Кіріспе

Шотланд футболшысы және менеджері

Александр Галлоуэй Райсбек (26 желтоқсан 1878 – 12 наурыз 1949) – шотландтық кәсіби футболшы және менеджер. Ол «Ларкхолл Тистл» клубында жастар футболында ойнағаннан кейін «Гиберниан» клубымен келісімшарт жасады, онда 17 жасында кәсіби дебютін жасады. Бірінші маусымында бар болғаны он матч өткізгеніне қарамастан, ол шотланд лигасының құрамасынан Ирландия құрамасына қарсы матчқа шақырылды. 1898 жылы ол 1897–98 маусымының соңында ағылшын Бірінші дивизионының «Сток» клубымен қысқа мерзімді келісімге отырды, төрт лига матчында және төрт Футбол лигасының сынақ матчында клубты деградациядан сақтауға көмектесті. Оның өнері басқа клубтардың назарын аударды және ол 1898 жылдың мамырында «Ливерпуль» клубымен келісімшарт жасады. Ол тез арада негізгі құрамда бекітіліп, екі маусымнан кейін 21 жасында клуб капитаны болып тағайындалды, 1901 жылы команданы алғашқы лига титулына жеткізді. «Ливерпуль» 1904 жылы деградацияға ұшырады, ал Райсбек клубты тастау жоспарын тоқтатты, олардың Бірінші дивизионға қайта оралуына көмектесу үшін, 1905 жылы Екінші дивизион титулын жеңіп алды. 1905–06 маусымында Бірінші дивизионға оралғанда, ол команданың құрамында лига титулын жеңіп алды. Ол 1909 жылға дейін «Ливерпульде» қалды, он бір жыл ішінде 300-ден астам матч өткізді, содан кейін денсаулығына байланысты және үйіне деген сағыныш сезімінен туған Шотландиясына оралуға тырысты, соңында «Партик Тистл» клубымен келісімшарт жасады. Ол 1914 жылы ойыннан кетуіне себеп болған, ықтимал аппендицитті емдеу үшін операция жасағанға дейін бес маусым бойы «Тистлдің» капитаны болды. Мансабында Райсбек 1900 жылдан 1907 жылға дейін Шотландия ұлттық құрамасы сапында тоғыз рет ойнады, бірақ 25 жанкүйердің қаза болған трибунаның құлауына байланысты Англияға қарсы матч есептен шығарылды. Ойыннан кеткеннен кейін Райсбек «Гамильтон Академик», «Бристоль Сити», «Галифакс Таун», «Честер» және «Бат Сити» клубтарын басқарды.

