Ағаш ою өнерінің тарихы

Кіріспе

ағашқа ою-өрнек салу тарихы

Ағашқа ою-өрнек салу – адамзат өнерінің ең көне түрлерінің бірі. Орта палеолитке жататын ағаштан жасалған сүңгілер, мысалы, Клэктон сүңгісі, адамдардың мыңдаған жылдар бойы ағаштан тұрмыстық заттар жасағанын көрсетеді. Дегенмен, көптеген орталарда ағаш тез шіріп кететіндіктен, көне заманға қатысты жеке-жеке артефакттар ғана сақталған. Солтүстік Америка үндістерінің ою-өрнектеріне күнделікті қолданылатын көптеген заттар кіреді, мысалы, ағаштан жасалған балық аулауға арналған ілмектер мен түтік сабы. Сол сияқты, Полинезиядағы ою-өрнектер қайық ескекшелерінде және олардың кәсіптік құралдарында кездеседі. Гайана жергілікті тұрғындары кассава үккішін кесілген ою-өрнектермен безендірген, ал Лоанго шығанағының жергілікті тұрғындары қасықтарын толық бедерде тұрған және гамак көтеріп жүрген тұлғалардың суретімен әсемдеген. Ағашқа ою-өрнек салу олардың сәулет өнерінде де қолданылады. Ағаш текстурасы бет-әлпет пен мінез-қалпын шығаруға тырысқанда қиындық тудырады. Екінші жағынан, ағаш текстурасының өңділігі қартайған беттің қатаң ерекшеліктерін жақсы көрсете алады. Каусіктердің табиғи кемшіліктері арқасында қабақ шығару, жүйектер мен сызықтардың "құмырсқа" тәрізді бейнелері жасалған. Көне жұмыстарда ағаш бетінің өңді болуы аса маңызды болмаған, өйткені суреттер қорғау және түс беру үшін боялған. Ежелгі заманнан бері түс ағаштан жасалған ою-өрнектер мен мүсіндердің сұлулығы мен егжей-тегжейін ашып көрсетуге, суретке көлем мен тереңдік қосуға мүмкіндік беретін қуатты құрал болған. 20 ғасырдың басында, осы мақаланың көп бөлігі негізделген "Британ энциклопедиясының" он бірінші басылымында былай делінген: "Соңғы жылдары ою-өрнек салу сәннен шықты. Бұл жұмыс өте баяу орындалады және үлкен шеберлікті қажет етеді, сондықтан ол қымбатқа түседі. Басқа, арзан әдістермен безендіру ағашқа ою-өрнек салуды бұрынғы орнынан ығыстырды. Машинамен жасалған жұмыстың үлкен әсері бар, ал шеберлікті елді мекендердегі сабақтар арқылы насихаттау әрекеттері әрдайым сәтті болмайды. Жеке суретшінің мердігерлердің ықпалынан шығып, бірте-бірте жоғалуы, осындай алыстан жасалған өнердің жалғасуына қауіпті. Ағашқа ою-өрнек салу өнері мен шеберлігі әлемдегі көптеген суретшілер дәстүрді сақтап, дамытып келе жатқандығымен дәлелденгендіктен, одан әрі жалғаса береді.

Wood carving is one of the oldest arts of humankind. Wooden spears from the Middle Paleolithic, such as the Clacton Spear, reveal how humans have engaged in utilitarian woodwork for millennia. However, given the relatively rapid rate at which wood decays in most environments, there are only isolated ancient artifacts remaining. North American Indian carving includes many everyday objects such as wooden fishhooks and pipe stems. Similarly, Polynesian carving can be found on paddles and the tools of their trade. The natives of Guyana decorated their cassava grater with schemes of incised scrolls, while the natives of Loango Bay embellished their spoons with a design of figures standing up in full relief carrying a hammock. Wood carving is also present in their architecture. The texture of wood often proves challenging when trying to create an expression and features of the face. On the other hand, the rough texture of the wood can lend itself to the more rugged features of the aging face. Examples exist of the "beetling" of brows, furrows, and lines, all enhanced by the natural defects of the grain of the wood. In ancient work, the rough surface of the wood may not have been of such importance, since figures were, as a rule, painted both for protection and color. Even from the most ancient of times, color has always been a powerful tool to bring out the beauty and detail of woodcarvings and sculptures, adding depth and dimension to the artwork. In the early 20th century, the Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, on which much of this entry is based, commented, "Of late years, carving has gone out of fashion. The work is necessarily slow and requires substantial skill, making it expensive. Other and cheaper methods of decoration have driven carving from its former place. Machine work has much to answer for, and the endeavor to popularize the craft by means of the village class has not always achieved its own end. The gradual disappearance of the individual artist, elbowed out as he has been, by the contractor, is fatal to the continuance of an art that can never flourish when done at such a distance." The art and craft of woodcarving continue to survive as demonstrated by the large number of woodcarvers who continue to practice and advance the tradition around the world.

Ежелгі Мысыр

Мысыр климатының ерекше құрғақтығы осы алыс кезеңдегі ағаштан жасалған көптеген мүсіндердің сақталуына себеп болды. Саққарадағы Хосул қабірінен табылған ағаш панельдердің кейбіреуі III династияға жатады. Мүсінде мысырлық иероглифтер мен төмен рельефтегі бейнелер бар, ал стилі өте нәзік және әсем. Панельдердің бірінде бейнеленген төбектің аяқтары жануардың алдыңғы және артқы аяқтары сияқты жасалған, бұл Мысырда мыңдаған жылдар бойы кең таралған. Каир мұражайында Гизаның Ұлы пирамидасы тұсындағы, шамамен б.з.д. 4000 жылға жататын адамның мүсінін көруге болады. Бет-әлпетінің көркемдігі мен реализмі осы немесе басқа кез келген кезеңдегі египет мүсіншілерінің ешқайсысымен теңесе алмайды. Мүсін, египеттік дәстүрге сәйкес, сикомор ағашының тұтас кесегінен қашалған. Көздері мөлдір емес ақ кварцтан жасалған, қақпақты еліктейтін қола сызығымен шеңберленген; мөлдір тас кристалдан жасалған кішкентай диск қарайғышқа айналады, ал кристалдың артына бекітілген жылтыраған эбен бұтақшасы оған шынайы сәуле береді. IV, V және VI династиялар египет мүсіншілігінің ең гүлденген кезеңін қамтиды. Қабірлерде табылған мүсіндер кейінгі заманда ешқашан қол жеткізілмеген еркін өңдеуді көрсетеді. Олардың барлығы портреттер, суретші үлгісіне дәл ұқсатып көрсетуге бар күшін салады. Өйткені бұл, қазіргі заманғы мүсіндер сияқты, жай ғана өнер туындылары емес, ең алдымен діни мағынаға ие (Масперо). Өлгендердің рухтары осы Ка мүсіндерінде мекендей алатындықтан, олардың ерекшеліктері мен пропорциялары ұқсас етіп көшірілген. Еуропаның ірі мұражайларында көптеген египеттік үлгілерді табуға болады: беті ғана қашалған мумиялар, жануарлардың мумиялары, кейде қораптар, мысалы, қақпағында толық рельефте қашалған кесіртке бейнесі. Кейде жануардың денесі дөңгелек етіп қашалып, оның іші мумияны сақтау үшін қолданылған. Жиһаздардың ішінде қазіргі заманғы лагерьтік орындықтар сияқты бүгілетін орындықтар, аяқтары аңдардың басына немесе жануарлардың аяқтарына дейін жететін орындықтар әлі де сақталған. XI және XII династияларға жататын, Гебелейннен табылған, қазір Каир мұражайында сақталатын, арыстан лапаларымен тірелетін төсектер, 6 немесе 8 дюйм биіктігіндегі, аяққа тіреу сияқты бас тірегі, бүгінгі Жаңа Гвинеяның жергілікті халқы қолданатын сияқты, контурлармен кесілген суреттері бар. Британ мұражайында 4 дюйм x 21/2 дюйм өлшемді, төмен рельефте өте нәзік бейнелер қашалған кішкентай сандық көруге болады. Бұл кішкентай қорапша үштен төрт дюймдық ұзындықтағы, тырнақталған аяқтары бар, кабриоль аяқтарымен тұр, бұл Луи XV стиліне тән. Иіссу тартқыштар, тұтқасы лотос гүлдерінің букетін бейнелейді, ыдысы XVIII династияда Гурнадан алынған су өсімдігінің жапырағына ұқсас, шеттері тісті. Айна тұтқалары, кішкентай бағананы немесе лотос сабасын бейнелейді, кейде египеттік Венера Хатордың немесе дәретхана құдайы Бестің басымен безендірілген; кішкентай дөңгелек тасбақа пішіндес, артқы жағында әжетхана шұңқырлары үшін тесіктері бар шынайы жазғыштар, олар ит басы бар ағаштан жасалған (XI династиясы, Каир мұражайы); және балық сияқты хош иісті қораптар, хош иістің немесе помаданың төменгі және жоғарғы жағын құрайтын екі жартысы, ағаш қасықтармен алынып тасталды, біреуі толық гүлдеген лотостан шығатын картуш пішіндес, екіншісі қаздың мойнына ұқсас, үшіншісі аузы жабық балықты ұстап жүрген иттен тұрады, балық ыдысты құрайды. Бұл тізімді ұзартуға болады, бірақ Мәсіх тууына дейін мыңдаған жылдар бұрын ағаш кесу өнерінің қаншалықты жетілгенін көрсету үшін жеткілікті айтылды. Ассирия, Грекия және Римнің жұмыстары туралы көп нәрсе тарихтан немесе болжамдардан басқа белгілі емес. Ассириялықтардың қолөнері Грекияның және барлық ежелгі өркениеттердің әртүрлі талғамдары мен сән-салтанатына қадам сақтағанын сенімді түрде болжауға болады. Ежелгі Грекияда және басқа да ежелгі елдерде болған Римнің ағаш мүсіндерінің маңызды бөліктері бізге Паузанияс және басқа классикалық жазушылардың сипаттамаларынан ғана белгілі. Құдайлардың ағаш мүсіндерінің көптеген үлгілері тарихи дәуірдің соңғы кезеңдеріне дейін сақталған. Римде Весталық қыздар күзеткен және Энейдің өртенген Троядан әкелгендігі туралы аңыз айтылған Палладий немесе Палластың қасиетті мүсіні осы ағаш мүсіндердің бірі болды.

