Скибо және Стратфлит шайқасы болды, онда Джон Макдональд Айлэй, Росс графы Сатхерландты басып алды және графтың інісі Роберт Сатхерланд бастаған Сатхерланд кланы мен Аберкросс Мюррейлерімен жеңілді. Гордонның айтуынша, Джон Сатхерланд, 8-ші граф Сатхерландтың кезінде Сатхерланд кланы 1487 жылы Алди Чарриш шайқасында Росс кланына қарсы жеңіске жеткен Маккей кланымен бірікті. Алайда, 19-20 ғасыр тарихшысы Ангус Маккей Сатхерландтың шайқаста болғанын жоққа шығарып, сол кездегі Сатхерланд графының Россқа қарсы көмектесуі күмәнді екенін айтты, өйткені ол Балнагованның Росс басшысының қызына үйленген, сондай-ақ Сатхерландтың Маккейлерге қарағанда феодалдық басымдығы «тек оның өзінің шебер қиялында ғана болды».

XVI ғасыр және кландық қақтығыстар

Уильям Сазерленд, 4-й из Даффуса, погиб в бою против англичан в битве при Флоддене в 1513 году. В 1517 году Элизабет Сазерленд, 10-я графиня Сазерленд, вышла замуж за Адама Гордона, младшего сына Гордона из Хантли. Сэр Роберт Гордон также утверждает, что в битве войском Сазерлендов командовал Александр Сазерленд, брат Элизабет, 10-й графини Сазерленд. Как бы то ни было, на следующий год, в 1518 или 1519 году, Александр Сазерленд предъявил права на графство Сазерленд и восстал против своей сестры Элизабет, 10-й графини Сазерленд, и ее мужа Адама Гордона, но был разбит и убит в битве при Олтахиляйне. 25 марта 1525 года Элизабет Сазерленд, 10-я графиня Сазерленд, и ее муж Адам Гордон передали Уильяму Сазерленду, 5-му из Даффуса, земли Торболл и Пронси, которые ранее принадлежали покойному Хью Сазерленду из Пронси. Уильям Сазерленд, 6-й из Даффуса, как новый лэрд Скелбо и приобретя новые территории, 4 сентября 1529 года дал обязательство (бонд) Александру Гордону, Мастеру Сазерленда, признав, что Мастер Сазерленда принял его в качестве арендатора и вассала на этих землях. Согласно книге «Конфликты кланов», опубликованной в 1764 году, в 1542 году произошла битва при Алтан-Биат, где клан Маккей потерпел поражение от клана Сазерленд. По словам историка сэра Роберта Гордона, в 1542 году вожди Дональд Маккей, 11-й из Стратнавера, были захвачены в плен графами Гордонами из Сазерленда и Хантли и заключены в замок Фолис. Однако историк Ангус Маккей оспаривает это утверждение. В 1545 году в Дингволле граф Сазерленд заключил обязательство (бонд) с Джоном Маккензи из Кинтейла для взаимной защиты от всех врагов, сохранив лишь свою верность юной Марии, королеве Шотландии. В 1547 году Джон Гордон, 11-й граф Сазерленд, возглавил клан против английской армии в битве при Пинки-Клеу. В 1586 году произошла битва при Лекмельме, где Сазерленды, Маккеи и Маклеоды разгромили клан Ганн. Александр Сазерленд, 8-й из Даффуса, поддержал Джорджа Синклера, 4-го графа Кетнесса, в битве при Торран-Рой в 1570 году против Мюрреев из Аберкросса, которые были главными вассалами Александра Гордона, 12-го графа Сазерленда. Уильям Сазерленд, 9-й из Даффуса, ратифицировал существующее обязательство (бонд), которое его прадед Уильям Сазерленд, 6-й из Даффуса, заключил с Александром Гордоном, Мастером Сазерленда, документ, касающийся баронства Скелбо, которое он держал от графов Сазерленд. В 1588 году замок Синклер Гирниго выдержал осаду графа Сазерленда, а в 1590 году Джордж Синклер, 5-й граф Кетнесс, вторгся в Сазерленд, что привело к битве при Клайнетрадуэлле.

