Кіріспе

Италиядағы Торино қаласындағы стадион. 1930 жылдары салынған бұл стадион бастапқыда «Стадио Муниципале Бенито Муссолини» (немесе кеңінен танымал «Стадио Муниципале») деп, кейін «Стадио Коммунале» деп аталды. 1990 жылдарға дейін «Ювентус» және «Торино» командаларының үй стадионы болды, бірақ одан кейін үлкен әрі заманауи «Стадио делле Альпи» стадионы пайда болғандықтан қолданудан шығарылды. Серия А футболынан 16 жыл үзіліс жасағаннан кейін стадион жаңартылып, 2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарына орай «Стадио Олимпико» деп қайта аталды. 1990 жылғы жағдайдың керісінше, «Ювентус» және «Торино» командалары стадионды бұзу және «Ювентус Аренасын» сол жерге салу кезінде «Олимпикоға» қайта оралды. «Ювентус» оны 2010–2011 маусымының соңына дейін пайдаланды, ал «Торино» оны бүгінгі күнге дейін өз үй стадионы ретінде пайдалануда.

Бастапқы жоба: Бенито Муссолини атындағы стадион

Стадион бастапқыда Бенито Муссолинидің есімімен аталып, 1933 жылы өткен фашистік XI жылғы Литориали ойындарын және сол жылы өткен Әлемдік студенттік ойындарды қабылдау үшін салынған. Қалалық әкімдік құрылыс уақытын қысқарту мақсатында конкурс жариялап, жұмысты үш компанияға бөліп берді: стадион (құрылыс, трибуналар және ішкі жұмыстар) Римдік Саверио Паризиге тапсырылды (және сәулетші Рафаэлло Фагнони мен инженерлер Энрико Бианчини және Дагоберто Ортенси жобалады); ал спорт алаңы, Марафон мұнарасы және билет кассалары инженерлер Ванначчи мен Лучериниге (жобаның сәулетшісі Бренно Дель Джудиче, профессор Колоннетти және инженер Ванначчи) берілді, ал жабық бассейн Eng. E. Faletti компаниясына (жоба архитекторы Боничелли және инженер Вилланова) тапсырылды. Eng. Guido De Bernardi компаниясы алаңдар мен еңістерді дайындаумен айналысты. Жұмыс 1932 жылдың қыркүйек айында басталды. Стадионды 1933 жылдың 14 мамырында Ұлттық фашистік партияның хатшысы Ахилл Старасе Литориали ойындарының басталуымен ашты. Жаңа стадионда өткен алғашқы футбол матчы 1933 жылдың 29 маусымында «Ювентус» пен Венгрияның «Уйпешт» клубы арасында өтті (6–2 есебімен), бұл Орталық Еуропа кубогының ширек финалының жауапты матчы болды.

Стадио Муссолини 1930 жылдары

Бастапқы жобалау кезеңі шамамен 640 метрлік негізгі шеңбері бар эллипсоид сақинадан тұрды. Негізі ақ граниттен жасалған, ал үстінде қызыл гипстен тұрғызылған тұғыр орналасқан. 45 градусқа еңкейген трибуналар сол материалдан салынды, ішкі кеңістікті жарықтандыру үшін үш шыны жолақты бөліп, ақ парапетпен аяқталды. Үлкен терезелер алаңға қарап тұрды, оларды 45 градусқа еңкейген және үш метрден астамға сүйірілген бетон тіреулермен шектеді. Ішке 27 ашылым арқылы кіруге болады, олардың бастысы ауа райынан қорғалған шатыры бар трибунаға алып келеді. Партердің бір бөлігі одан шығып тұратын және алаңнан ең алыс бөлігінде сәл көтерілген террасалармен жабылған. Ойын алаңы 70 х 105 метр көлемде, алты жолақты жеңіл атлетика жолымен және дорба тастау мен дискіні лақтыруға арналған секторлармен, ұзындыққа секіруге арналған жолмен және бұрыштармен қоршалған. Бастапқыда жеңіл атлетика жолының қисықтары үш орталықтан тұрды. Бірақ 1908 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан спортшы Массимо Картасегнаның наразылығынан кейін, олар бір орталыққа қайта жобаланды. Нәтижесінде, жолдың ұзындығы 446,38 метрді құрады.