The extreme dryness of the climate of Egypt accounts for the survival of a number of woodcarvings from this remote period. Some wood panels from the tomb of Hosul Egypt, at Sakkarah are of the III. dynasty. The carving consists of Egyptian hieroglyphs and figures in low relief, and the style is extremely delicate and fine. A stool shown on one of the panels has legs shaped like the fore and hind limbs of an animal, a form common in Egypt for thousands of years. In the Cairo museum can be seen the statue of a man from the period of the Great Pyramid of Giza, possibly 4000 BC. The expression of the face and the realism of the carriage have never been surpassed by any Egyptian sculptor of this or any other period. The figure is carved out of a solid block of sycamore, and in accordance with Egyptian custom, the arms are joined on. The eyes are inlaid with pieces of opaque white quartz, with a line of bronze surrounding to imitate the lid; a small disk of transparent rock crystal forms the iris, while a tiny bit of polished ebony fixed behind the crystal imparts to it a lifelike sparkle. The IV., V. and VI. dynasties cover the finest period of Egyptian sculpture. The statues found in the tombs show a freedom of treatment which was never reached in later times. They are all portraits, which the artist strove his utmost to render exactly like his model. For these are not, like mere modern statues, simply works of art, but had primarily a religious signification (Maspero). As the spirits of the deceased might inhabit, these Ka statues, the features and proportions were closely copied. There are to be found in the principal museums of Europe many Egyptian examples: mummy cases of human beings with the face alone carved, animal mummy cases, sometimes boxes, with the figure of a lizard, perhaps, carved in full Mummy relief standing on the lid. Sometimes the animal would be carved in the round and its hollowed body used as the case itself. Of furniture, folding seats like the modern camp stool, and chairs with legs terminating in the heads of beasts or the feet of animals, still exist. Beds supported by lions' paws XI. and XII. dynasties, from Gebelein, now in the Cairo Museum, headrests, 6 or 8 in. high, shaped like a crutch on a foot, very like those used by the native of New Guinea today, are carved with scenes, etc., in outline. In the British Museum may be seen a tiny little coffer, 4 in. by 21/2 in., with very delicate figures carved in low relief. This little box stands on cabriole legs 3/4 of an inch long with claw feet, quite Louis Quinze in character. There are incense ladles, the handle representing a bouquet of lotus flowers, the bowl formed like the leaf of an aquatic plant with serrated edges from Gurnah during the XVIII. dynasty; mirror handles, representing a little pillar, or a lotus stalk, sometimes surmounted by a head of Hathor, the Egyptian Venus or of Bes, god of the toilet; pin cushions, in the shape of a small round tortoise with holes in the back for toilet pins, which were also of wood with dog head ends (XI. dynasty, Cairo Museum); and perfume boxes such as a fish, the two halves forming the bottom and top of the perfume or pomatum was removed by little wooden spoons, one shaped in the form of a cartouche emerging from a full blown lotus, another shaped like the neck of a goose, a third consisting of a dog running with a fish in its closed mouth, the fish forming the bowl. The list might be prolonged, but enough has been said to show to what a pitch of refinement the art of wood carving had reached thousands of years before the birth of Christ. Of the work of Assyria, Greece and Rome, little is actually known except from history or inference. It may be safely assumed that the Assyrian craft kept pace with the varying taste and refinement of Greece and all the older civilizations. Important pieces of wooden Roman sculpture which once existed in Greece and other ancient countries are only known to us from the descriptions of Pausanias and other classic writers. Many examples of the wooden images of the gods, were preserved down to late historic times. The Palladium, or sacred figure of Pallas, which was guarded by the Vestal Virgins in Rome and was fabled to have been brought by Aeneas from the burning Troy, was one of these wooden figures.

Батыс әлем / Еуропа

Орта ғасырлар бойы ағаштан ұлы өнер туындылары жасалды, мысалы, кафедральдық соборларда, монастырьларда және басқа да шіркеумен байланысты орындарда. Бұл туындылар шеберлік пен өнерліктің екеуін де көрсетті.

Біздің заманымыздың алғашқы он бір ғасыры

Біздің заманымыздың алғашқы он бір ғасырындағы ағаш ою үлгілері сирек кездеседі, себебі ағаш 1000 жылдың ішінде тез шіриді. Римдегі Авентин төбесіндегі Киелі Сабинаның басты есіктерінің оюлы панельдері – ағаштағы ерте христиандық рельефтік мүсіннің өте қызықты мысалдары, киімдері көрсеткендей, олар 5 ғасырға жатады. Есіктер көптеген кішкентай шаршы панельдерден тұрады, олардың әрқайсысы Ескі немесе Жаңа өсиеттен алынған көріністермен мұқият ойылып жасалған. Византия өнерінің өте құнды фрагменті (11- немесе 12-ғасыр) Македониядағы Афон тауындағы монастырда сақталған. Ол екі панельден (бірінің үстіне екіншісі орналасқан) рельефтік мүсіндерден тұрады, олардың үстінде спираль тәріздес жапырақтары бар жануарлармен әшекейленген бағаналардан басталатын жартылай дөңгелек арка орналасқан. Бағананың жоғарғы және төменгі бөліктері шаршы пішіндес, әр бетінде сурет салынған. Бұл – ең жақсы сәндік рухта жасалған керемет жұмыс. Скандинавия елдерінде христиандық және христиан емес сипаттағы өте жақсы дизайнға ие ерте туындыларды кездестіруге болады, себебі әлемнің сол бөлігіндегі «Денеге шомылу» рәсімі бірінші мыңжылдықтың соңында ғана қабылданды. Кристиания мұражайында әдемі орындықтар бар. Копенгаген мұражайында да осындай стильдегі Исландия панельдері сақталған. Аалдың (1200 жыл), Сауландтың, Флааның, Солдердің және басқа да норвегиялық шіркеулердің (Кристиания мұражайы) әйгілі ағаш есіктерінде айдаһарлар мен күрделі өрнектер бейнеленген, бұл стильді бүгінгі күнге дейін 15 ғасырдағы Нордиска мұражайындағы есіктерде және қазіргі исландтық туындыларда көруге болады. Бұл ерте заманда жапырақтардың пішіні жетілмеген. Оюшы негізінен сабаққа тәуелді болды, мұндай өңдеу стилі 17 ғасырдағы Бирма туындыларында кездеседі.

