Кіріспе
Үндістанның жауынгерлік жүйелері – Үндістанның жауынгерлік өнерлері. "Үндістанның жекпе-жек өнері" деген ағылшын тіркесіне қатысты әртүрлі терминдер қолданылады, олардың бастаулары ежелгі дереккөздерде жатыр. Олар белгілі бір салаларды (мысалы, садақ ату, қарулы күрес) білдіретіндей болғанымен, классикалық дәуірде барлық жауынгерлік жүйелерді атау үшін қолданылған. Бүгінгі таңда ең көп қолданылатын терминдердің бірі – śastra vidyā, ол śastra (қару) және vidyā (білім) сөздерінің бірігісінен құралған. Дханурведа сөзі "дәу" (садақ) және "веда" (білім) сөздерінен туындаған, ол Пураника әдебиетінде "садақ ату ғылымы" ретінде белгілі, кейіннен жауынгерлік өнердің барлық түрлеріне қолданыла бастады. Вишну Пурана мәтінінде дханурведа – бұл "қолданбалы білімнің" немесе упаведаның, сондай-ақ шастрашастра немесе әскери ғылымның дәстүрлі он сегіз саласының бірі ретінде сипатталған. Кейінірек пайда болған yuddha kalā термині "yuddha" (күрес немесе шайқас) және "kalā" (өнер немесе шеберлік) сөздерінен құралған. Yuddha kalā-ға байланысты śastra kalā (қару өнері) термині көбінесе қарулы күрес салаларына қатысты қолданылады. Тағы бір термин – yuddha vidyā немесе "жауынгерлік білім", ол соғыс алаңында қолданылатын дағдыларды қамтиды, бұл нақты күрес ғана емес, сонымен қатар шайқас құрылымы мен стратегияны да қамтиды. Жауынгерлік өнерді әдетте дәстүрлі ахараларда үйренеді және жаттығулар жүргізеді.
Indian martial arts refers to the fighting systems of the Indian subcontinent. A variety of terms are used for the English phrases "Indian martial arts", deriving from ancient sources. While they may seem to imply specific disciplines (e. g. archery, armed combat), by Classical times they were used generically for all fighting systems. Among the most common terms today, śastra vidyā, is a compound of the words śastra (weapon) and vidyā (knowledge). Dhanurveda derives from the words for bow (dhanushya) and knowledge (veda), the "science of archery" in Puranic literature, later applied to martial arts in general. The Vishnu Purana text describes dhanuveda as one of the traditional eighteen branches of "applied knowledge" or upaveda, along with shastrashāstra or military science. A later term, yuddha kalā, comes from the words yuddha meaning fight or combat and kalā meaning art or skill. The related term śastra kalā (lit. weapon art) usually refers specifically to armed disciplines. Another term, yuddha vidyā or "combat knowledge", refers to the skills used on the battlefield, encompassing not only actual fighting but also battle formations and strategy. Martial arts are usually learnt and practiced in the traditional akharas.
Антикалық (Гуптаға дейінгі)
Индус өркениетінің мөрінде екі ер адамның бір-біріне найзамен шабуылдасқан суреті бейнеленген. Бұл дуэль әйелге орталықтанған сияқты көрінеді. Инд өркениетінің бір жерінен найза тастаушының мүсіні де қазылып алынған. Дханурведа, Ведаларда (б.з.