Кіріспе

Шотланд епископы

Роберт Рид (1558 жылы қайтыс болған) Кинлосс абысы, Боулидің коммендаторы және Оркни епископы болды. Ол Клэкманнан округіндегі Айкенхедте Джон Ридтің (Флодден шайқасында қаза тапқан) және Элизабет Шенвеллдің ұлы болып дүниеге келді. Оның ресми білімі 1511 жылы Санкт-Андрюс университетіндегі Санкт-Сальватор колледжінде оның ағасы, өнер факультетінің деканы Роберт Шенвелл басшылығымен басталды. Рид 1515 жылы бітіріп, 1524 жылы Эльгин соборында субдикан болды, ал 1527 жылы ол Морейдің ресми қызметкері болды. 1526 жылы Кинлосс абысы Томас Кристалл Ридті өзінің мұрагері етіп таңдады. 1527 жылы ол абат ретінде папа Климент VII сотына абаттық мәселелермен қатысты. 1528 жылы Париж арқылы қайтып келе жатқанда Рид Шотландияға еріп келген пиемонттық гуманист ғалымы Джованни Феррериомен кездесті. 1528 жылы шілдеде Кристалл отставкаға кеткеннен кейін, Рид қыркүйекте абат болып бата алды және 1531 жылы Боули монастырының мақтауын алды. Сол жылы Феррерио Джеймс V сотын тастап, Кинлоста Ридке қосылды. Рид 1532 және 1542 жылдар аралығында көптеген мемлекеттік қызметтер атқарды, соның ішінде Англия мен Францияға елшілік қызметтері мен жоғары заң қызметкері болды. Ол 1538 жылы екі монастырьдың сыртқы және ішкі құрылысын едәуір жақсартты. 1541 жылдың көктемінде Джеймс V Ридті Оркнидің бос епископтығына ұсынды, оның құлшылық етуі қараша айының соңында өтті. Король Джеймс 1542 жылы қайтыс болды және Джеймс Гамильтон, Арран графы, Мэридің кәмелетке толмауы кезінде регент болып тағайындалды. Епископ Рид Арранның ағылшыл позициясын ұнатпай, кардинал Битонмен бірікті. Битонның регенттің көзқарасына қарсы тұруы оның тұтқындалуына әкелді, ал кардиналдың жақтастары 1543 жылы Битонның босатылуы үшін Аранмен келіссөздер жүргізу үшін Ридті таңдады. Ридтің әрекеттері қабылданбады, бірақ кардиналдың бостандығы біртіндеп қалпына келтірілді. Битонды қолдауына қарамастан, Рид парламенттің ықпалды Лордтар комитетіне сайланды. Бұл лауазым сонымен қатар регенттің құпия кеңесінің мүшелігін де білдірді. Парламент 1543 жылдың шілдесінде жасалған Гринвич шартын мақұлдады, бұл Мэри мен Англияның Эдуард ханзадасының арасында неке қиюға жол ашты. 11 желтоқсанда парламент шартынан бас тарту туралы шешім қабылдады, нәтижесінде ағылшын королі Эдуард Шотландияға соғыс жариялады, бұл соғыс сегіз жылға жуық уақытқа созылды және ол "Қатаң іздеу" деп аталды. 1544 жылдың тамызында епископ Рид Киркваллдың Оркни епархиясының ордасы болған Сент-Магнус соборына барып, бірден епархиялық ғимараттарды және собор бөлімін реформалауды бастады. 1549 жылы ақпанда Рид Әділет сотының президенті болды. Ол 1550 жылы Кинлосс аббаттығын өзінің туысы Уолтер Ридке тапсырды және сол жылы Адам Уоллестің ересілік ісі бойынша сотқа қатысты. Оның қызметі сұранысқа ие болды және 1551 жылдың маусым айында ол Англиямен бейбітшілік орнату үшін тағайындалған комиссар болды. 1554 жылдың мамыр айында Рид жас Мэри патшаның қорғаншысы болды. 1558 жылы корольдің дофинге үйлену тойына қатысу үшін Францияға барар алдында Рид өзінің соңғы өсиетін жасады. Ол Эдинбургте грамматика, өнер және заң мектептерінен тұратын, барлық қажетті орын-жайлармен жабдықталған колледж құруға мүмкіндік берді. Ридтің кемесі Булоньеге жақын жерде апатқа ұшырады, бірақ ол және оның әріптесі комиссар, Ротс графы, Нотр-Дам соборында корольдік некеге куәлік ету үшін аман қалды. Диппеге оралғанда Рид пен оның әріптестері ауырып, 1558 жылы 6 қыркүйекте қайтыс болды.