Готика кезеңі (12-XV ғасырлар)

Осы дәуірдің соңында ағаштан ою өнері өзінің шыңына жетті. Англия, Франция және Еуропаның германдық елдерінің хор қоршаулары, иконастастар, шатырлары, алтарь бедерлері орындалу сапасы, үйлесімділігі және пропорциясы жағынан ешқашан теңдессіз. Шағын мүсіндерде, егжей-тегжейлілігінде, ұсақ-түйектілігінде, механикалық дәлдігінде сол дәуірдің шеберлерінен басып өтетіндер болды, бірақ сәулеттік тұжырымдамасының ұлылығымен, декоративтік безендірудің талғаммен бағалануымен 15 ғасырдың суретшісі жалғыз тұр. Бұл схеманың түс – басты элементі екенін есте ұстаған жөн. Бұл әдет-ғұрып кең таралған, және осы ескі готикалық шіркеулер мен соборлардың қаншалықты әсем болғанын көрсететін жеткілікті іздер қалды. Падишалық киімдерімен киінген дін қызметкерлері, шамдар, иконалар, тулар мен құрбандық иісі, фрескалармен немесе геометриялық өрнектермен боялған қабырғалар және готика өнерінің ең бағалы туындысы – боялған әйнектер, осы түрлі-түсті ою-өрнектермен жасалған әдемі жобалармен үйлесімді болды. Қызыл, көк, жасыл, ақ және алтын түстер көбінесе қолданылатын. Иконастастар тек түрлі түстермен ғана емес, ақ түспен боялған бөліктері де жиі нәзік сызықтармен және конвенциялық үлгідегі жапырақтармен безендірілді. Панельдердің тегіс беттері де қасиеттілермен әшекейленді, көбінесе нәзік гессо салфеткасының фонында, боялған немесе алтынмен қапталған (Саутвольд). Германия, Фландрия немесе Францияның триптихтерінің немесе алтарь бедерлерінің сұлулығынан артық ештеңе жоқ; Жаңа өсиеттен алынған көріністермен ою-өрнектелген, биік рельефте, алтынмен және жарқын түстермен жарқыраған нәзік шатырлар мен мұнаралардың астында орналастырылған. Германияда алтын жалатылған бөліктерді қызыл немесе жасыл түске боялған мөлдір лакпен ерекшелеу арқылы әсер күшейтілді, осылайша металл жылтырауына ерекше тон берілді. Бұл ұлы дәуірде қолданылған дизайн стилі өзінің тартымдылығын қазіргі заманғы тәжірибеге қарағанда, шеберлерді және олардың шәкірттерін тікелей жұмысқа тарту салдарынан иемденді. Оюшылардың шіркеуден шіркеуге қалай саяхат еткенін анықтау оңай. Бір ауданда суретші жүзім жапырағының белгілі бір пішіні мен орналасуын қолданса, ал басқа көршілес ауданда мүлдем басқа стиль қайта-қайта пайда болады. Жалпы жоспарды, әрине, бір ғана суретші ойластырған, бірақ әрбір бөліктің, әрбір детальдің орындалуы жеке жұмысшыға тапсырылды. Сондықтан осы әртүрлілік, осы шексіз сан алуандық готика өнеріне симметриялы дәуірлерде белгісіз әсемдік пен қызығушылық сыйлайды. Готика шеберлері дизайндағы әдемі детальдар әдемі композицияны міндетті түрде қамтамасыз етпейтінін түсінді және жеке бөлікті жалпы әсерге бағындырды. Олар сондай-ақ көбінесе орнында қалыптастырды, бұл қазіргі заманда сирек кездесетін практика. Кейде көп жылдар бұрын жасалған, әлі де аяқталмаған жұмыстарға кездесесіз. Жартылай аяқталған орындық шеті, аяқталмаған экран фрагменті кейде шіркеу шеберхана болғанын көрсетеді.

Towards the end of this epoch wood carving reached its culminating point. The choir stalls, rood screens, roofs, retables, of England, France and the Teutonic countries of Europe, have in execution, balance and proportion, never at any time been approached. In small designs, in detail, in minuteness, in mechanical accuracy, the carver of this time has had his rivals, but for greatness of architectural conception, for a just appreciation of decorative treatment, the designer of the 15th century stands alone. It should always be borne in mind that color was the keynote of this scheme. The custom was practically universal, and enough traces remain to show how splendid was the effect of these old Gothic churches and cathedrals. The priests in their gorgeous vestments, the lights, the crucifix, the banners and incense, the frescoed or diapered walls, and that crowning glory of Gothic art, the stained glass, were all in harmony with these beautiful schemes of colored carved work. Red, blue, green, white and gilding were the tints as a rule used. Not only were the screens painted in colors, but the parts painted white were often further decorated with delicate lines and sprigs of foliage in conventional pattern. The plain surfaces of the panels were also adorned with saints, often on a background of delicate gesso diaper, colored or gilded (Southwold). Nothing could exceed the beauty of the triptychs or retables of Germany, Flanders or France; carved with scenes from the New Testament in high relief arranged under a delicate lacework of canopies and clustered pinnacles glistening with gold and brilliant colors. In Germany the effect was further enhanced by emphasizing parts of the gilding by means of a transparent varnish tinted with red or green, thus giving a special tone to the metallic luster. The style of design used during this great period owes much of its interest to the now obsolete custom of directly employing the craftsman and his men, instead of the present day habit of giving the work to a contractor. It is easy to trace how those bands of carvers traveled about from church to church. In one district the designer would employ a particular form and arrangement of vine leaf, while in another adjoining quite a different style repeatedly appears. The general scheme was of course planned by one mastermind, but the carrying out of each section, each part, each detail, was left to the individual workman. Hence that variety of treatment, that endless diversity, which gives a charm and interest to Gothic art, unknown in more symmetrical epochs. The Gothic craftsman appreciated the cardinal fact that in design beautiful detail does not necessarily ensure a beautiful composition, and subordinated the individual part to the general effect. He also often carved in situ, a practice seldom if ever followed in the present day. Here and there one comes across the work of long years ago still unfinished. A half completed bench end, a fragment of screen left plain, clearly show that sometimes at least the church was the workshop.

12 ғасырдың соңы

Бұл бөлімде Еуропаның ағаш өңдеу өнері туралы жалпы мәліметтер келтірілгендіктен, нақты мерзімдер шамамен айтылуы керек. 13 ғасыр ғана емес көркемдік шеберлік пен өңдеуде, сонымен қатар терең діни сезімдерде де ерекшеленді. Шеберлер тек ағаштан мүсін жасамай, сонымен қатар Құдайға арнап мүсін жасаған сияқты. Бұрынғыдан кейін мұндай нәзік және әдемі жұмыстар жасалмаған. Бұл ерте готика стилі әдемі безендіруге өте ыңғайлы болды және осы тұрғыдан ағаштан гөрі тасқа өңдеуге жақсырақ сай келді. Бірақ әрбір бөлшегіне көрсетілген қамқорлық кейінгі жұмыстарда кездеспейтін діни құлшынысқа нұсқаған сияқты. Питерборо соборында капиталдардың өте жақсы мысалдары сақталған (қазір, өкінішке орай, ортасынан бөлінген). Төрт бағаннан тұратын топтардан өрнектер мен жапырақтар шығады. Сол дәуірдегі итальяндық бағаналармен (Виктория және Альберт мұражайы) салыстыру олардың артықшылықтарын көрсетеді. Эксетер соборы шеберлігімен жасалған, теңдесі жоқ мизерикордаларымен мақтанады; диңгез қыздары, аждаһарлар, пілдер, маскалар, рыцарьлар және басқа да бейнелер жапырақтар арасына енгізіліп, әсем суреттер құрайды. Солсбери соборы қанатты тіректерімен танымал, ал Кент қаласындағы Адишамның оңтүстік қанатындағы рередос – 13 ғасырдың ағаш кесушілерінің шеберлігін көрсететін тағы бір керемет мысал. 1868 жыл шамасында Кенттегі Барминг шіркеуіне орналасқан, тарихы белгісіз, өте қызықты қанаттар жиынтығы бар. Кітап қоятын жерлері екі өрнекпен және олардың арасында тұрған жануар бейнесімен әсемделген, ал қанаттардың шеттері мүсінмен безендірілген.

