Саяси партияларды мемлекеттік қаржыландыру: түрлері мен мақсаты

Кіріспе

Партиялық субсидиялар немесе саяси партияларды мемлекеттік қаржыландыру – үкіметтің саяси партияға оның кейбір немесе барлық саяси қызметін қаржыландыру үшін тікелей төлейтін субсидиялар. Көптеген демократиялық елдер (әлдебір жолмен) партиялық қызмет үшін салық төлеушілердің ақшасынан, жалпы кіріс қорынан ақшалай гранттар (мемлекеттік көмек) береді. Мұндай қаражат партияның күнделікті немесе сайлау науқанына кеткен шығындарын жабуы мүмкін. Орнықты демократиялардың арасында АҚШ, Швейцария және Үндістан ең айқын ерекшеліктер болып табылады. Партиялық субсидиялар салыстырмалы түрде аз (Ұлыбританияда) немесе өте жомарт (Швецияда, Израильде және Жапонияда) болуы мүмкін. АҚШ-та Президенттік қор жалпы қордан тек салық төлеушінің салық декларациясында көрсетілген мәлімдеме арқылы рұқсат алғаннан кейін ғана ақша алады. Мемлекеттік қолдауды (ақшалай немесе заттай) партия ұйымдары, парламенттік топтар (партиялық фракциялар) және/немесе мемлекеттік лауазымға (парламент немесе президенттікке) үміткерлер алады. Саяси ойынға қатысушылардың арасында мемлекеттік көмекке әділ қол жеткізуді және оны әділ бөлуді қамтамасыз ететін ережелермен бірге, саяси қызметті мемлекеттік қаржыландыру демократиялық жүйе үшін қабылданатын саясат болуы мүмкін. Партиялық субсидияларды бөлу мұндай грантқа қол жеткізу және оны бөлудің жалпы ережелеріне сәйкес жүзеге асырылады, мысалы, ұлттық парламенттегі барлық партияларға қол жеткізу және қазіргі парламенттегі орын санына немесе соңғы сайлауда алынған дауыс санына пропорционалды түрде бөлу. Көптеген субсидиялар схемалары алушы партиялар үшін есеп беру және ақпарат жариялау міндеттемелерімен байланысты. Партиялық субсидиялардың сирек кездесетін түрлері – теңестірілген қаражат пен салық жеңілдіктері. Теңестірілген қаражат үкіметтік органға шағын жекелеген қайырымдылықтар жинағанын дәлелдеген саяси қарсыласына беріледі. Салық жеңілдіктерін салық төлеуші салықтан шегеруге болады, себебі саяси сыйлықтың бір бөлігі салық бойынша алдын ала төлем ретінде қарастырылады. Теңестірілген қаражат пен салық жеңілдіктері жеке азаматтардың қаржылық үлесіне байланысты болғандықтан, мұндай қолдау жалпы гранттарға қарағанда, демократияның қатысушылық тұжырымдамасына сәйкес келеді, себебі ол қаржы жинаумен айналысатын партиялардан (немесе үміткерлерден) нақты күш-жігерді қажет етпейді. Көптеген демократиялық елдерде саяси партияларды мемлекеттік қаржыландыру саяси жемқорлық немесе заңсыз қаржыландыруды ашып көрсеткен дау-дамаздардан кейін енгізілді. Басқа елдерде саяси бәсекелестікке байланысты шығындардың өсуі партияларды субсидиялаудың (мемлекеттік қаржыландыру) таралуына түрткіс болды. Партияларды субсидиялау туралы пікір қазіргі таңда басым болғанымен, оған әлі де қарсылық бар. Партияларға субсидия беруді жақтаушылар, науқан қаражатын тікелей беру саяси жемқорлықты азайтады деп санайды, өйткені партиялар "көзқарасы/шарттары бар ақша" жинауға қажеттілік сезінеді.

Party subsidies or public funding of political parties are subsidies paid by the government directly to a political party to fund some or all of its political activities. Most democracies (in one way or the other) provide cash grants (state aid) from taxpayers' money, the general revenue fund, for party activity. Such funds may cover routine or campaign costs incurred by the party. Among the established democracies the United States, Switzerland and India are the most notable exceptions. Party subsidies can be relatively small (as in the U. K.) or quite generous (as in Sweden, Israel and Japan). In the U. S., the Presidential Fund takes money from the general fund only after authorized by a statement indicated upon a taxpayer's tax return. The recipients of public support (in cash or kind) are party organizations, parliamentary groups (party caucuses) and/ or candidates for public office (parliament or presidency). In combination with rules that enforce fair access to and fair distribution of state aid among the players of the political game, government funding for political activity can be an acceptable policy option for democratic polities. The allocation of party subsidies follows general rules for access to and distribution of such grant, for example access for all parties represented in the national parliament and distribution in proportion to the number of seats held in the current parliament, or in proportion to the number of votes polled in the most recent election. Many subsidy schemes are linked to reporting and disclosure obligations for the recipient parties. Rare instruments of party subsidies are matching funds and tax credits. Matching funds are granted to a political competitor who has proven to a government authority that he or she solicited small individual donations. Tax credits can be deducted by the taxpayer from tax liability because some part of a political donation is treated like an advance payment on tax. Because matching funds and tax credits depend on financial contributions by individual citizens such support is more compatible with a participatory concept of democracy than flat grants, which do not require specific efforts by the fundraising parties (or candidates). In many democracies public funding for political parties was introduced after scandals, which revealed political corruption or illegal funding, had become public knowledge. In other countries, the rising costs of political competition stimulated the spread of party subsidies (government funding). Although the mainstream opinion is in favour of party subsidies now, they are still disputed. Supporters of party subsidies argue that directly providing the campaign funds reduces political corruption, as parties do not need to raise "money with an opinion/ strings attached".

Тарих

1954 жылы Коста-Рика мен Уругвай партиялық субсидияларды енгізген алғашқы елдер болды. Олардан кейін 1957 жылы Пуэрто-Рико, ал 1959 жылы Батыс Германия осы жүйені қабылдады. 1960-шы жылдары Квебек (1963), Швеция (1965), Финляндия (1967) және Израиль (1969) партиялары мұндай қолдау алды. 1970 жылдан бастап Норвегия (1970), Канада және Италия (1974), Австрия (1975), АҚШ (1976), Австралия (1984), Дания (1986), Франция (1988), Бельгия (1989), Жапония (1994), Ирландия (1997), Нидерланды (1999), Ұлыбритания (2000) және Жаңа Зеландия (2010) елдерінде партиялық субсидиялар енгізілді. Бүгінде бұл жүйе Грекияда, Португалияда, Испанияда және Еуропа мен Латын Америкасындағы басқа да жақында құрылған демократиялық елдерде қолданылады: Үндістан мен Швейцария ерекше жағдайлар болып табылады. Италияда саяси партияларды мемлекеттік қаржыландыру тоқтатылғаннан кейін, премьер-министр Маттео Ренцидің 2014 жылдың 6 және 7 қарашасында Италияның Демократиялық партиясы үшін Римде және Миланда өткізген екі қайырымдылық кештері осының нақты мысалы болып табылады.