Соғыстан кейінгі қалалық стадион

Стадион ашылғаннан кейін ол 1934 жылы Италияда өткен ФИФА әлем чемпионатының бірнеше матчын қабылдады. 1934–35 маусымда «Стадио Олимпико ди Торино» Лига кубогы матчтарын өткізе бастады. 1950 жылдардың соңынан бастап 1989–90 маусымына дейін стадион Италия чемпионатындағы екі Турин командасының үй матчтарын қабылдады. Кейін бұл стадион 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионаты үшін салынған «Стадио делле Альпи» пайдасына тасталды. 1935 және 1986 жылдар аралығында «Ювентус» 16 рет Италия чемпионы атанды (1931 және 1935 жылдар аралығында бес рет қатарынан жеңіске жетті), жеті рет Италия кубогын, бірнеше халықаралық титулдарды және 1976 жылы УЕФА кубогын жеңіп алды. Ал «Торино» 1935 және 1976 жылдар аралығында алты рет Италия чемпионы болды (соның ішінде 1945 және 1949 жылдар аралығында бес рет қатарынан жеңіске жетті) және стадионда төрт рет Италия кубогын жеңіп алды. 1938 жылдан 1950 жылдардың соңына дейін стадионда уақытша Автомобиль мұражайының кеңсесі де орналасқан (1939 жылы ашылды). Ол 1959 және 1970 жылдары екі рет жазғы Универсиаданың негізгі аренасы болды, сондай-ақ 1970 жылы әйелдер әлем чемпионатының финалына төселді. 1980 жылдары стадионға «Витторио Поццо» деген ат берілді, бұл 1934 және 1938 жылдары Италия ұлттық футбол құрамасын екі рет әлем чемпионы еткен, сондай-ақ 1912 және 1922 жылдар аралығында «Торино» клубының бас жаттықтырушысы болған жаттықтырушының құрметіне берілді. «Стадио делле Альпи» стадионының салынуымен «Коммуналь» стадионының қолданылуы азайды, ол тек «Ювентус» командасының жаттығулары үшін (2003 жылға дейін) және 2004 жылдан бастап «Торино» командасының жаттығулары үшін пайдаланылды.