XVII ғасыр және Азамат соғысы

XVII ғасырда Сазерленд кланы құлшыныспен және ізгі ниетпен протестанттыққа бейімділіктерімен таныла бастады. Бұл, әлдебір себеппен, Сазерленд графтары Гордонды католик және кейіннен якобит болған Гантли графы Гордон (Гордон кланы) туыстарынан алшақтауына себеп болды. 1645 жылы Джон Гордон, Сазерлендтің 14-ші графы, кланды Роялисттерге қарсы Олдерн шайқасына бастап барды, бірақ жеңіліске ұшырады. 1650 жылы Сазерленд кланы Мунро және Росс кландарымен бірігіп, шотландтық Аргилл үкіметімен бірге Джеймс Грэмге, Монтроздың 1-ші маркизіне және оның шетелдік роялистік әскеріне қарсы күресті. Олар Карбисдейл шайқасында оларды жеңді. 1685 жылы Джон Гордон, Сазерлендтің 16-шы графы, Аргиллдің көтерілісі деп белгілі болған Арчибальд Кэмпбеллдің жорығына қарсы тұру үшін Сазерленд кланының ерлерін жинады.

1719 жылғы Якобыт көтерілісі

1719 жылы Сазерленд кланынан шыққан әскер тобы Гленшиел шайқасында британ үкіметі үшін күресті, олар якобиттерді жеңуге көмектесті. Сазерленд кланының графы мен басшысы 16 ғасырдың басынан бері Гордон тегін алып келген, алайда Джон Гордон, Сазерлендтің 16-шы графы, Сазерленд тегін қайта қабылдады және 1719 жылы Лорд Лион соты оны Сазерленд кланының басшысы ретінде ресми түрде мойындады. 1724 жылы генерал Уэйдтың Таулы аймақтар туралы баяндамасында кланның әскер саны 1000 адамға жуық деп есептелді.

1745 жылғы якобит көтерілісі

Сатхерленд кланы 1745 жылғы якобит көтерілісі кезінде британ үкіметін де қолдады. Көтеріліс басталғанда Уильям Сазерленд, Сазерлендтің 17-ші графы және Сазерленд кланының басшысы, олардың ежелгі жауы – Макейлермен татуласып, ұзақ жылғы аждаһақты аяқтады. Көтеріліс кезінде Джордж Маккензи, 3-ші Кромарти графы бастаған якобиттер Сазерлендтің Данробин қамалын басып алды. Сазерлендтік жергілікті жасақтың үш ротасы шайқаста күш көрсетті. Бірінші ротада 80 шамасында адам болды, оның капитаны Роберт Маккаллистер, Сазерленд графының аға факторы, лейтенанты – Новардың Гектор Манро, ал штандартты (энкайны) Голспидің Джон Маккей алып жүрді. Екінші ротаны Сциберскросс лейтенанты Уильям Сазерленд басқарды, онда 70-ке жуық адам болды. Үшінші ротада 80-100 шамасында адам болды, оның капитаны Роберт Грей, Сазерленд графының тағы бір факторы еді. Алайда, Сазерленд графының якобиттерді жеңу үшін жасаған барлық күш-жігеріне қарамастан, оның ішінде Литтлферридегі жеңісіне де қарамастан, ол Лондондағы парламентке якобиттерге деген симпатиясы болмағанын дәлелдеуге күш салды. Эрик Сазерленд, 4-ші лорд Даффус тәжге адал болды және көтерілісшілер туралы ақпаратты Сазерленд графына жеткізді. Джеймс Балфур Полдың сөзіне сенсек, ол ешқандай әскери операцияға қатыспаған. Ал Уильям Фрейзер оның Сазерленд графының полкінде капитан болғанын айтады. Джеймс Балфур Пол Эрик Сазерленд, 4-ші лорд Даффустың граф отбасымен өте жақын қарым-қатынаста болғанын мәлімдеді. Бұл мәселе 1771 жылғы 21 наурызда Лордтар палатасында қаралып, Елизаветаның пайдасына шешім қабылданды. Армия офицері, Сциберскросс Александр Сазерленд, жаппай жер аударуларға қарсы күресті және Сазерлендтегі жер аудару оқиғаларын сынаған Лондон баспасөзінің көп бөлігі оның туындысы еді. Бесінші Сазерленд герцогының қайтысынан кейін клан басшылығы мен Сазерленд графтығы оның немересі, 24-ші Сазерленд графы Елизавета Сазерлендке көшті. Дорнох маңындағы Скелбо қамалы – қазіргі таңда қираған, бұрын Скелбо Сазерлендтерінің иелігінде болған қамал. 1308 жылы қамалды Роберт Брюс басып алды. Скелбо Сазерлендтері он төртінші ғасырда Даффус иелігін алды. Бұл Сазерленд отбасы 1715 жылғы якобит көтерілісіне қатысқаны үшін мүлкін жоғалтты, содан кейін ол Сазерленд графтарына өтті. (Сазерленд графтарының алғашқы тармағының аты "де Моравия" болған, яғни "Морэйден" немесе "Мюррейден"). Аберскросс қамалы он екінші ғасырдың соңында Сазерлендке көшіп келгеннен бастап де Моравия (Мюррей) отбасының қолында болды.