д. 1500 – 1100 ж.) кездесетін бөлім, жауынгерлік өнер туралы мәліметтер қамтиды. Үнді эпостары қарулы және қарусыз жекпе-жек туралы ең ертегі жазбаларды сақтайды. Индуизм мен буддизм пантеонындағы көптеген құдайлар өздерінің жеке қаруларымен қаруланған және олар тек жауынгерлік өнердің шеберлері ғана емес, сонымен қатар осы жүйелердің бастаушылары ретінде де құрметтеледі. Махабхаратада тек қана найзамен қаруланған жауынгерлердің арыстанды жеңгені айтылады, сондай-ақ Арджуна мен Карнаның садақ, қылыш, ағаш, тас және жұдырықтарды қолданып, ұзаққа созылған шайқасы сипатталады. Үнді субконтинентіндегі ең көне қарусыз күрес түрі – малла-юддха, яки күрестік күрес, Веда дәуірінде төрт түрге бөлінген. Кришна туралы әңгімелерде ол кейде күреске қатысып, тізесімен кеудеге соққы берген, басына ұрған, шашын тартып, мойнынан қысым жасағандығы айтылады. Мысалы, Сиддхартха Гаутама мен Рудрадаман сияқты билеушілер де осылай істеген. Қытай монахы Хуаньцзанның жазуынша, император Харша қартайған жасымен қатар аяқтары жеңіл болғандықтан, оны өлтіруге талпынған шабуылшыдан қашып, оны ұстап алған. Жарыстар ойыншылардың шеберлігін сынау ғана емес, сонымен қатар күйеу жігітті табудың да бір жолы болған. Арджуна, Рама және Сиддхартха Гаутама барлығы да осындай турнирлерде өздерінің жұбайларын жеңіп алған. 3 ғасырда Патанджалидің «Йога сутраларынан» алынған элементтер, сондай-ақ ната биіндегі саусақтардың қимылдары жауынгерлік өнерге енгізілген. Үнді жекпе-жегінің көптеген түрлері йогамен, бимен және сахналық өнермен тығыз байланысты. Каларипаяттағы хореографиялық жаттығулар биге де қолданылуы мүмкін, ал каларипаятты білетін катакали бишілері басқа орындаушылардан әлдеқайда жақсы деп есептелген. Соңғы онжылдықтарға дейін чау биін тек жауынгерлер ғана орындаған. Кейбір дәстүрлі үнді классикалық би мектептері әлі күнге дейін жаттығу режиміне жауынгерлік өнерді қосады. Оңтүстік Үндістандағы жауынгерлік өнер туралы жазба дәлелдер б.з.д. 2 ғасырдан б.з. 2 ғасырына дейінгі Сангам әдебиетіне дейін жетеді. Аканануру мен Пуранануру Сангам дәуірінде найзалардың, қылыштардың, қалқандардың, садақтардың және силабхамның қолданылуын сипаттайды. Калари сөзі Пурамда (225, 237, 245, 356 тармақтар) және Акамда (34, 231, 293 тармақтар) майданды және жекпе-жек аренасын сипаттау үшін қолданылады. Калари-тат сөзі жауынгерлік ерлікті білдірсе, калари-кожай сөзі соғыстағы батырлықсыздықты білдіреді. Сангам дәуіріндегі әрбір жауынгер нысанаға ату және атпен жүруде үнемі әскери жаттығулар жасаған. Олар сол кезеңнің бір немесе бірнеше маңызды қаруларында, соның ішінде найзада (вел), қылышта (вал), қалқанда (кедахам) және садақ пен жебеде (виль амбу) маманданған. Сангам дәуіріндегі жауынгерлік техникалар каларипаяттың алғашқы түрлері болды. Солтүстік састра видьяның он күресу стилі әртүрлі аймақтарда жануарлар мен құдайларға негізделіп, олардың шығу тегінің ерекше географиясына сәйкес жасалған деп айтылады. Дәстүр бойынша олардың бірігуі 6 ғасырдағы Такшашила университетімен байланысты, ол ежелгі Үндістанның зияткерлік астанасы болған. Қазіргі Панджаб, Пәкістан аумағында орналасқан Рамаяна қаланың негізін салуды Баратаға жатқызады, ол оны өзінің ұлы Такшаның құрметіне атаған. 7-5 ғасырларда сауда мен білімнің маңызды орталығы ретінде жоғары бағаланған. Сондай-ақ, ол жауынгерлік техниканы білезік құлыптары, жұдырық соққылары, күрес және лақтырулар ретінде жіктеген. «Лотос сутрасында» Nara деп аталатын би сияқты қимылдармен жекпе-жек өнері туралы айтылады. Будданың басқа бір сутрасы Хонгё-кё (佛本行集經) деп аталады, онда Будданың жартылай інісі Нанда ханзада мен оның туысы Девадатта арасындағы «күш сынағысы» сипатталған, оның 64-і дұрыс соққы жасалған жағдайда өлімге әкелуі мүмкін екені айтылған. 630 жылы Паллава әулетінің патшасы Нарасимхаварман қарусыз жауынгерлердің қарулы қарсыластарын қарусыздағандығын көрсететін ондаған гранит мүсіндерін жасады. Бұл стиль Агни Пуранада сипатталған стильге ұқсас.