2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары үшін реконструкция

1998 жылы Турин 2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарын қабылдауға үміттенген кезде, стадион және оның төңірегі шараға қатысуы жоспарланған еді, себебі ашылу және жабылу салтанаттары бастапқыда Стадио Делле Альпиде өткізуді көздеген, ал қаланың басқа ауданында көпфункционалды арена салу жоспарланған. Ақырында, қала тендерде жеңіске жетті, бірақ жоспарлар іске асырылғанда олардың мүмкін еместігі анықталды. Осыған байланысты бірнеше мүмкіндіктер қарастырылды, алайда, Ойындарды өткізген басқа қалалар сияқты, қаланың Муниципалды стадионының күйі нашар болғандықтан, оны қайта жаңарту туралы шешім қабылданды. Бұл үшін, жазда ғана пайдаланылатын ашық бассейннің жанында көпмақсатты жаңа арена салу қажет болды. Қала және қатысушы тараптармен келісімдерге сәйкес, Stadio delle Alpi «Ювентусқа» берілді, ал Муниципалды стадион «Ториноға» тиесілі болды, оны қайта жаңарту және 2005 жылдың соңында пайдалануға беру жоспарланған. 2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының ашылу және жабылу салтанаттарының орны өзгертілгенімен, келісімге сәйкес мұз үстіндегі хоккей ойындарын қабылдау және қалада мұра ретінде сақтау үшін көпмақсатты аренаның құрылысы да кірді. Дегенмен, «Гранада Чемпионаты» компаниясы тіркелмегендігіне байланысты (2005 жылдың 9 тамызында ресми түрде тоқтатылды), толық қайта жаңартудан кейін Торино қаласы стадионның иесі атанды. Вероналық архитекторлар Джованни Ценна және Arteco компаниясының қадағалауымен жүзеге асырылған, Барселонаның Эстади Олимпик Ллюис Компанис стадионының қалпына келтіру жобасына негізделген қайта жаңарту жобасы, қоршаған ортаны және сәулеттік мұраны қорғау басқармасының шектеулеріне сәйкес, қолданыстағы құрылымдарды сақтап, бүкіл құрылымды жабуды аяқтау үшін жаңа құрылымдар қосты. Шатырдың шамамен үштен бір бөлігі мөлдір пластиктен жасалған, бұл шатырдың көлеңкесінен туындаған күн сәулесінің жетіспеуінен шөпке зиян келтірудің алдын алуға бағытталған. Стадионның жалпы сыйымдылығы 27 168 орындыққа дейін төмендетілді, барлығы жабық және орындықтармен жабдықталған (бастапқыда ғимаратқа 65 000 тұрған адам сыйып, қазіргі қауіпсіздік стандарттарына сәйкес келмейтін еді). Олимпиада ойындарының ашылу және жабылу салтанаттары мен Паралимпиаданың ашылуы үшін стадион алаңына шамамен 8 000 уақытша орындық қойылды, сондай-ақ шаралар кезінде пайдаланылатын үлкен металл конструкциялар орнатылды. Бұл, Халықаралық Олимпиада комитетінің талаптарын орындауға және салтанаттарды бұрынғыдан гөрі жақын және ыстық атмосфераға толы етуге мүмкіндік берді, жалпы сыйымдылық 35 000 адамды құрады. Модернизациялау шараларына стадионның ішкі құрылысына, 1163 шаршы метрлік сауда алаңы бар бірінші қабаттағы жаңа бас ғимарат кірді. Солтүстік-батыс жағында спорттық медицина орталығы, барлық қызметтер мен кеңселер де қалпына келтіріліп, қайта орналастырылды. Сыртта жаңа Олимпиада паркі және қысқы Олимпиада ойындарында шайбалы хоккей турнирі өткізілген жаңа көпмақсатты арена салынды. Бұл ғимарат пен оның төңірегіндегі барлық аумақ Жапонияның Arata Isozaki архитекторларымен жобаланды. Стадионды жаңартуға шамамен 30 миллион еуро жұмсалды. Олимпиадалық стадион 2005 жылдың 29 қарашасында итальяндық және жергілікті билік өкілдері, Халықаралық Олимпиада комитетінің мүшелері және TOROC өкілдерінің қатысуымен ресми түрде ашылды.