13001380

Осы кезеңде жапырақтардың пішіндері бұрынғысынша дәстүрлі болғанымен, табиғатқа жақындады. Винчестер шіркеуінің шатырында емен және басқа жапырақтардың әсем оюлары бар. Эли мен Чичестер шіркеулерінің хор орындықтары және Вестминстер аббаттығындағы Эдуард III қабірі – осы кезеңнің көрнекті мысалдары. Эксетерде 57 фут (17 м) биіктіктегі епископ Степлдонның (1308–1326) тағы орналасқан, ол пропорциясының кемелдігі және егжей-тегжейлілігімен теңдессіз. Францияда Сен-Бенуа-сюр-Луар, Лизье және Эврё қалаларындағы орындықтар 14 ғасырдың жақсы үлгілері. Алайда, қазіргі таңда осы елдің шіркеулерінде готикалық өнердің аз ғана іздері сақталған. Ежелгі готикалық ою-өрнектердің іздерін іздеу үшін музейлерге жүгіну керек. Дижон мұражайындағы екі ретабла, Фландриялық мүсінші Жак де Баерзе (1301) жасаған, ол Бургундия герцогы Филипп Ле Харди үшін жұмыс істеген, дизайн және шеберліктің шедеврлері болып табылады. Олардың тоқымасы өте жоғары сапалы, негізінен диагональды өрнектелген гипстің үстіне жалатылған.

13801520

14 ғасырдың соңына қарай оюшылар табиғи жапырақтарды бейнелеуден бас тартып, көбінесе дәстүрлі формаларға көшті. Емен мен шаған дизайнерлерге бұрынғыдай шабыттандырмады, бірақ жүзім жиі қолданылды. Бізге 15 ғасырға тән жұмыстардың көп бөлігі жетті, бірақ осы кезеңді осылай ұлы қылған ең әдемі мысалдардың кейбіреулеріне ғана қысқаша сілтеме жасауға болады. Рұқсат экрандары енді кең таралды. Олардың биіктігі шамамен отыз фут болатын биік экраннан тұрды, ал үстінде, яғни шамамен алты фут (2 метр) биіктікте платформа орналасқан. Бұл платформа екі жағынан галереялық экрандармен қоршалған, ал оның үстінде немесе алдында, басты залға қарап, Қасиетті Мария мен Қасиетті Иоаннның бейнелері бар үлкен айқыш орналастырылған. Бұл рұқсат экрандары кейде шіркеудің бүкіл ұзындығын алып жатты (Лидс, Кент), бірақ көбінесе үш бөлек бөлімде (Church Handborough, Oxon.) дәліздер мен ғибадатхана аркаларын толтырды. Платформаға әдетте дәліз қабырғасының қалыңдығына салынған иілген баспалдақ арқылы көтерілуге болады. Экранның төменгі бөлігі шамамен үш фут (1 метр) биіктікке дейін қатты панельді болды, ал осы панельдің жоғарғы бөлігі оюлы трассирмен толтырылды (Карбрук, Норфолк), ал панельдердің қалған бөлігі нәзік гессо салфеткасының аясында әулиелердің суреттерімен безендірілді (Саутволд, Саффолк). Осы кезеңнің соңына қарай сәндеу құралы ретінде фигураларды қолдану сирек болды, ал панельдер кейде толығымен оюлы жапырақтармен толтырылды (Свимбридж, Девон). Рұқсат экрандарының жоғарғы бөлігі ашық аркалардан тұрды, олардың бастары оюлы әшекейлермен толтырылды, көбінесе кректерлермен (Симинг, Норфолк), қоршалған трансомдармен (Хедингэм замкісі, Эссекс) немесе гүлді кусптармен (Көз, Саффолк) безендірілді. Муллиондар әдетте жапырақтармен (Чеддер, Сомерсет), шыңдармен (Коустон, Норфолк), періштелермен (Пилтон, Девон) немесе гессодан жасалған шатырмен (Саутволд) оюланды. Бірақ осы әдемі экрандардың ерекшелігі – галереясы мен күмбезі бар платформа. Платформа едені рұқсат экрандарының үстіне орналастырылып, көбінесе соқпақпен (Харбертон, Девон) немесе бұлақпен (Эддингтон, Сомерсет) теңгеріліп, бекітілді. Мұндай күмбездердің ең әдемі мысалдары Девонда кездеседі. Хонитондағы қабырғалардың қиылысындағы босстар мен экранның оюлы трассирі теңдесі жоқ. Көптеген экрандарда әлі де платформа еденінің жиегін құрайтын және галереяға тіреу болатын арқалық сақталған. Осы жерде ортағасырлық оюшы өз фантазиясын толыққанды пайдаланып, готикалық кезеңнің барлық кезеңінде көрінетін жапырақтардағы ең жақсы үлгілерді жасады. Бұл массалық қалыптар, қырқалар мен жолақтар бір бөлік ағаштан жасалғандай көрінсе де, олар іс жүзінде әрқашан бөліктерге бөлініп, көлеңкені арттыру үшін жапырақтардың көп бөлігі ойылып, қуыс қалыптарға орналастырылды. Әдетте, орнату жоғарыдан төмен қарай созылатын қырқадан тұрады, ал төменгі жиегінен кішірек қырқа төмен түседі, олардың арасында жапырақтар мен жүзімнің үш жолағы (Фенитон, Девон) орналасқан. Девондағы Кенттон, Боу және Дартмут қалаларындағы жүзім жапырақтарының үлгілері осы өсімдіктің үш өте әдемі түрін көрсетеді. Девондағы Суимбриджде өте күрделі комбинация бар; жолақты бөлетін әдеттегі қарапайым бұрандалар да бұрмаланған жапырақтармен оюланған. Abbots Kerswell және басқа да жерлерде Тотнестің айналасындағы ауданда оюшылар жапырақтарына құстарды қосып, керемет эффект алды. Қолданылатын қырқалардың әртүрлілігі өте үлкен. Глостердегі Винчкомбтағы қырқалар жүзім жапырақтары мен жапырақтарымен біріктірілген айдаһардан тұрады. Бұл готикалық оюшылардың кейде өз үлгілерін қазіргі заманның ең нашар жұмысшыларына ұқсай механикалық түрде қайталайтынын көрсетеді. Галереялар туралы айтуға көп нәрсе жоқ, себебі бізге олардың аз бөлігі ғана жетті. 1548 жылы рудтарды жою туралы бұйрық шыққанда, олардың барлығы дерлік құлатылды. Олар нишалар астында оюлы қасиеттілермен (St Anno's Church, Llananno, Wales) немесе суреттелген фигуралармен (Strencham, Worcester) безендірілгені Реформациядан аман қалған мысалдардан белгілі. Атерлингтон қаласында. Девон, галереяның алдыңғы жағы патша гербімен, басқа да геральдикалық белгілермен және дұғалармен безендірілген. St Fiacre le Faouet-тегі бретондық экран – бұл осы кезеңге арналған француз жұмысының керемет мысалы, бірақ оны ағылшын жұмысының ең жақсы үлгілерімен салыстыруға болмайды. Оның жарқын сызықтары мен кішкентай трассирі Англияда ешқашан тамыр тартпаған, бірақ осылай оюланған экрандар кейде кездеседі (Кольбрук, Девон). Рұқсат кейде оның үстіндегі галереядан басқа, қосымша тіреуді қажет ететіндей өлшемде болды. Одан тізбек арқылы рұқсатқа қосылатын оюлы арқалық қолданылды. Девондағы Калломптонда мұндай арқалық әлі де сақталған және жапырақтармен оюланған; астыңғы жағындағы оюлы қырқалар және екі періште арқалықтың екі шетін ұстап тұр. Бұл рұқсат тас пен сүйектерден жасалған негізде орналасқан, олардың ені шамамен 18 дюйм, ал биіктігі 21 дюйм, жалпы ұзындығы 15 фут (5 метр) болған. Үстінде шамдар үшін қолданылған дөңгелек тесіктер бар. Еуропадағы ешбір ел Англияның 15 ғасырда жасаған шатырларымен теңесе алмайды. Вестминстер залының ғимарат шатыры бүгінгі күнге дейін бірегей болып табылады. Норфолк және Саффолк штаттарындағы шатырлардың көп бөлігі балқымалы шатырлар класына жатады; Саффолк штатындағы Вулпиттегі шатыр сапасының ең жоғары деңгейіне жетеді. Әр кронштейн жапырақтармен күшті суреттелген, әр сәуленің соңында қалқан ұстаған періште бейнеленген, ал арқалықтар қырқаланған, ал әр қабырға бағанасы періште бейнесімен жабылған. Мұнда, Ипсуич және басқа да көптеген шіркеулердегідей, қабырға тақтасының астында қанаттарын жайып тұрған періштелердің қатары бар. Шатырдағы періштелер туралы идея өте әдемі, ал түсі оны одан да жақсырақ етеді. Кингс Линн қаласындағы Святого Николая шатыры – байланыс бағанасының керемет мысалы. Қабырғалардың арасындағы кеңістіктер трассирмен толтырылған, ал ортасы көбінесе ашық, ал бағаналар қырқаланған және қоршалған, олардың екі жағында періштелердің қатары бар. Девонда Калломптон жартылай дөңгелек төбеге ие, ол арасында оюланған қабырғалармен тіреліп тұрады. Әр бөлім кішкентай шаршы панельдерге бөлінген, диагональды қырқалармен кесілген, ал әр біріккен жер готикалық шебердің ерекше әшекейлерімен безендірілген. Манчестер соборының басты залының шатыры дерлік жазық, сондай-ақ кішкентай бөлімдерге бөлінген және босстармен жабылған; бағаналар періштелердің әр негізінде орналасқан оюлы кронштейндермен тіреліп тұрады. 15 ғасырда хор орындарындағы орындықтар мен олардың шатырлары одан да сәнді болуын жалғастырды. Манчестер соборының (15 ғасырдың ортасы) және Вестминстер аббаттығындағы VII Генрих капелласы (16 ғасырдың басы) шыңдар мен шатырларды жинаудың сән үлгісін көрсетеді; бұл әдет Эли соборының 14 ғасырлық жұмысының қарапайым сұлулығымен салыстыруға келмейді. Амиен соборының орындықтары 16 ғасырдың басында әлемдегі ең жақсы орындықтардың бірі болды. Қолданылатын қырқалар континентте кең таралған, бірақ Англияда сирек кездесетін, аркалардың үстінен аркалар шығып, кректерлермен және финиалдармен безендірілген. Арнайы орындықтардың үстіндегі табернакль жұмысы, шыңдары мен ұшатын тіректер шатырға қарай тік бұрыштағы сызықтармен созылады. Жорг Зирлин ағасының жұмысы болып табылатын Ульм соборындағы хор орындықтары неміс оюшысы жасаған ең жақсы туындылардың бірі. Алдыңғы панельдер керемет әдемілікпен, күшпен және мінезбен жасалған жапырақтармен оюланған, орындықтардың шеттері жапырақтармен және мүсіндермен безендірілген, бұл жағдай Германия, Франция және Баварияда да кездеседі. Ерте заманда хор ғана орындықтарға ие болды, ал басты зал бос қалды. Біртіндеп орындықтар енгізілді…