Орта ғасырлар (11-ден 15-ға дейінгі ғасырлар)
Каларипаят 11 ғасырға қарай қазіргі түріне жеткен, бұл Чера және Чола әулеттері арасындағы ұзақ соғыс кезеңінде болған. Бірнеше ғасыр бойы мұсылман әскерлері қазіргі Пәкістан мен Солтүстік Үндістанның көп бөлігін жаулап алды. Мұсылман үкіметінің таралуына жауап ретінде Оңтүстік Үндістанның патшалықтары 14 ғасырда бірігіп Виджаянагара империясын құрды. Империяда патшалар да, қара халық та физикалық мәдениетке зор мән берді, күрес әсіресе ерлер мен әйелдер арасында танымал болды. Виджаянагараның патшалық резиденцияларында спорт залдары табылды, ал жазбаларда бейбіт уақытта қолбасшылар мен олардың әскерлері үшін жүйелі дене шынықтыру жаттығулары туралы айтылған. Патша сарайлары мен базарларда патшалар мен қара халықтың көңіл көтеру үшін тамашалайтын, әртүрлі ареналар болды, мысалы, қоянмен, ешкімен күрес және күрес. Бір деректе Чандрагиридегі ахара туралы айтылады, онда ақсүйектер денсаулығын сақтау үшін кешкі астан бұрын күн сайын секіру, бокс, фехтование және күреспен айналысып, «жетпіс жастағы адамдар отызға ғана ұқсайды» деп атап өткен. Италиялық саяхатшы Пьетро Делла Валле Оңтүстік Үндістанда таяқпен шайқасу туралы жазған. Пьетроның сөзіне қарағанда, әскерлердің әрқайсысы өздерінің қару-жарағын меңгеруі және тіпті соғыс кезінде басқасын қолданбауы қалыпты жағдай болған, «осылайша ол өз ісінде өте тәжірибелі және шебер болған». Ежелгі ата-бабалары сияқты, Виджаянагараның патшалары да семсерлесу және күреспен айналысқан. Кришна Дева Раяның айтуынша, ол Одиша ханзадасымен жекпе-жек ұйымдастырған, ол семсер мен пышақ шеберлігімен танымал болған. Ханзада патшалық қандық емеске қарсы күресуге тура келетінін білген соң, бұл шақыруды қабылдады және «қолын ластамау» үшін өзін-өзі өлтірді. Фернао Нунес және парсы елшісі Адбур Раззак Дева Рая II-нің қастандықтан құтылғанын айтады, «өйткені ол өз патшалығындағы кез келген адамнан семсер мен пышақты жақсы қолдана білген, денесін иіп, оған бағытталған шабуылдардан аулақ болды, одан өзін босатты және оны қолындағы қысқа семсермен өлтірді».
Моғол дәуірі (15261857)
Бірнеше жеңістерден кейін Орталық Азияның жаулап алушысы Бабур 16 ғасырда Солтүстік Үндістанда моғол билігін орнатты. Моғолдар Үндістанның жергілікті өнерінің қамқоршылары болды, өз армияларына ақхарада оқытылған раджпут жауынгерлерін жалдап қана қоймай, тіпті осы жүйелерді өздері де қолданды. Аусанас Данурведа Санкаланам 16 ғасырдың аяғында, Акбардың қамқорлығымен құрастырылған. "Айн и Акбари" кітабында айтылғандай, моғолдар сарайында империяның әр жерінен келген түрлі жауынгерлер болды, олар күн сайын өздерінің шеберліктерін көрсетіп, сыйлықтар алмастыратын. Олардың арасында жергілікті және моғол күресшілері, Гуджараттан келген сүмбілеушілер, индустардың спортшылары, боксшылар, тас лақтырушылар және тағы да басқалары болды. "Гладиаторлардың бірнеше түрі бар, олардың әрқайсысы таңғажайып өнер көрсетеді. Олар шайқаста үлкен жылдамдық пен икемділік танытады, құлап, қайта тұруда батылдық пен шеберлікті үйлестіреді. Кейбіреулері қалқанмен, ал енді біреулері таяқпен соғысады. Тағы басқалары қорғануға ешқандай құрал қолданбай, бір қолмен ғана шайқасады, оларды "ек-хат" дейді. Хиндустанның шығыс аймақтарынан келгендер "чирва" деп аталатын кішкентай қалқанды пайдаланады. Оңтүстік провинциялардан келгендердің