Ерте өмір

Роберт Ридтің туған күні белгісіз, бірақ ол 1511 жылы университетке оқуға түсті. Осы кездегі студенттердің көпшілігі сияқты, оқуға түсу әдетте он екі мен он бес жас аралығында болатын. Бұл оның шамамен 1496 мен 1499 жылдар аралығында туған болуын көрсетеді. Роберттің ата-анасы Джон Рид пен Элизабет (кейде Бессата деп аталған) Шенвеллдің алты баласы болды, Роберт үшінші бала болды. Оның екі үлкен ағасы – Дэвид пен Джеймс, үш кіші әпкесі – Кристиан, Хелен және Маргарет еді. Элизабет Шенвеллдің кем дегенде үш бауыры болды: Купер Ангустың аббаты болған Джон, секулярлық дін қызметкері Уильям және 1501 жылы Киркалдидің викарі, ал 1512 жылдан 1517 жылға дейін Сент-Эндрюс университетінің өнер факультетінің деканы болған Роберт. 1517 жылдан 1519 жылға дейін Роберт Шенвелл университет ректорының орынбасары және ректоры қызметін атқарды. Рид 1511 жылы, оның ағасы Роберт Шенвелл жоғары лауазымда болған кезде, Сент-Эндрюс университетінің Сент-Сальватор колледжіне қабылданды. Қасиетті теология профессоры Хью Спенстің жетекшілігімен, ол 1513 немесе 1514 жылы бакалавр, ал 1515 жылдың 28 мамырында магистр дәрежесін алды. Сент-Сальватор колледжі 1500 жылы оқу бағдарламасына канондық құқықты енгізді, оған сәйкес канондық құқық бакалавры аптасына үш лекция оқуға міндетті болды. Хью Спенс 1508 жылы канондық құқық докторы атанды, бірақ азаматтық құқық бойынша дәрежелер тек 1538 жылы ұсыныла бастады. 1430 жылдарға қарай, шіркеудің жоғары лауазымдарына немесе патшаға қызмет етуге, немесе екеуіне де ұмтылғандар үшін канондық немесе азаматтық құқықтағы аспирантура білімі қажетті болды. Рид көбінесе Париж университетінде заң бойынша аспирантурада оқыған деп есептеледі, бірақ оны растайтын ешқандай құжат табылмады. Керісінше, басқа университеттер осы салада білім берді; мысалы, Парижден оңтүстік-батысқа қарай 110 шақырым қашықтықта орналасқан Орлеан университеті канондық құқық біліміне ие адамдарға азаматтық құқық бойынша үш жылдық курс ұсынды. Рид 1518 жылы Морей епархиясында нотариус болып тағайындалды, содан кейін 1519 жылы Фифте сот прокуроры және Сент-Эндрюс епархиясының дін қызметкері ретінде таныстырылды. 1524 жылға қарай ол Эльгин соборындағы Морей епархиясында деканның орынбасары болды, ал 1527 жылға қарай епархияның ресми өкілі – официалис болды. Епархияның ресми өкілі – епископтың консисториялық сотындағы судья болып табылатын заңгер, оған канондық құқық туралы терең білім ғана емес, көбінесе азаматтық құқық та қажет болды.