Ерте өмір

Рейсбек 1878 жылы Бокс күні Стирлингширдегі Полмонт қаласына жақын Уолластоун ауылында дүниеге келді. Бірақ, оның отбасы ауылдан Сламаннанға, содан кейін Оңтүстік Ланаркширге көшіп, Камбуслангқа жақын жерде, бұрынғы жұқпалы аурулар ауруханасы орналасқан жерде үй салды. Оның ата-анасы Люк пен Жанның он төрт баласы болды, алайда үлкенге жеткені сегіз ғана. Он екі жасында Райсбекке мамандық таңдау мүмкіндігі берілді, ол әкесі мен үлкен ағаларының қадамымен жергілікті шахтада көмірші болып жұмыс істеуге шешім қабылдады. Ол таңғы сағат алтыда жұмысқа кірісіп, күн сайын кемінде сағат беске дейін жер бетіне көтерілмейтін. Оған парик кигендіктен "Төреші" деген лақап қойылды, ол Райсбектердің үйіне келіп, оны клубқа шақыруға тырысты. Сол кезде Райсбек тізе жарақатынан кейін футбол ойнауды тоқтатқан, бірақ шахтадағы жұмысынан құтылуға асыққандықтан 1896 жылдың 30 шілдесінде клубқа қол қойды. Райсбек келісімшартқа қол қойғаннан кейін екі айдан аспаған соң, 1896 жылдың 12 қыркүйегінде Аберкорнмен 2:2 есебімен тең ойнап, Гиберниан сапындағы алғашқы ойынын өткізді, ал кері матчта Аберкорнға қарсы 9:0 есебімен жеңіске жеткенде алғашқы голын соқты. Ол маусымда барлық турнирлерде он матч өткізіп, "Хибс" клубына екінші орынға көтерілуге көмектесті және іріктеушілерді әсерлі етіп, Шотландия лигасының құрамасына резервтік ойыншы ретінде шақырылды. Бірақ, Алекс Киллор құрамнан шығып қалғандықтан Райсбекке "Солитудта" өткен матчты бастау мүмкіндігі туды. Он жеті жасында Райсбек Гиберниан командасымен бірге Абердурға жаттығу лагеріне барды. Кешкі ас ішінде, қызу пікірталас кезінде ол сорпасын жылдам ішіп, жұтқыншағына кіріп қалған сүйек кесегінен қиналды. Ойыншылар мен жаттықтырушылар Райсбекке көмектесуге асықты, ол тыныс алуға тырысып, есінен таюға айналды, содан кейін клубтың жаттықтырушысы Пэдди Канон оның арқасына күшті соққы беріп, сүйек кесегін шығарды. Он екі апталық жаттығу лагерінен кейін Блэкпулдің жанында 1898 жылдың 3 қыркүйегінде Бірінші дивизионда Шеффилд Уэнсдейге қарсы дебюттік ойынын өткізді. Ливерпуль өзінің алғашқы маусымында ФА кубогының жартылай финалына жетіп, Шеффилд Юнайтедке қарсы төрт матч ойнады. Ливерпуль бастапқы матчта 2:1 және қайта матчта 4:2 есебімен алда болды, бірақ екі матчта да соңғы минуттарда гол жіберіп тең түсті, ал екінші қайта матчты Шеффилд жанкүйерлері бірнеше рет алаңға шыққандықтан тоқтатуға мәжбүр болды. Ливерпуль төртінші матчта 1:0 есебімен жеңіліп, Райсбек матч соңында төрешіге наразылық білдірген Ливерпуль ойыншыларының "күшпен итеріскені" үшін тәртіптік комиссияға шақырылды. Төреші Райсбек оқиғаға куә болғанын және оған жауапты ойыншылардың атын атауын сұрады, бірақ Райсбек бас тартты, кейіннен "Біздің ешбір ойыншымыз наразылық акциясына қатысқан жоқ деп ойлаймын" деді. Лига титулын жеңіп алғаннан кейін үш жыл өткен соң, клуб Екінші дивизионға түсіп қалды. Райсбек 1903-04 маусымының басында Ливерпульден кетуді ойлаған, бірақ клуб төменгі дивизионға түскен кезде ойыннан айнып, "Клубтың қиын күнінде оны тастай алмаймын" деді. Ол клубта қалып, бір маусымнан кейін рекордтық ұпай жинап, Бірінші дивизионға қайта оралуына көмектесті. Бірінші дивизионға оралғанда Ливерпуль басқармасы клубты акционерлік қоғамға айналдыруға шешім қабылдады. Ойыншылар менеджер Уотсонның шешімін Мидлендстегі жаттығу лагерінде білген кезде, Райсбек сияқты бірнеше аға ойыншылар клуб акцияларына инвестиция салуға шешім қабылдады, лагердегі он бес ойыншының оны акция сатып алды. Бірінші дивизионға оралған алғашқы маусымда Райсбек клубпен ең табысты маусымын өткізді, олар лига титулын, Лондонның қайырымдылық қалқанын және Ливерпульдің аға кубогын жеңіп алды. Ливерпульдегі соңғы жылдары Райсбек денсаулығына қатысты жарақаттар көбейді және клуб үшін өткізген матчтары әр маусым сайын азайды. Команда өткен маусымда Шотландия Бірінші дивизионының соңғы орынында қалған, бірақ жаңа стадионға, Фирхиллге көшуі керек еді, ал Райсбек пен Парри клубтың табысын арттыру үшін шақырылған бірнеше ойыншылардың қатарында болды. Жарақат салдарынан ол өзінің жәрдемақы матчына қатыса алмады және енді Партик сапында бәсекелестік матчтарда ойнамады. Ол барлығы сегіз рет құрама командаға шақырылды, оның барлығы Англияға қарсы матчтарда болды.

Басқарушылық мансап

1914 жылдың наурызында Райсбек «Гамильтон Академик» клубында жұмыс істейтін бір қызметкермен кездесті, ол клубтың алғашқы менеджерін іздеп жатқанын хабарлады. Ол осы қызметке үміттү ма екенін сұрап білді және ақырында жұмысқа қабылданды. «Бристольдегі» табыстары оны Дэвид Эшворттан кейін «Ливерпуль» клубының бас жаттықтырушысы лауазымына үміткерлердің бірі ретінде қарастырды, бірақ бұл лауазым Мэтт Маккуинге берілді. 1923–1924 маусымдарында «Бристоль» қайтадан дивизион төмен түсті, үш жылдан кейін Екінші дивизионға оралса да, 1929 жылдың маусымында лауазымынан кетіп қалды. 1936 жылы ол «Честер» клубының менеджері болып тағайындалды, себебі Чарли Хьюиттің орнына 100-ден астам үміткердің ішінде оны таңдап алды. 1938 жылдың шілдесінде Райсбек Оңтүстік футбол лигасының «Баф Сити» клубының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды, бірақ 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін барлық жарыс футбол тоқтатылды және ол клубтағы лауазымын қалдырды. Соғыс аяқталғаннан кейін «Ливерпульге» оралып, 1949 жылы қайтыс болғанға дейін скаут ретінде жұмыс істеді.

Жеке өмір

Раисбек өмір бойы он төрт баланың әкесі болды. Ол 1949 жылдың 12 наурызында 70 жасында Ливерпульде қайтыс болды, өсиеті бойынша 276 фунт стерлинг және 18 шиллинг қалдырды. Оның екі бауыры да футболшы болған: Билл Сандерленд пен Фолкирк клубтарында ойнады, ал Эндрю Гиберниан үшін ойнап, Ливерпульде резервте болған, содан кейін Халл Сити үшін өнер көрсетті. Екеуі де 1907 жылы басқа отбасы мүшелерімен бірге Канадаға эмиграциялады.