Уэльс: Вистон қамалының тарихы мен құрылысы

Кіріспе

Уистон қамалы (Castell Cas wis) – Уэльстің оңтүстік-батысындағы Вистон ауылының Пемброкширдегі қамалы және Уэльстегі осы типтегі ең жақсы сақталған мысалдарының бірі. Қамалды және ауылды фламанд қоныс салушы Визо құрды, ол Англияның Генри I-інен жер алған, оған дейін бұл жерді Арнульф де Монтгомери (Генриге қарсы көтеріліс жасаған) иеленген болатын. Қамал бірнеше рет уэльстіктердің қолына түсті, бірақ әр жолы қайта басып алынды. Ол XIII ғасырда, сол кездегі иесі жақын жердегі Пиктон қамалына көшіп кеткен кезде тасталып қалды. Қамал Сент-Мария Магдалина шіркеуінің қарама-қарсысында орналасқан, оған дейін шамамен 50 сатыр бар. Бұл Дифедтің бұрынғы билеушілерінің ұрпақтарынан тараған. I Вильгельм патша тұсында Дехьюбарттың патшасы Рис ап Тьюдвор Вильгельмнің үстемдігін қабылдап, адал вассал ретінде қолдау алды. Бірақ 1088 жылы Вильгельм қайтыс болғанда, Рис өзінің вассалдығы тек Вильгельмнің өміріне ғана байланысты деп есептеп, Вустерге (басқа күшті бүлікші вассалдармен бірігіп) шабуыл жасады. Теория бойынша, сатқындық оның жерлерін жоғалтты. 1092 жылы Дехьюбарт Кадифордың қайтысынан кейін тұрақсыздыққа ұшырады, ал оның ұлдары Рис ап Тьюдвордың билігін мойындаудан бас тартып, таққа талапкер шақыруға тырысты. Рис бүлікті басуға үлкерді, бірақ келесі жылы Брекон шайқасында Бернард де Нойфмархқа (Несттің күйеуі, бұрынғы және жалғыз уэльстік патшаның немересі) шабуыл жасағанда қаза тапты. Рис қайтыс болғаннан кейін патшаның өкілдері Дехьюбарттың көп бөлігін бірден басып алды; Дифедтің батысын Арнульф де Монтгомери басып алды, ал солтүстік және шығыс бөліктерін Девондан келген нормандықтар басып алды. Осы уақытта нормандықтар Оңтүстік Уэльстің қалған бөлігін де басып алды (бірақ Тюдор тарихшысы Джон Лиландтың мәлімдемесіне сәйкес, Дехьюбарттың шығысын басып алу Кадифордың ағасы/ұлы Энионның тілегі бойынша болды). Оңтүстік-батыс Дифед, соның ішінде Вистонның орналасқан жері, Арнульфтің билігі кезінде шекаралық иелікке айналды. Арнульф Пемброкте қамал салып, жерді басқарды (сол себепті Пемброк иелігі құрылды). 1102 жылы Вильгельмнің мұрагері Вильгельм Руфустың қайтысынан кейін тақ оның ағасы Генрих I-ге өтті, бірақ Арнульф де Монтгомери бастаған көптеген күшті вассалдар Генрихтің үлкен ағасы (Роберт Куртоз) үшін көтеріліс жасады. Генрих Арнульфтің жерлерін тәркіледі және Арнульфтің бұрынғы шекаралық иелігін өзіне қосты. Алты жылдан кейін, 1108 жылы Генрихтің анасының туған жері Фландрияда су тасқыны болды, көптеген босқындар Генрихтен көмек сұрады. Генрих оларды жаңадан иеленген иеліктеріне орналастырды, әсіресе Роуз (Хаверфорд) және Дунгледдиге. Фламандтар өз мәдениетін сақтап, кем дегенде бір ғасыр бойы ерекше топ болып қала берді.