Футболдың оралуы (2006 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2006 жылғы Қысқы Олимпиададан кейін стадион қайтадан «Торино» және «Ювентус» футбол матчтарын қабылдады. 2011 жылы «Ювентус» өзінің жаңа стадионына, «Ювентус стадионына» көшті, ол бұрынғы «Стадио дель Альпи» орнында салынған. «Торино» стадионды сатып алуға құқылы және оны «Олимпиада стадионы Ұлы Торино» деп атауы мүмкін, - деді Марио Песканте стадионның жаңартылған ашылуында. Айналасындағы жеңіл атлетика жолы алынып тасталғанына қарамастан (оның орнына синтетикалық кілем төселген), трибуналар мен алаң арасындағы қашықтық өзгерген жоқ. Бұл жанкүйерлердің наразылығын тудырды, олар Ұлыбританиядағыдай алаңға жақын трибуналарды қалаған. Дегенмен, Қысқы Олимпиададан кейін жасалған реконструкция кезінде жаңа партер салынды, бұл көрермендерді алдыңғы қатарларға жақындатты. Мүгедектерге арналған 80 орын қарастырылған, оның ішінде 64 орын бірінші қабаттағы партердегі жеке станцияларда, 12 орын трибунада және 4 орын ложаларда орналасқан. «Олимпиада» стадионы Италиядағы стадион қауіпсіздігі жөніндегі «Писану заңының» талаптарына толыққанды сәйкес келген алғашқы стадион болды. 80-нен астам бейнекамералар полицияға тәртіпсіздік жасаушыларды анықтауға мүмкіндік береді. Алаңды көрермендер аймағынан бөлетін шыны қоршау жылжымалы, биіктігі реттеледі, бірақ қауіпсіздік талаптары жоғары емес ойындар кезінде төмендетілуі мүмкін. Сонымен қатар, технологиялық жабдықтар кеңінен қолданылды: суық ауа райында пайдалану үшін алаңның астына жылыту элементтері орнатылды және жаңбыр жауғанда алаңды жабатын автоматты жүйе қарастырылды. 2006 жылдан 2008 жылға дейін алғашқы екі жылда қарсыластар екі бөлек қауіпсіздік аймағымен бөлінді, ал стадионның сыйымдылығы 25 500 орынмен шектелді. 2008 жылдың жазында «Ювентус» Чемпиондар лигасына оралуына байланысты кең ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізілді. Галереяның бірінші қатарының артындағы төрт қатарға 1350 жаңа орындық орнатылды, бұл бұрынғы жолдың орнында жаңа қабатты құрады. Жаңа қатардағы көрермендердің көру мүмкіндігін жақсарту үшін кедергілер бұрынғы 2,20 метрден 1,10 метрге дейін төмендетілді. Соңында, қонақтарға арналған орындарды қысқарту арқасында 650 орын қосылды. Осылайша, стадионның сыйымдылығы шамамен 27 500 орынға жетті. 2009 жылдың жазында қосымша жұмыстар атқарылды. Барлық секторлардағы парапеттер 1,10 метрге дейін төмендетілді және партерге 444 жаңа орындық қосылды, бұл стадионның жалпы сыйымдылығын 27 994 орынға жеткізді. Сонымен қатар, 2012 жылдың жазында «Curva Maratona» мен «Maratona Laterale» арасындағы кедергілер алынып тасталды (бұрынғы қонақтар секторы сол маусымда «Ювентус» стадионына көшірілді), бұл сыйымдылықты 2009 жылғы 27 994 орыннан бүгінгі 28 140 орынға дейін арттыруға мүмкіндік берді. 2016 жылдың сәуір айында «Олимпико» стадионы 1940 жылдардағы команданың құрметіне «Олимпиада Ұлы Торино» стадионы деп аталды.

Марафон қиылысы (Curva Nord)

Стадионның бұл бөлігін үйдегі ойындар кезінде ең белсенді ұйымдастырылған "Торино" жанкүйерлерінің ядросы дәстүрлі түрде алып келеді. Бұл атау қалалық стадион тұрғызылғаннан бері қисық сызықтың артындағы биік мұнараның болуымен байланысты. Бұл мұнара Турин марафонының және қалада өткізілетін басқа да көше жарыстары мен шаралардың аяқталуын белгілеу үшін жоспарланған.

Curva Primavera (Curva Sud) (Ауылдық бұрыш)

2006 жылғы Қысқы Олимпиададан кейін кешен қайта ашылғаннан бастап, оңтүстік бұрылыс Турин жасөспірімдер командасының құрметіне Curva Primavera деп өзгертілді. Итальян тілінде бұл сөзбе-сөз "көктем қисығы" дегенді білдіреді.

Distinti Est

"Дистингшн Ист" (стадионның шығыс аймағы) – бұл стадион ішінде отбасылардың жиналатын орны. Сол жақта, келуші командалардың жанкүйерлеріне арналған жеке сектор орналасқан.

Дистинти Овест

"Ерекше Батыс" Олимпиада стадионының ең қымбат тұғырлары болды. Екінші қабатта баспасөз трибуналары мен билік өкілдерінің ложалары орналасқан.

Басқа спорт түрлері

2013 жылдың 9 қарашасында Италия регби одағының Австралияға қарсы жыл соңындағы халықаралық матчы өтті, онда Австралия 50–20 есебімен жеңіске жетті.