қалқандары соншалықты үлкен болған, олар адам мен жылқыны бірдей қорғай алатын. Мұндай қалқанды "тилва" деп атайды. Тағы бір топ адам бойынан кішірек қалқанды қолданады. Кейбіреулері ұзын қылышты қолданып, оны екі қолмен ұстап, керемет шеберлік көрсетеді. "Банкулис" деп аталатын тағы бір белгілі топ бар. Олардың қалқаны жоқ, бірақ ерекше қылышты қолданады, ол ұшына қарай иілгенімен, сабына жақын жерде тік болып тұрады. Олар оны өте шебер қолданады, олардың шеберлігін сөзбен жеткізу мүмкін емес. Олардың жүз мыңнан астамы түрлі пышақтар мен қанжарлармен соғысуға шебер. Әр топтың өзіндік аты бар, олардың өнерлері де әртүрлі. Сарайда әрқашан дайын күйде мыңдаған гладиаторлар болады". Моғолдардың арасында кең таралған спорт түрі – аң аулау, әсіресе жолбарыс аулау (шикар) еді. Көбінесе жебелермен, кейін мылтықтармен аулағанмен, жолбарысты қылыш немесе қанжар сияқты қол қаруымен өлтіру ең үлкен жетістік саналды. Жолбарысты жеңген жауынгерге "Пахмар" атағы берілетін. 16 ғасырда Бенгалиялық Мадхусудана Сарасвати индустарды моғол билеушілерінің қатыгездігінен қорғау үшін қарулы аскеттердің Нага тармағын ұйымдастырды. Әдетте зорлық-зомбылықсыздық (ахимса) принципін ұстанатындары айтылса да, бұл Дашанами монахтары көптен бері йога мен жекпе-жек өнерін үйрену үшін аххаралар құрып келген. Мұндай жауынгер аскеттер 1500 жылдан бастап 18 ғасырға дейін тіркелген, бірақ дәстүр олардың құрылуын 8 ғасыр философы Шанкарачарьяға жатқызады. Олар егін жинаудан кейін жиналатын және шаруаларды қаруландырып, әскерилендірілген жасақ құратын раджпут жауынгерлерінің тобы ретінде пайда болды, тиімді түрде өзін-өзі қорғау жасағы ретінде әрекет ететін. Раджастхан, Махараштра және Бенгалияда кең таралған олар өз кәсіптерінен бас тартып, отбасын тастап, жалдамалы әскер ретінде өмір сүрді. Бүгінде Нага садхулар күрестен басқа ешқандай жекпе-жек спортын жаттықтырмайды, бірақ әлі де тришула, қылыштар, таяқтар мен найзаларды алып жүреді. Олардың уақытша тұратын жерлері әлі де "хауни" немесе қарулы лагерьлер деп аталады, және олар арасында жауынгерлік жаттығулар өткізіп тұрады. 1950 жылдарға дейін Нага садхулардың абырой үшін біреуді өлтіру үшін шабуыл жасауы сирек емес еді. Сондай-ақ, Васиштаға жатқызылатын 17 ғасырлық Дханурведа самхитасы бар. Пелвани күрес стилі моғол империясында жергілікті мала юддха мен парсы варзеш е бастани әсерлерінің бірігуінен пайда болды. 17 ғасырдың басында Дакшин сұлтандықтарына қызмет еткеннен кейін шашырап кеткен маратхалар бірігіп, шайқасшы Шиваджи басшылығымен өздерінің мемлекетін құрды. Кішкентай кезінен мардани кхела өнерін үйренген Шиваджи шебер қылышкер және түрлі қаруларды қолдануда жаттықтырылған. Ол халқының партизандық тактикадағы (Шива сутрасы) тәжірибесін пайдаланып, мұсылман үстемдігі мен толеранттылықтың арту кезінде Хиндави Свараджаны (түпкілікті [Хинду – Үндістанның жергілікті тұрғындарына дәстүрлі түрде қолданылатын термин] өзін-өзі басқару) қайта құруға қол жеткізді. Жылдамдық, күтпеген шабуылдар (әдетте түнде және тасты жерлерде) және Махараштра, Карнатака және Оңтүстік Үндістанның географиясын пайдаланып, маратха билеушілері өз аумағын көптеген және жақсы қаруланған моғолдардан сәтті қорғады. Әлі де бар Маратха жеңіл жаяу әскері – Үндістан армиясының "ең көне және танымал" полктерінің бірі, оның тарихы 1768 жылға дейін жетеді.