Towards the end of the 14th century carvers gave up natural foliage treatment to a great extent, and took to more conventional forms. The oak and the maple no longer inspired the designer, but the vine was constantly employed. A very large amount of 15th century work remains to us, but the briefest reference only can be made to some of the more beautiful examples that help to make this period so great. The rood screen was now universal. It consisted of a tall screen about thirty feet. high, on the top of which rested a loft, i. e. a platform rood about 6 feet (2 m). in width guarded on either side by a gallery screen, and either on the top or in front of that, facing the nave, was placed the rood, i. e. a large crucifix with figures of St Mary and St John on either side. This rood screen sometimes spanned the church in one continuous length (Leeds, Kent), but often filled in the aisle and chancel arches in three separate divisions (Church Handborough, Oxon.). The loft was as a rule approached by a winding stair built in the thickness of the aisle wall. The lower part of the screen itself was solid paneled to a height of about 3 feet (1 m) and the upper part of this paneling was filled in with tracery (Carbrook, Norfolk), while the remaining flat surfaces of the panels were often pictured with saints on a background of delicate gesso diaper (Southwold, Suffolk). Towards the end of this period the employment of figures became less common as a means of decoration, and the panels were sometimes filled entirely with carved foliage (Swimbridge, Devon). The upper part of the rood screen consisted of open arches with the heads filled in with pierced tracery, often enriched with crockets (Seaming, Norfolk), embattled transoms (Hedingham Castle, Essex), or floriated cusps (Eye, Suffolk). The mullions were constantly carved with foliage (Cheddar, Somerset), pinnacles (Causton, Norfolk), angels (Pilton, Devon), or decorated with canopy work in gesso (Southwold). But the feature of these beautiful screens was the loft with its gallery and vaulting. The loft floor rested on the top of the rood screen and was usually balanced and kept in position by means of a groined vaulting (Harberton, Devon) or a cove (Eddington, Somerset). The finest examples of vaulting are to be seen in Devon. The bosses at the intersections of the ribs and the carved tracery of the screen at Honiton stand unrivaled. Many screens still possess the beam which formed the edge of the loft floor and on which the gallery rested. It was here that the medieval rood screen carver gave most play to his fancy, and carved the finest designs in foliage to be seen throughout the whole Gothic period. Although these massed moulds, crests and bands have the appearance of being carved out of one log, they were in practice invariably built up in parts, much of the foliage, etc., being pierced and placed in hollow moulds in order to increase the shadow. As a rule, the arrangement consisted of a crest running along the top, with a smaller one depending from the lower edge, and three bands of foliage and vine between them (Feniton, Devon). The designs of vine leaves at Kenton, Bow and Dartmouth, all in Devon, illustrate three very beautiful treatments of this plant. At Swimbridge, Devon, there is a very elaborate combination; the usual plain beads which separate the bands are carved with twisted foliage also. At Abbots Kerswell and other places in the district round Totnes the carvers introduced birds in the foliage with the best effect. The variety of cresting used is very great. That at Winchcomb, Gloucester, consists of dragons combined with vine leaves and foliage. It illustrates how Gothic carvers sometimes repeated their patterns in as mechanical a way as the worst workmen of the present time. Little can be said of the galleries, so few remain to us. They were nearly all pulled down when the order to destroy the roods was issued in 1548. That they were decorated with carved saints under niches (St Anno's Church, Llananno, Wales), or painted figures (Strencham, Worcester), is certain from the examples that have survived the Reformation. At Atherington. Devon, the gallery front is decorated with the royal coat of arms, other heraldic devices, and with prayers. The Breton screen at St Fiacre le Faouet is a wonderful example of French work of this time, btit does not compare with the best English examples. Its flamboyant lines and its small tracery never obtained any foothold in England, though screens carved in this way (Colebrook, Devon) are sometimes to be found. The rood was sometimes of such dimensions as to require some support in addition to the gallery on which it rested. A carved beam was used from which a chain connected the rood itself. At Cullompton, Devon, such a beam still exists, and is carved with foliage; an open cresting ornaments the under side and two angels support the ends. This particular rood stood on a base of rocks, skulls and bones, carved out of two solid logs averaging 18 in. wide and 21 in. high, and together measuring 15 feet (5 m) long; there are round holes along the top which were probably used for lights. No country in Europe possesses roofs to equal those of England created in the 15th century. The great roof of Westminster Hall remains to the present day unique. In Norfolk and Suffolk roofs abound of the hammerbeam class; that at Woolpit, Suffolk, achieves the first rank of quality. Each bracket is carved with strongly designed foliage, the end of every beam terminates in an angel carrying a shield, and the purlins are crested, while each truss is supported by a canopied riche (containing a figure) resting on an angel corbel. Here, too, as at Ipswich and many other churches, there is a row of angels with outspread wings under the wall plate. This idea of angels in the roof is a very beautiful one, and the effect is much enhanced by the coloring. The roof at St Nicholas, King's Lynn, is a magnificent example of tie beam construction. The trusses are filled in with tracery at the sides and the centres more or less open, and the beams, which are crested and embattled, contain a row of angels on either side. In Devon, Cullompton possesses a very fine semicircular ceiling supported at intervals by ribs pierced with carving. Each compartment is divided up into small square panels, crossed by diagonal ribs of cresting, while every joint is ornamented with a boss carved in the decorative way peculiar to the Gothic craftsman. The nave roof of Manchester cathedral is nearly flat, and is also divided up into small compartments and bossed; the beams are supported by carved brackets resting on corbels with angels at each base. In the 15th century, choir stalls with their canopies continued to increase in magnificence. Manchester cathedral (middle of 15th century) and Henry VII chapel in Westminster Abbey (early 16th) are good examples of the fashion of massing ~7~7 pinnacles and canopies; a custom which hardly compares with the more simple beauty of the 14th century work of Ely cathedral. The stalls of Amiens cathedral were perhaps the finest in the world at the beginning of the 16th century. The cresting employed, though common on the Continent, is of a kind hardly known in England, consisting as it does of arches springing from arches, and decorated with crockets and finials. The tabernacle work over the end seats, with its pinnacles and flying buttresses, stretches up towards the roof in tapering lines of the utmost delicacy. The choir stalls (the work of Jörg Syrlin the Elder) in Ulm Minster are among the finest produced by the German carver. The front panels are carved with foliage of splendid decorative boldness, strength and character; the stall ends were carved with foliage and sculpture along the top edge, as was sometimes the case in Bavaria and France as well as Germany. In early times the choir alone possessed seats, the nave being left bare. Gradually benches were introduced, and during the 15th century became universal. The poppyhead form of B ornament now reached perfection and was constantly used enc for seats other than those of the choir. The name refers en a. to the carved finial which is so often used to complete the top of the bench end and is peculiarly English in character. In Devon and Cornwall, it is rarely met with (Ilsington, Devon). In Somerset it is