Кинлос абысы

Кинлосс аббаттығы 1151 жылы король Давид I құрған, ол Роберт Ридтің субдеканы және ресми тұлғасы болған Элгин соборынан бірнеше шақырым жерде орналасқан. 1500 жылдың 13 қаңтарында тағайындалғаннан бері аббат Томас Кристалл басқарды. Кристалл аббатқа тиесілі мүлікті қайтару және ұмытылған жерлерді қалпына келтіруде үлкен жетістікке жетіп, аббаттың кірісін екі есеге арттырды. Кристалл көптеген қайырымдылық істер жасап, садақа таратты және тіпті кедей әйелдерге лайықты некеге шығу үшін ақшалай көмек берді. Аббат мүліктерін күтіп ұстау оған маңызды болды, ол Кинлоста жөндеу және жаңа құрылыс жұмыстарын жүргізіп, сонымен қатар шіркеу жиһаздарын және кітапханасын жақсартты. Эллон және Стратисладағы сыртқы мүліктер де жақсы күйде сақталды. Ридтің қабілеттерін 1526 жылы Камбускенет аббаты мен Стирлинг викары арасындағы шіркеу дауын шешу үшін Рим папасы пайдаланды. Аббаттың соборға жақын орналасуы Кристаллға Ридті бірінші кезекте байқауға мүмкіндік берді, сондықтан ол 1526 жылы өзінің мұрагері ретінде собордың субдеканын таңдады. Римді 1527 жылдың 6 мамырында Рим императоры Карл V әскері тонады, нәтижесінде папа Климент VII Сант-Анджело цитаделінде тұтқынға алынды. Оның босатылуы туралы келіссөздер жүргізіліп, 1527 жылдың 6 желтоқсанында ол Римнен 120 км солтүстікке қарай, Умбриядағы Орвието қаласына кетті. Аббат Рид Рим папасымен кездесу үшін қысқы сапарға шықты, бұл Кинлостағы лауазымын нығайту мақсатында болды және 1527 жылдың 10 қарашасынан кейін Эльгиннен Римге кетті, бірақ ол Рим папасымен Орвиетода кездескен болуы мүмкін. Ридтің қайту жолы оны Париж арқылы алып өтті, онда шотланд ғалымы және августиндік канон Роберт Ричардсон гуманистік ғалым Джованни Феррериомен таныстырды. Туринде оқығаннан кейін, 1525 жылы Пьемонттық Феррерио Парижге келді, онда ол Ричардсонның ғана емес, Гектор Бойс, Джордж Бьюкенен және Уильям Гордон сияқты басқа шотланд ғалымдарының да серігі болды. Феррерио Ридке Шотландияға, король Джеймс V сотына қосылды, онда ол келесі үш жылды өткізді. Рим папасы Климент VII 1528 жылдың 4 шілдесінде берген бұйрығында Кристаллдың отставкаға кету туралы өтінішін алғанын мойындады, ол оны қабылдады және Морей епархиясының кез келген монастырына мұрагерді тағайындау тек оның құзырында екенін және сондықтан ол Ридті Кинлосс аббаты етіп тағайындағанын мәлімдеді. Бұл Ридтің аббат басшылығын қабылдағаннан кейін алты ай ішінде цистерциандық монахтың киімін киюіне байланысты болды; ол 1528 жылдың күзінде Эдинбургтегі Grey Friars шіркеуіндегі салтанатта Абердин епископынан киім мен бата алды. Мюрттон барониясы аббат ғимараттарының солтүстігіндегі аббат жерлерінің көп бөлігінен құрылды. 