Қазіргі кезең (1857 - қазіргі)
Үндістанның жауынгерлік өнері 19 ғасырда британдық отаршылдық билік толыққанды орнағаннан кейін құлдырау кезеңіне ұшырады. Силамбамға тыйым салынды және ол туған Тамил Надуға қарағанда Малай түбегінде кеңінен таралды. Дегенмен, дәстүрлі жекпе-жек жүйелері сақталып қалды, кейде тіпті ынталы британдық көрермендердің қолдауына ие болды, олар жергілікті бокстың қатыгездігі мен үнді жекпе-жек стиліне тән акробатикалық қимылдарға назар аударды. Британдықтар әскери мәдениеті дамыған қауымдастықтарды пайдаланды, оларды "жауынгерлік нәсілдер" деп сипаттап, қарулы күштерде жұмысқа алды. Сикхтер – үндістер арасында жауынгерлік тәжірибелерімен әрі қарай танымал болған – отарлаушылар үшін әскер және күзетші ретінде ерекше бағаланды және олар Үндістан ғана емес, Оңтүстік-Шығыс Азия мен Британ империясының басқа да аймақтарына орналастырылды. Әскерге қатысушыларға дауларды шешу үшін бокспен айналысуға рұқсат етілді, егер олар жекпе-жектен кейін де әскери міндеттерін орындай алса. Пәнджаб сарбаздары қолданған бокс түрі – лох мусти, себебі сикхтер киетін караны мыс бұға сияқты қолдануға болады. Каларипаятқа деген қоғамдық қызығушылық 1920 жылдары Теллишериде британиялық отаршылдыққа қарсы наразылықтың күшеюімен қатар, Оңтүстік Үндістанда дәстүрлі өнерді қайта жаңғырту толқынының бір бөлігі ретінде басталды, сондай-ақ Орисадағы Пайка Ахда да.
Агни Пурана
Үндістанның ең ерте сақталған жекпе-жек өнері туралы нұсқаулықтарының бірі – Агни Пуранада (8-ші мен 11-ші ғасырлар аралығында жазылған). Мұнда ұрыста арқанды қолданудың 11 әдісінің атаулары, арқанмен жұмыс істеудің 5 "қимылының" атаулары, сондай-ақ чакрамға (соғыс дискісіне), найзаға, томараға (темір сомырқаға), гадаға (дубинаға), балтаға, балғаға, бхиндипалаға немесе лагудаға, ваджраға, қанжарға, сырғаға және соққымен немесе таяқпен ұруға қатысты "іс-қимылдардың" тізімі келтірілген. Мәтіннің соңындағы қысқаша бөлім соғыстың маңызды мәселелеріне оралып, соғысқа қолданылатын пілдер мен жауынгерлердің түрлерін түсіндіреді. Мәтін жақсы даярланған жауынгерді соғысқа лайықты түрде қалай аттандыру керектігін сипаттаумен аяқталады.
Арташастра
Б.з.д. 4 ғасырында жазылған «Арташастра», көбінесе Чандрагупта Маурияның бас кеңесшісі Чанакьяның еңбегі саналады, мемлекеттік басқару туралы алғашқы трактаттардың бірі. Онда экономика, саясат, дипломатия және әскери стратегия сияқты түрлі тақырыптар қарастырылған.
