Калифорниялық жаңғақ ағашы: сипаттамасы мен пайдалануы
Aesculus californica
Калифорниялық бұқашаяқ (Aesculus californica) – Калифорния мен Орегонның батыс бөлігінде өсетін ұзақ өмір сүретін ағаш. Сипаттамасы, жапырақтары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрі
Species of plant
Aesculus californica, көбінесе Калифорниялық буккей немесе Калифорниялық ат қаштаны деп аталады, Калифорния мен Оңтүстік-Батыс Орегонға тән буккей түрі.
Aesculus californica, commonly known as the California buckeye or California horse chestnut, is a species of buckeye native to California and southwestern Oregon.
Сипаттама
Aesculus californica - бұл ірі жапырақты бұта немесе ұсақ ағаш, биіктігіне дейін жетеді, сұр қабығы көбінесе лишайниктермен және мүктермен қапталған. Ол әдетте көп сабақты, жапырақтың ені мен биіктігі шамалас. Ағаштар ұзақ өмір сүреді, олардың қызмет ету мерзімі 250–280 (максималды 300) жылға дейін бағаланады. Жапырақтары қара-жасыл, алақан тәрізді күрделі, бес (сирек жеті) жапырақшадан тұрады. Әрбір жапырақша ұзын, жиектері ұсақ тісті және (әсіресе көктемде) мамық жабындысы бар. Жапырақтары нәзік және көктемгі аяз немесе қардан, жазғы ыстықтан және кебуден зақымдануға бейім. Гүлдері тәтті иісті, ақтан ашық қызғылт түске дейін, тік паниклдерде ұзын және ені бар гүлдейді. Жемісі – өрік пішіндес, ұзын капсула, ішінде үлкен, дөңгелек, қызғылт-қоңыр тұқым болады. Тұқымдары улы және белгілі бір температуралық аймақта (тропиктік емес) өсетін өсімдіктердің арасындағы ең ірісі болып табылады. A. californica өзінің туған Жерорта теңізі климатына бейімделіп, ылғалды қыс соңы мен көктем айларында өседі және құрғақ жаз айларында қысқы ұйқыға кетеді, бірақ жағалау аймақтарында өсетіндері көктемнің ортасына дейін жапырақтарын сақтап қалады.
Aesculus californica is a large deciduous shrub or small tree, up to tall, with gray bark often coated with lichens and mosses. It typically is multi trunked, with a crown as broad as it is high. Trees are long lived, with an estimated lifespan between 250–280 (300 maximum) years. The leaves are dark green, palmately compound with five (rarely seven) leaflets. Each leaflet is long, with a finely toothed margin and (particularly in spring) downy surfaces. The leaves are tender and prone to damage from both spring freezing or snow and summer heat and desiccation. The flowers are sweet scented, white to pale pink, borne on erect panicles long and broad. The fruit is a fig shaped capsule long, containing a large, round, orange brown seed, measuring The seeds are poisonous and are the largest known of any temperate (non tropical) plant species. A. californica has adapted to its native Mediterranean climate by growing during the wet late winter and spring months and entering dormancy in the dry summer months, though those growing in coastal regions tend to hold on to their leaves until mid autumn.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Батыстағы жалғыз Aesculus түрі, A. californica Калифорнияда кеңінен таралған, орталық жағалау бойында және Сьерра-Невада мен Каскад тауларының төменгі жазықтарында өседі. Оның ареалы Орегон штатындағы Рог өзені аңғарындағы Сискию тауларының етегіне дейін созылады. Шағын оқшауланған популяциясы Калифорния штатының Чино қаласы маңындағы Чино төбелерінде табылады. Ол тығыз, ылғалды, жартылай көлеңкелі шатқалдардың түбінен бастап, құрғақ, оңтүстікке қарай бұрылған беткейлер мен төбелерге дейін әртүрлі жағдайларда өседі. Биг Сурден солтүстікке қарайғы жағалау аймақтарында ол беткейлерде жалғыз өседі немесе аңғар еменімен (Quercus lobata), Орегон еменімен (Q. garryana), жағалау еменімен (Q. agrifolia) және Калифорния лаврымен (Umbellularia californica) араласып өседі. Сьерра-Невада тауларының етегінде A. californica ең төменгі жазықтықтағы далаларда жалғыз өседі, орташа биіктіктегі көк еменді ормандарда араласып өседі, ал қара емен (Q. kelloggii), сұр қарағай (Pinus sabiniana), ponderosa қарағай (P. ponderosa) және ішкі емен (Q. wislizeni) аралас мәңгі жасыл ормандарда ареалының шегіне жақындағанда кездеседі.