more common, while in the eastern counties thousands of examples remain. The quite simple fleur de lys form of poppyhead, suitable for the village, is seen in perfection at Trunch, Norfolk, and the very elaborate form when the poppyhead springs from a crocheted circle filled in with sculpture, at St Nicholas, King's Lynn. Often the foliage contained a face (St Margaret's, Cley, Norfolk), or the poppyhead consisted of figures or birds only (Thurston, Suffolk) or a figure standing on a dragon (Great Brincton, Northampton); occasionally the traditional form was departed from and the finial carved like a lemon in outline (Bury St Edmuncis) or a diamond (Tirley, Glos.). In Denmark an ornament in the form of a large circle sometimes takes the place of the English poppy head. In the Copenhagen Museum there is a set of bench ends of the 15th century with such a decoration carved with coats of arms, interlacing strap work, etc. But the old 15th century bench end did not depend entirely on the poppy head for its embellishment. The side was constantly enriched with elaborate tracery (Dennington, Norfolk) or with tracery and domestic scenes (North Cadbury, Somerset), or would consist of a mass of sculpture in perspective, with canopy work, buttresses and sculptured niches, while the top of the bench end would be crowned with figures carved in the round, of the finest craftsmanship. Such work at Amiens cathedral is a marvel alike of conception, design and execution. In the Kunstgewerbemuseum Berlin some beautiful stall ends are to be seen. Out of a dragon's mouth grows a conventional tree arranged and balanced in excellent proportion. On another, stall end a tree is carved growing out of the mouth of a fool. This custom of making foliage grow out of the mouth or eyes is hardly defensible, and was by no means confined to any country or time. We have plenty of Renaissance examples of the same treatment. Before the 15th century preaching had not become a regular institution in England, and pulpits were not so common. However, the value of the sermon began to be appreciated from the use to which the Lollards and other sects put this method of teaching doctrine, and pulpits became a necessity. A very beautiful one exists at Kenton, Devon. It is, as is generally the case, octagonal, and stands on a foot. Each angle is carved with an upright column of foliage between pinnacles, and the panels, which are painted with saints, are enriched with carved canopies and foliage; it is, however, much restored. The pulpit at Trull, Somerset, is noted for its fine figure carving. A large figure standing under a canon fills each of the panelled sides. while many other smaller figures help to enrich the general effect. Examples of Gothic sounding boards are very rare; that, together with the pulpit, in the choir of Winchester is of the time of Prior Silkstede (1520), and is carved with his rebus, a skein of twisted silk. The usual form of font cover during the hundred years before the Reformation was pyramidal, the ribs of the salient angles being Fo straight and cusped (Frindsbury, Kent) or of curved outline and cusped (St Mildred, Canterbury). There is a very charming one of this form at Colebrook, Devon. It is quite plain but for a little angel kneeling on the top, with its hands clasped in prayer. But the most beautiful form is the massed collection of pinnacles and canopy work, of which there is such a fine example at Sudbury, Suffolk. It was not uncommon to carve a dove on the topmost pinnacle (Castleacre, Norfolk), in allusion to the descent of the Holy Spirit. The finest font in England is undoubtedly that of Ijiford, Suffolk. It rises some 20 feet (6 m). in height, arid when the panels were painted with saints and the exquisite tabernacle work colored and gilded, must have been a masterpiece of Gothic craftsmanship. A cord connecting the tops of these covers with the roof or with a carved beam standing out from the wall, something like a crane (Salle, Norfolk), was used to remove the cover on the occasion of baptism. Many lecterns of the Gothic period do not exist today. They usually had a double sloping desk which revolved round a central moulded post. The lectern at Swanscombe, Kent, has an eras, circle of good foliage ornamenting each face of the book rest, and sonic tracery work at either end. The box form is more common in France than in England, the pedestal of such a lectern being surrounded by a casing of three or more sides. A good example with six sides is in the church of Vance (France), and one of triangular form in the Muse of Bourges, while a four sided box lectern is still in use in the church of Lenham, Kent. The Gothic prayer desk, used for private devotional purposes, is hardly known in England, but is not uncommon on the Continent. There is a beautiful specimen in the Muse, Bourges; the front and sides of the part for kneeling are carved with that small tracery of flowing character so common in France and Belgium during the latter part of the 15th century, and the back, which rises to a height of 6 feet (2 m)., contains a little crucifix with traceried decoration above and below. A word should be said about the ciboria, so often found on the Oboria continent of Europe. In tapering arrangement of tabernacle work they rival the English font covers in delicacy of outline (Muse, Rouen). Numbers of doors are to be met with not only in churches but also in private houses. Lavenham, Suffolk, is rich in work of this latter class. In England the general custom was to carve the head of the door only with tracery (East Brent, Somerset), but in the Tudor period doors were some times covered entirely with linenfold paneling (St Albans Abbey). This form of decoration was exceedingly common on the Continent as well as in England. In France the doors towards the latter part of the 15th century were often square headed, or perhaps had the corners rounded. These doors were usually divided into some six or eight oblong panels of more or less equal size. One of the doors of Bourges Cathedral is treated thus, the panels being filled in with very good tracery enriched with crockets and coats of arms. But a more restrained form of treatment is constantly employed, as at the church of St Godard, Rouen, where the upper panels only are carved with tracery and coats of arms and the lower adorned with simple linenfold design. To Spain and the Teutonic countries of Europe we look for the most important object of church decoration, the retable; the Reformation accounting for the absence in England of any work of this iec kind. The magnificent altar piece in Schleswig cathedral was carved by Hans Bruggerman, and consists, like many others, of a number of panels filled with figures standing some four or five deep. The figures in the foremost rows are carved entirely separate, and stand out by themselves, while the background is composed of figure work and architecture, etc., in diminishing perspective. The panels are grouped together under canopy work forming one harmonious whole. The genius of this great carver shows itself in the large variety of the facial expression of those wonderful figures all instinct with life and movement, In France few retables exist outside the museums. In the little church of Marissel, not far from Beauvais, there is a retable consisting of eleven panels, the crucifixion being, of course, the principal subject. And there is a beautiful example from Antwerp in the Muse Cluny, Paris; the pierced tracery work which decorates the upper part being a good example of the style composed of interlacing segments of circles so common on the Continent during late Gothic times and but seldom practiced in England. ln Spain the cathedral of Valladolid was famous for its retable, and Alonso Cano and other sculptors frequently used wood for large statuary, which was painted in a very realistic way with the most startlingly lifelike effect. Denmark also possessed a school of able wood carvers who imitated the great altar pieces of Germany. A very large and well carved example still exists in the cathedral of Roskilde. But besides these great altarpieces tiny little models were carved on a scale the minuteness of which staggers the beholder. Triptychs and shrines, etc., measuring but a few inches were filled in with tracery and figures that excite the utmost wonder. In