Қалқан шеберлігі (хадгавидия)
Накула мен Сахадева Махабхаратта шебер семсершілер деп есептеледі. Қилышпен күресу – үнділік жекпе-жек өнерлерінің бірі. Оның түрлеріне бір жақты қисық қылыш, екі жақты тік қылыш, екі қолмен ұсталатын ұзын қылыш, қолғапты қылыш және иілгіш уруми қылышы жатады. Әр штаттың техникасы әртүрлі болғанымен, барлығы кең түрде айналма қозғалыстарды қолданады, көбінесе қаруды қолданушының басының айналасында айналдырады. Үнді қылыштарының икемділігі мен жеңіл салмағы жылдамдыққа мүмкіндік береді, бірақ қорғанысқа жеткіліксіз келеді, сондықтан семсерші шабуылдардан қашу үшін дене қимылдарына сүйенуі керек. Кейбір жүйелердің негізгі мақсаты – қарсыластың денесінен қылышты шығаруға бағытталған. Студенттер бастапқыда түрленулер мен формаларды үйренеді, содан кейін гатка деп аталатын жаттығуда қылыштарды имитациялап таяқтармен еркін жаттығулар жасайды, бірақ бұл термин көбінесе панджаби сикхтердің күресу стиліне қатысты қолданылады. Дәл кесуді жаттығу үшін жиі қияр немесе лимонды кесіп, кейіннен көздері байлаулы күйде орындауға тырысады. Екі бірдей ұзындықтағы қылыштарды жұптастыру, әлемнің кейбір аймақтарында тиімсіз деп есептелсе де, Үнді субконтинентінде өте пайдалы деп саналады.
Жебе ату (Дханурвидия)
Жақсы атқан садақ – үнді мәдени мұрасының ең асыл қорғаныс түрі болып есептеледі. Веда әдебиетінде айтылғандай, садақ пен жебе – кшатриялардың ең жоғары бағаланған қаруы. Сиддхарта Гаутама, Рама, Арджуна, Карна, Бхишма, Дрона және Экалавияның барлығы да ұлы садақшылар болған. Дханурведа – садақ ату ғылымы туралы ежелгі трактат. Онда садақ атудың тәсілдері мен практикасы, садақ және жебе жасау өнері, әскерді оқыту және соғыс ережелері сипатталған. Трактатта жауынгерлерді, соғыс арбаларын, атты әскерді, пілдерге мініп шайқасатын жауынгерлерді, жаяу әскерді және т.б. даярлаудағы жауынгерлік өнер туралы да айтылған. Жауынгерге артынан оқ атқан немесе бір уақытта бірнешемен күрескен адамның ісі күнә саналыпты. Веда дәуірінде қолданылған садақтар «дануш» деп аталып, Ведаларда толыққанды сипатталған. Артыш-Ведада садақтың иілген пішіні «вакра» деп аталады. Садақ ішегі «жя» деп аталып, қажет болғанда ғана тартылатын. Жебе «ишу» деп, ал арқаға ілінетін қағыр «ишуди» деп аталады. Садақшылар «хастагхна» киетін, ол әдетте сол жақ қолға тағылатын қолғап немесе қалқан болып, садақ ішегінен туындаған ұстаманы қорғайтын. «Данушкара» – садақ жасаушы, садақ және жебе жасау кәсібінің адамы. Ал «дякара» деп аталатын шеберлер садақ ішегін жасауға маманданған. Мүйіз, кенеу және ағаштан жасалған күрделі садақтар Азия далаларында ойлап табылып, арий халқының қару-жарағының маңызды бөлігі болған. Хеттер мен парсылар сияқты басқа да өркениеттерде күрделі садақтарды қолдану, көлікпен жүргізілетін соғыспен қатар жүрген. Сонымен қатар, күрделі садақтың кішірек көлемі оны атты әскерде пайдалануға ыңғайлырақ еткен. Үндінің ұзын садағының бір түрі бес-алты футқа дейін жететін, ол металл немесе сүйектен жасалған ұзын жебелерді атып жіберуге арналған. Ұлы Александрды Үндістанға ертіп келген кретталық жазбагер Неарх, жауынгерлердің жерге тіреп, толық тартылуы үшін аяқтарымен бекітілген бамбук садақтарды қолданғанын айтқан. Осы бамбук садақтан атылған жебе, ежелгі заманда қолданылған кез келген қарудан өте алатын. Арриан үндінің ұзын садақтарын олардың қолданушыларының бойындай сипаттаған, ал 1518 жылы Декан садақтары «Англиядағылар сияқты ұзын» деп сипатталған. Қазіргі кезде дәстүрлі садақ ату негізінен Ладакх және Аруначал сияқты солтүстік штаттарда кең таралған. Химачал-Прадеш штатындағы «тода» спорты бүгінгі күнге дейін сақталған, онда садақшылар командасы қарсы команданың аяқтарына тікенсіз жебелерді атуға тырысады.