The only Aesculus variety native to the West, A. californica is widely distributed in California, growing along the central coast and in the lower elevations of the Sierra Nevada and Cascade Range. Its range extends to the foothills of the Siskiyou Mountains in the Rogue Valley in Oregon. A small disjunct population is found in the Chino Hills near Chino, California. It is found growing in a wide range of conditions from crowded, moist, semi shaded canyon bottoms to dry south facing slopes and hilltops. In the coastal ranges north of Big Sur it is found growing alone on slopes, or intermingled with valley oak (Quercus lobata), Oregon oak (Q. garryana), coast live oak (Q. agrifolia) and California bay laurel (Umbellularia californica). In the foothills of the Sierra Nevada, A. californica can be found standing alone in grassland at the lowest elevations, intermingled in blue oak woodlands at intermediate elevations, and in mixed evergreen forests of black oak (Q. kelloggii), gray pine (Pinus sabiniana), ponderosa pine (P. ponderosa) and interior live oak (Q. wislizeni) as it nears the limit of its range.
Уыттылығы және қолданылуы
Американың жергілікті тайпалары, оның ішінде Помо, Йокут, Луисено тайпалары, улы жаңғақ пен тұқымдарын кішкентай өзендердегі балықты мас ету үшін пайдаланған, осылайша оларды ұстау оңай болған. Қабығында, жапырақтарында және жемістерінде қызыл қан клеткаларының гемолизін тудыратын нейротоксикалық гликозид – эскулин бар. Buckeye ағашынан садақпен немесе қолмен бұрғылауға арналған жақсы от тақтасын жасауға болады. Жергілікті топтар кейде бұл өсімдікті тамақ ретінде қолданған; бірнеше күн бойы тұқымдарды немесе жаңғақ ядросын қайнатып, уын шығарып тастағаннан кейін, оларды еменнен жасалған ұнға ұқсас ұнға немесе кебекке ұнтақтап алуға болады. Жапырақтары кішкентай және жас болғанда, оларда удың концентрациясы төмен болады, сондықтан мал мен жабайы жануарлар оларды жейді. Гүлдер көптеген түрлі көбелектер үшін құнарлы нектар көзі болып табылады, ал соры және чипмунктар тұқымдарды жейді. Өсімдік әдемі жапырақ бүршіктері, лайм түсті жапырақтары, хош иісті ақ гүлдері, жаздың ортасынан соңына дейін қызыл қоңыр жапырақтары және күзге дейін күміс түсті әдемі бұтақтары үшін сәндік өсімдік ретінде қолданылады. Бұл ағаш топырақты байланыстырып, таулы аймақтарда топырақ эрозиясын болдырмауға көмеседі.
Native American tribes, including the Pomo, Yokuts, and Luiseño, used the poisonous nuts and seeds to stupefy schools of fish in small streams to make them easier to catch. The bark, leaves, and fruits contain the neurotoxic glycoside aesculin, which causes hemolysis of red blood cells. Buckeye also makes a good fireboard for a bow drill or hand drill. Native groups occasionally used the plant as a food supply; after boiling and leaching the toxin out of the seeds or nut meats for several days, they could be ground into a flour or meal similar to that made from acorns. When the shoots are small and leaves are new, they are lower in toxins and are grazed by livestock and wildlife. The flowers are a rich nectar source for many species of butterflies, and squirrels and chipmunks consume the seeds. It is used as an ornamental plant for its striking leaf buds, lime green foliage, fragrant white flowers, red brown foliage in mid to late summer, and architectural silver branches through fall. The tree also acts as a soil binder, which prevents erosion in hilly regions.
Этимология
"Aesculus" – Линней ат қойған ат қаштанының атауы. Ол ескі римдік атаудан алынған, басқа түрдің – Quercus petraea. "Californica" сөзі "Калифорнияға тән" дегенді білдіреді.
'Aesculus' is Linnaeus' name for horse chestnuts. It is derived from the old Roman name for a different species, Quercus petraea. 'Californica' means 'native to California'.