the British Museum there is such a triptych (Flemish, I 511); the center panel, measuring an inch or two square, is crowded with figures in full relief and in diminishing perspective, after the custom of this period. This rests on a semicircular base which is carved with the Lord's Supper, and is further ornamented with figures and animals. The whole thing inclusive measures about 9 in. high, and, with the triptych wings open, 5 in. wide. The extraordinary delicacy and minuteness of detail of this microscopic work baffle description. There is another such a piece, also Flemish, in the Wallace collection, which rivals that just referred to in rni& applied talent. For, marvellous as these works of art are, they fail to satisfy. They make ones eyes ache, they worry one as to how the result could ever have been obtained, and after the first astonishment one must ever feel that the same work of art on a scale large enough for a cathedral could have been carved with half the labor. With regard to paneling generally, there were, during the last fifty years of the period now under review, three styles of design followed by most European carvers, each of which attained great notoriety. Firstly, a developed form of small Panelling. tracery which was very common in France and the Netherlands. A square headed panel would be filled in with small detail of flamboyant character, the perpendicular line or mullion being always subordinate, as in the German chasse (Muse Cluny), and in some cases absent, as the screen work of Évreux cathedral shows us. Secondly, the linenfold design. The great majority of examples are of a very conventional form, but at Bere Regis, Dorsetshire, the designs with tassels, and at St Sauvur, Caen, those with fringe work, readily justify the universal title applied to this very decorative treatment of large surfaces. At the beginning of the 16th century yet another pattern became the fashion. The main lines of the design consisted of flat hollow mouldings sometimes in the form of interlacing circles (Gatton, Surrey), at other times chiefly straight (Rochester cathedral), and the intervening spaces would be filled in with cusps or sprigs of foliage. It marks the last struggle of this great school of design to withstand the oncoming flood of the new art, the great Renaissance. From this time onward Gothic work, in spite of various attempts, has never again taken a place in domestic decoration. The lines of the tracery style, the pinnacle, and the crockett unequaled as they have always been in devotional expression are universally considered unsuited for decoration in the ordinary house. But little reference can be made to the domestic side of the period which ended with the dawn of the 16th century, because so few remains exist. At Bayeux, Bourges, Reims and preeminently Rouen, we see by the figures of saints, bishops or virgins, how much the religious feeling of the Middle Ages entered into the domestic life. In England the carved corner post (which generally carried a bracket at the top to support the overhanging storey) calls for comment. In Ipswich, there are several such posts. On one house near the river, that celebrated subject, the fox preaching to geese, is carved in graphic allusion to the dissemination of false doctrine. Of mantelpieces, there is a good example in the Rouen Museum. The overhanging corners are supported by dragons and the plain mouldings have little bunches of foliage carved at either end, a custom as common in France during the 15th century as it was in England a century earlier; the screen. beam at Eastbourne parish church, for example. As a rule, cabinets of the 15th century were rectangular in plan. In Germany and Austria, the lower part was often enclosed, as well as the upper; the top, middle and lower rails being carved with geometrical design or with bands of foliage (Museum, Vienna). But it was also the custom to make these cupboards with the corners cut off, thus giving five sides to the piece of furniture. A very pretty instance, which is greatly enhanced by the metal work of the lock plates and hinges, is in the Muse Cluny, and there are other good specimens with the lower part open in the Victoria and Albert Museum, London. The chest was a very important piece of furniture, and is often to be met with covered with the most elaborate carving (Orleans Museum). There is a splendid chest (14th century) in the Cluny Museum; the front is carved with twelve knights in armour standing under as many arches, and the spandrels are filled in with faces, dragons and so on. But it is to the 15th century that we look for the best work of this class; there is no finer example than that in the Kunstgewerbemuseum Berlin. The front is a very animated hunting scene most decoratively arranged in a scheme of foliage, and the top bears two coats of arms with helms, crests and mantling. But the more general custom in chest decoration was to employ tracery with or without figure work; Avignon Museum contains some typical examples of the latter class. A certain number of seats used for domestic purposes are of great interest. A good example of the long bench placed against the wall, with lofty panelled back and canopy over, is in the Musée Cluny, Paris. In the Museum at Rouen is a long seat of a movable kind with a low panelled back of pierced tracery, and in the Dijon Museum there is a good example of the typical chair of the period, with arms and high panelled and traceried back. There was a style of design admirably suited to the decoration of furniture when made of softwood such as pine. It somewhat resembled the excellent Scandinavian treatment of the 10th–12th centuries already referred to. A pattern of Gothic foliage, often of beautiful outline, would be simply grounded out to a shallow depth. The shadows, curves and twists only being emphasized by a few well disposed cuts with a V tool; and of course, the whole effect greatly improved by colour. A Swiss door of the 15th century in the Berlin Museum, and some German, Swiss and Tirolese work in the Victoria and Albert Museum, offer patterns that might well be imitated today by those who require simple decoration while avoiding the hackneyed Elizabethan forms. It is hard to compare the figure work of England with that on the Continent owing to the disastrous effect of the Reformation. But when we examine the roofs of the Eastern counties, the bench ends of Somerset, or the misericords in many parts of the country, we can appreciate how largely wood sculpture was used for purposes of decoration. If as a rule the figure work, was I not of a very high order, we have conspicuous exceptions in the stall elbows of Sherborne, and the pulpit of Trull, Somerset. Perhaps the oldest instance is the often mutilated and often restored effigy of Robert, Duke of Normandy, in Gloucester Cathedral (12th century), and carved, as was generally the case in England, in oak. At Clifton Reynes, Buckingham, there are two figures of the 13th century. They are both hollowed out from the back in order to facilitate seasoning the wood and to prevent cracking. During the 13th, 14th and 15th centuries there are numberless instances of figure carving of the most graphic description afforded in the misericords in many of our churches and cathedrals. But of figures carved in the round apart from their surroundings hardly an instance remains. At the little chapel of Cartmel Fell, in the wilds of Westmorland, there is a figure of Our Lord from a crucifix, some 2 feet (1 m) in length. The cross is gone, the arms are broken away, and the feet have been burned off. A second figure of Our Lord (originally in the church of Keynes Inferior) is in the museum of Caerleon, and a third, from a church in Lincolnshire, is now in a private collection. On the continent some of the finest figure work is to be found in the retables, some of which are in the Victoria and Albert Museum. A Tirolese panel of the 15th century carved in high relief, representing St John seated with his back to the onlooker, is a masterpiece of perspective and foreshortening, and the drapery folds are perfect. The same may be said of a small statue of the Virgin, carved in lime by a Swiss hand, and some work of the great Tilman Riemenschneider of Würzburg (1460–1531) shows that stone sculptors of medieval times were not ashamed of wood.