1531 жылы Феррериоға Джеймстің сотынан Кинлосс монахтарына сабақ беруге рұқсат берілді. Ридтің 1 қарашада Боули монастырының мақтауын алғандықтан, ол Кинлоссқа үш жылға жіберілген Боули монахтарының бесеуін оқытты. Аббат Рид аббат бөлмелерін жаңартуға, монастырда аркалар салуға, аббатхананы өртке төзімді кітапханамен қамтамасыз етуге және үш капелланы құрбандық үстелдерімен қамтамасыз етіп, қабырға суреттерімен безендірді; сыртқы жағынан, ол аббаттың төбесін қорғасынмен жабуды бекітті, жаңа қоралар, оған байланысты пешпен және көгершін үйін қамтамасыз етті. Роберт Максвелл, Оркни епископы 1540 жылдың 25 желтоқсанында қайтыс болды және Роберт Ридті патша 1541 жылдың 5 сәуірінде епископтыққа ұсынды. Бұл ереже 1541 жылдың 20 шілдесінде берілді, Рид өзінің қолданыстағы пайдасын, соның ішінде Кинлосс аббаттығын сақтап қалды. Көптеген басқа дін қызметкерлері сияқты, саясаткер Рид теолог Ридке қарағанда көбірек көзге түсті. Бірақ 1544 жылы Рид өзінің епархиясына оралған соң, епархияның конституциясын қайта жазды. Бұл жерде провист, жеті канон, он үш капеллан және алты хоршы бастаған жеті мәртебелі адам болуы керек деп белгіленді - канцлер апта сайын канондық құқық туралы дәріс беруді және грамматикалық мектепті басқаратын капелланның біреуін жүктеді. Әдеттегідей Киркваллдың Корольдік Бургы 1486 жылы Джеймс III корольдік жарғыда берген Сент-Магнес соборына ие болды. Бұл жарғыда Сент-Джонның пребендісінен түскен табыс собор ғимараты мен оның мазмұнын күтіп ұстауға жұмсалуы керек деп белгіленген, бірақ бұл Ридтің ескермегендігі болды. Бұл шіркеулерден түсетін табысты алып тастап, пасторлық күтімнің сапасын төмендету қаупі тудырды. Оркниде епископтың еңбекқорлығының куәсі ретінде көптеген ғимараттарда Ридтің гербі орналасқан - ең көрнектісі епископ сарайын қалпына келтіру, оған Рид солтүстік-батыс бұрышына дөңгелек мұнара салған. 1554 жылы Рид епархиялық ұйымды жақсартуға кірісті. Құдайға арналған қызметтерге дайындалу үшін капеллан мен хоршылар қайта орналастырылды және субдеканға провист болмаған кезде жалпы тәртіпті сақтау үшін жарамды бөлмелер берілді. Король Джеймс 1533 жылдың ақпанында Уильям Стюарт, Абердин епископы және Ридке Англияның Генрих VIII-мен бейбіт келісім шартын жасасуға рұқсат берді, бірақ ол 1534 жылдың 2 тамызында ғана аяқталды. Феррерио кейіннен Стюарт епискобы мен аббат Рид "ашулы ұлттан (Англиядан) барлық күтілімнен асып түсетін бейбітшілікті" алуға қабілетті жалғыз адамдар екенін жазды. Рид 1535 және 1536 жылдары король Джеймстің некесіне қатысты Францияда дипломатиялық жұмыстармен айналысты, біріншісі Мари де Бурбонмен, содан кейін француз корольінің ауру қызы Мадленмен. Джеймс пен Мадлен 1537 жылдың 1 қаңтарында Париждегі Нотр-Дам соборында үйленді, бірақ жаңа патшайым бірнеше айдан кейін Холируд сарайында қайтыс болды. Рид 1541 және 1542 жылдары Генрихке елшілікпен барды және соңғы ретте шотланд сотына оралуына және Шотландиямен соғысқа дайындық жұмыстары басталғанша оған хат жазуына тыйым салынды. 1542 жылдың қарашасында Генрих VIII Шотландияның жоғарылығына қатысты ағылшын талаптарын жаңартты. Король Джеймс 1542 жылдың 14 желтоқсанында қайтыс болды, ал 1543 жылдың 3 қаңтарында Джеймс Гамильтон, Эрл оф Арран, енді мұрагер болып, алты күндік патшайым Марияның регенті тағайындалды. Англияға жақын көзқарастарды ұстанған Арран Битонды тұтқынға алды. Осы жағдайда 1543 жылдың наурыз айында Рид Битонды қолдаған бірдей ойлы ақсүйектер мен шіркеулердің Перттегі жиынына қатысты. Кардиналдың босатылуын және