Wiston Castle (Castell Cas wis) is a motte and bailey castle in the Pembrokeshire village of Wiston in south west Wales and is one of the best examples of its type in Wales. The castle and village were founded by Wizo, a Flemish settler who was granted the land by Henry I of England after he had wrested control from the previous owner, Arnulf de Montgomery (who was in revolt against Henry). The castle was captured by the Welsh on several occasions but on each occasion it was retaken. It was abandoned during the thirteenth century when the then owner moved to nearby Picton Castle. The castle is situated opposite St Mary Magdalene Church and there are approximately 50 steps leading up to it. from the earlier line of rulers of Dyfed. Under King William I, Rhys ap Tewdwr, the ruling king of Deheubarth, accepted William's suzerainty, and enjoyed support as a loyal vassal. In 1088, however, when William died, Rhys, believing his vassalage to be for William's life only, attacked Worcester (in alliance with other powerful rebel vassals); in theory, treason made his lands forfeit. In 1092, Deheubarth was internally destabilised when Cadifor died, and his sons refused to accept the authority of Rhys ap Tewdwr, instead calling for a rival to assume the throne. Though Rhys managed to suppress the rebellion, he was killed in the following year, in the Battle of Brecon, while attacking Bernard de Neufmarche (the husband of Nest, granddaughter of the previous and only Welsh King of Wales). Following Rhys' death, the king's agents immediately seized much of Deheubarth; the west of Dyfed was seized by Arnulf de Montgomery, while the north and eastern parts were seized by Normans sailing from Devon Martin de Turribus At the same time Normans also took much of the rest of South Wales (although according to an old Welsh legend, reported by the Tudor antiquarian John Leland, this conquest east of Deheubarth was at the request of Cadifor's surviving brother/son, Einion). South western Dyfed, including the land in which Wiston was later sited, became a Marcher Lordship under Arnulf's rule; Arnulf built a castle at Pembroke from which to rule the land (the Lordship becoming of Pembroke as a result). In 1102, following the death of King William's successor William Rufus, the Kingship passed to his brother, Henry I, but again many powerful vassals including Arnulf de Montgomery rebelled in favour of Henry's elder brother (Robert Curthose). Henry declared Arnulf's lands forfeit, and kept Arnulf's former Marcher Lordship for himself. Six years later, in 1108, Flanders, the lands of Henry's mother, suffered catastrophic flooding, and many refugees sought help from Henry. Henry settled them in his newly acquired lordship, particularly Roose (aka Haverford) and Dungleddy. The Flemings maintained their culture and were an identifiable group for at least a century;

Тіршілік ету

Фламандтардың Дунгледдидегі басшысы Визо есімді адам өз жерлерін бақылау үшін қамал салған; ол Дунгледдиді басқаруда тиімді болды. Қамалдың айналасында Визоның есімімен Вистон (Ескі фламанд/саксон тілінде Визоның қоршауы/қаласы) деген елді мекен пайда болды, сондықтан қамал Вистон қамалы деп аталды. 1130 жылы Визо өз жерлерінің бір бөлігін кіші фламандтарға бөлді, соның бірі – Визоның ұлы Вальтер Фиц Визо болды. Кейін Визо Шотландиядағы Ланаркширде де осындай колонизация жүргізді. 1147 жылы Хайвел ап Оуайн бастаған уэльстер Вистонды басып алды, ол кезде қамал Уолтердің бақылауында болған, бірақ фламандтар оны жақын арада қайтарып алды. Ғасырдың соңына қарай Дунгледди (және жалпы Пемброк иелігі) Лорд Рис ұлдарының қысымына түсті, олар әкесіне Дехьюбартты қайта құруға көмектесуге тырысты. 1193 жылы Хайвел саксон (Лорд Рис ұлы) фламандтарға шабуыл жасап, Вистон қамалын басып алды және Визоның тағы бір ұлы Филипті (Филиптің әйелі мен ұлдарымен бірге) тұтқынға алды. Қамал I санаттағы ескерткіш және қорғалатын тарихи ескерткіш болып табылады.