Күршік (Маллайудда)
2013 жылы Баратпур қаласында өткен күрес матчы. Күресу өнері (malla vidya), спорт түрінде немесе жекпе-жек стилі ретінде қолданылады және бүкіл Үндістан субконтинентінен табылады. Нағыз жауынгерлік күрес – "малла юддха", ал "малакхра" термині спорттық күреске қатысты қолданылады. Малла-юддха төрт түрге жіктелген, олар тек спорттық күрес жарыстарынан бастап, толық контактілі, "юддха" деп аталатын жекпе-жектің нағыз түріне дейін дамыды. Үндістанның ауылдық жерлерінде де көптеген халық күресі түрлері кездеседі, мысалы, Манипурден "мукна", Мизорамнан "Инбуан" күресі және Бодо тайпасынан "Хомлайнай".
Күршік (Пехлуани)
Пелвани – Үндістан субконтинентіндегі күрестің бір түрі. Ол Моғол империясындағы жергілікті малла юддха және парсы варзеш-е бастани әсерлерінің қосылуы арқылы дамыған. Пелванидің ең белгілі шеберлерінің бірі – Ұлы Гама (Гулам Мохаммед Бакш Батт), ол барлық уақыттағы ең ұлы күрескерлердің бірі деп есептеледі.
Бокс (муштиюддха)
Бокс (мусти юддха) дәстүрлі түрде үнді қарусыз күресінің ең қатал түрі саналады. Көне заманда ол Солтүстік Үндістан субконтинентінің барлық аймақтарында танымал болған, бірақ қазіргі күні сирек кездеседі. Боксшылар өз білектерін тастар мен басқа да қатты заттарға соғып нығайтады. Жекпе-жектер жеке немесе топтық форматта өтуі мүмкін. Кез келген соққылар мен ұстауларға рұқсат етіледі, ал дененің кез келген бөлігіне, шатқастың аймағына тигізбеу шартымен шабуылдауға болады.
Қарулы ат спорты
Қарусыз ұрыстың көптеген түрлері (баху юддха немесе бхужа юддха) өте кең техникалық арсеналды қамтиды, сондықтан оларды дәл жіктеу қиын. Қазіргі заманда қару-жарақ алып жүруге тыйым салынғандықтан, жекпе-жек өнерінің ұстаздары көбінесе қарусыз техникаларды баса назарға алады, себебі олар өзін-өзі қорғау үшін тиімдірек деп есептеледі. Қарусыз күресетін жауынгер бхаджан деп аталады, бұл сөздің мағынасы – "қолдарымен соғысатын адам". Үнді ұрыс өнерінің қолмен жасалатын бөліктері көбінесе жануарлар мен индуист құдайларының қозғалыстарына негізделген. Бинот – қарулы және қарусыз қарсыластарға қарсы қорғануға бағытталған Орталық Үндістан өнері, бұл сияқты жүйелердің ең ерте нұсқаларының бірі болуы мүмкін. Моғол дәуірінде осындай жауынгерлерді "эк хат" (сөздік мағынасы – "бір қол") деп атаған, себебі олар өнерлерін тек бір қолды пайдаланып көрсететін.
Ықпал
Индосфераның кеңеюімен Ұлы Үндістанның мәдени ықпалы аймағы, соның ішінде жекпе-жек өнері сияқты үнді мәдениетінің элементтерін тарату. Оңтүстік-Шығыс Азияда индуизмнің таралуы және Жібек жолы арқылы буддизмнің таралуы, санскриттенген тілді және құрметті атақтар, адамдардың санскриттенген аттары, жерлердің санскриттенген аттары, мекемелердің санскриттенген ұрандары, білім беру институттарының санскриттенген атаулары сияқты басқа да үнді элементтерін қабылдаған, Үндістаннан тыс Оңтүстік-Шығыс Азияның жергілікті үнділенген мемлекеттерінің құрылуына алып келді. Сондай-ақ үнді жекпе-жегі, үнді сәулеті, үнді музыкасы мен биі, дәстүрлі үнді киімдері және үнді ас-аяғы қабылданып, үнді диаспорасының тарихи кеңеюімен бұл процеске көмектесті. Үнді жекпе-жегінен әсер алған жекпе-жек түрлеріне Ангампора, Анкам, Бокатор, Эскрима, Краби крабонг, Кбахкун Дамбонг Венг, кхмерлік дәстүрлі күрес, Пенчак Силат, Силат Мелау, Тайнг (Бирма) және т.б. жатады.