Жаңа өсиеттің ағылшын тіліндегі нұсқаларының таралуын тоқтату үшін Арранға баратын епископты жіберуге келісілді, бірақ барлығы бас тартты. Арран Эдинбургте парламент отырысын шақырып, регенттің саясатына қарсы болғанына қарамастан, Ридті маңызды Аталы комитетке тағайындады. Кардинал Дэвид Битон 1546 жылдың 28 мамырында Сент-Эндрюс қаласындағы қамалында өлтірілді. Жауап ретінде Арран төрт саясаткерден тұратын кішкентай ішкі шеңбер құрды, ол оған үнемі қол жетімді болды - Рид 1546 жылдың маусым және шілде айларында, содан кейін 1547 жылдың наурыз айында осы кеңесте қызмет етті. Ол сонымен қатар патшайым Мария үшін дәрігер табумен тапсырылды және, болжамды, монархқа діни білім берді. Аббат Александр Милн 1548 жылы қайтыс болғаннан кейін Рид Әділет коллегиясының президенті тағайындалды, ол 1549 жылдың 24 ақпанында алғаш рет пайда болды. Тей өзенінің аузындағы стратегиялық Броти қамалы 1547 жылдың қыркүйегінен бері ағылшылдардың қолында болды, бірақ 1550 жылдың ақпанында француз-шотланд күштері оны қайтарып алды. 1549 және 1550 жылдардағы әскери жетістіктер Ридті, Әділет коллегиясының президенті ретінде, шетелдіктердің (яғни ағылшылдардың) ақшаларын өздерімен бірге алып кетпеуін, оларды шотланд тауарына жұмсауын қамтамасыз етуге итерді. 1550-1552 жылдары Рид...

Өлім

1557 жылы 30 қазанда Франция королі Генрих шотланд парламентінен королева Мэри мен Франция дофинінің үйлену тойына дайындық үшін комиссарлар жіберуді сұрады. Роберт Рид неке шартын келісуге тағайындалған тоғыз комиссардың бірі болды. 1558 жылы 6 ақпанда – Францияға аттанған күні – Рид өзінің соңғы өсиетнамасын жасады, онда Эдинбургте колледж құру үшін 8000 мерк сомасын пайдалануға рұқсат берілді. refn|group=note| Колледждегі оқу бағдарламасы университеттердегі бұрынғы үлгілерден ауытқуға тиіс болды, азаматтық құқық канондық құқықтан басымдық алатын болса, ал гуманитарлық пәндер әдебиет, поэзия және шешендік өнерге негіделгені жөн. Рид пен оның әріптесі Ротс графы Булонье маңында кеме апатына ұшырады және француз балықшы қайығымен құтқарылды. Мэридің үйлену тойы 24 сәуірде Нотр-Дам соборында өтті – оның әкесі 21 жыл бұрын Мадленмен үйленген орын. Франция кеңесі мен шотланд комиссарлары арасында жанжал туды, себебі француздар Шотландияның патшалық регалияларын дереу Францияға жіберіп, дофинді Шотландия королі етіп жариялауды талап етті. Рид пен оның әріптестері Шотландия парламентінен мұндай шарттарға келісуге уәкілеттік алмағанын түсіндіріп, бас тартты. Осы жауаптан наразы болған француз королі регентке көндіру хатын дайындады, оны екі комиссар жеткізуге тиіс болды. Ал қалған комиссарлар француздар хаттың табысты жеткізілгеніне көз жеткізгенше ұсталып тұрды, тек осыдан кейін ғана Рид Шотландияға орала алды. Рид тамыз айының соңында Диппеге келді және үйге қайтуға бет түзеді, бірақ дауыл салдарынан кері қайтаруға мәжбүр болды, алайда осы кезде епископ пен тағы төрт комиссар ауыр сырқатқа шалдықты. Олардың барлығы қайтыс болды, бірақ Рид 6 қыркүйекте 1558 жылы ең бірінші болып дүние салды және Диппедегі Сен-Жак шіркеуіндегі Сен-Эндрю капелласына жерленді.