Қайта өрлеу дәуірі (16-17-ғасырлар)

16 ғасырдың басында Ренессанс стилі готикалық дизайнды ығыстыра бастады. Бірақ бұл процесс бірден болған жоқ, көптеген ауысу жұмыстары жасалды. Беркширдегі Хёрст қаласындағы қызыл қоршау, Вестморлендтегі Картмель монастырының жұмыстары және Сомерсеттегі көптеген шіркеулердің орындықтары осыған жақсы мысалдар. Дегенмен, жаңа стиль ғибадат сезімі тұрғысынан ескі стильге жете алмады, классикалық ғимараттарды қоспағанда, мысалы, Сент-Пол соборындағы Гринлинг Гиббонс жасаған дүкендер айналасына үйлесімді жарасады. Осы мақаланың қалған бөлігі негізінен тұрмыстық жұмыстарға арналады, ал мысалдардың нақты орналасқан жері жеке меншікте болмаған немесе жұртшылыққа қолжетімді болған жағдайда ғана көрсетіледі. 16 ғасырдағы ең жақсы жұмыстар континентте жасалған. Франция, Германия және Нидерланды үйді безендіруден бөлек, жиһаздың да көптеген үлгілерін жасады. Жаңадан ашылған Америка құрлығының байлығы осы кезеңдегі өркениеттің дамуына көмектескен бір ғана фактор болды, сонымен қатар сауданың кеңеюімен бірге жақсартуға деген құштарлық пайда болды. Ағаш көп болған жерлерде үйлерді ағаштан салу салты жалғасты. Пиластерлер биік шыңдардың орнын басты, ал вазалар немесе дельфиндер акант жапырағына ескі дизайн түрлерін ығыстыруға көмектесті. Ағаштан жасалған үй қақпақтары шеберлерге кең мүмкіндік берді. Бұрын Бишопскейтте болған, бірақ қазір Виктория және Альберт мұражайында сақталған сэр Пол Пиндердің (1600) үйінің қақпасы – артық жүктемесіз әдемі безендірудің жақсы үлгісі. Үстіңгі қабатты ұстап тұрған монстрлар пішіндегі оюлар жүздеген үйлерге тән, мысалы, Бристольдегі Санкт-Петерс ауруханасы. Сэр Пол Пиндердің үйінің панельдері де орамамен қоршалған медальонның Якоб стиліндегі жақсы үлгісі, ол бір мезгілде әдемі де, қарапайым. Англияда 16-17 ғасырларда елизаветалық және Якоб стилі басым болды. Қазіргі уақытта елдегі әр үйдің ішінде ескі емен сандықтың жоғарғы бөлігінде жартылай шеңбер немесе орама үлгісіндегі оюлар бар. Аула шкафтары, олардың қатты немесе ашық бөліктері мен жоғарғы карнизы экстравагантты қалыңдықтағы бұрылысты бастёрлармен бекітілген, қайда барсаңыз да көруге болады. Ал нағыз және жалған орындықтар, әдеттегі жазық рельефте оюланған қатты арқалары бар, сәннен ажырамайтын құмарлықпен сатып алынады. Төрт тіректі төсек-орын табу қиын. Арқасы әдетте кішкентай панельдерге бөлініп, оюланған, ең жақсы әсер панельдері немесе шеңбері ғана безендірілген мысалдарында көрінеді. Асхана үстелдері жиі алты аяқты үлкен зат болды, олар жабық тостағаннан кейін біршама айналдырылды және акантқа ұқсайтын жапырақпен оюланған. Бөлмелер әдетте ағашпен қапталған, кейде аралықтарда жалпақ пилястралармен және жоғарғы фриздермен бөлінген, олар орама немесе дельфиндермен оюланған. Бірақ бұл кезеңді ерекшелендіретін ерекшелік – оттық. Ол әрқашан бөлмедегі басты зат болуы керек, және елизаветалық шебер бұл фактіні толыққанды бағалады. Дизайнер ошақты әдетте төбеге дейін оюлап, қоршаған қабырғаларды аздап немесе көптеп кәдімгі панельдермен жауып, бір нүктеге назар аудару арқылы жиі жоғары деңгейдегі нәтижелер берді. Кариатид фигуралары, пилястралар мен фриздер әдеттегідей жақсы әсерлер үшін пайдаланылған бөлшектердің қатарында болды. Осыған қарағанда жақсы үлгі жоқ, ол Боудың Бромлидегі ескі сарайдан Виктория және Альберт мұражайына алып келген. Шатырдың төбешігінің ұзындығы 2 метр жерден және жақсы жобаланған жазық орамамен безендірілген терең квадрант қалыптан тұрады. Екі жағындағы тірек пилястрлар дәстүрлі Якоб стилінде қалыптастырылған және басы ионикалық бас әріптері бар бюстермен тәжделген. Алманың үстінде үлкен орталық панельде қолдайтын және мантольді патша гербі терең оюланған, ал екі жағында жартылай шеңберлі доғалы нишада классикалық киімдегі фигура бар. Елизаветалық шебер әдемі баспалдақтарды жасап шығарып, кейде жаңа бағаналарға гербтері бар геральдикалық фигураларды оюмен жасайды. Highgate-дегі баспалдақтың қақпалары үлкен өмірлік және өмірлік ерекшелікпен оюланған Кромвельдің әртүрлі сарбаздарын қолдайды. Бірақ керемет жұмыстарға қарамастан, мысалы, Хэтфилдтегі әдемі галерея, бұл кезеңдегі ою-өрнек, Англияға қатысты, басқа дәуірлермен немесе Еуропаның басқа бөліктеріндегі қазіргі заманғы жұмыстармен салыстырылмайды. Көптеген жұмыстар дұрыс суреттелмеген және нашар орындалған. Жақсы декоративтік әсерлер тұрақты түрде ең төменгі құнмен алынғаны рас, бірақ нашар кесілгенде жақсы көрінетін жұмыста көптеген артықшылықтарды табу қиын. Францияда бұл жазық және қарапайым өңдеу белгілі бір деңгейде қолданылды. Есіктер осылай безендірілуі керек, ал Якоб жұмысына тән екі бөлікке бөлінген бастёрлар жиі кездеседі. Лингбидегі мұражайдағы Данияда осы екі әдістің үйлесімін көрсететін өте жақсы шкафтар бар. Бірақ швейцариялықтар мен австриялықтар бұл стильді жақсартты, түс қосу арқылы әсерді ұлғайтты. Дегенмен, ең жақсы континенттік дизайн Италияның әдеттегі акант жапырақтарын қабылдады, сонымен қатар сызықтардың күші мен егжей-тегжейлі кесудегі готикалық сезімнің белгілі бір бөлігін сақтап қалды. Панельдер көбінесе ұзын және тар болды, олардың ортасында ваза, дельфиндер, аждахалар немесе құстар мен жапырақтармен толтырылған қарапайым медальон болды. Нидерланды мен Бельгияның шкафтары дизайнның тамаша үлгілері. Бұл жиһаз әдетте екі қабаттан тұрады, әдемі қалыпталған және оюланған карниз, орталық бөлім және плинтус. Бүйірдегі пилястрлар және тек проекцияланған бөлігінде оюланған кішкентай көтерілген панельдер үйлесімді тұтастық құрайды. Француз шкафтарының бір бөлігі кариатидтармен безендірілген, олар ең жақсы талғаммен жасалмаған, және басқа француз ағаш өңдеуі сияқты, кейде мүсінмен артық жүктелген. Руандағы Сен-Маклу есіктері, олардың әдемілігіне қарамастан, бүгін имитация үшін үлгі ретінде ұсынылмайды. Oudenaarde қалалық әкімшілігіне тиесілі ерекше есіктер бар. Орталық есікте он екі және екі жағында сегіз панель бар, олардың әрқайсысы Ренессанс жапырақтарымен қоршалған көзге түспейтін фигурамен оюланған. Әділет сарайында залдың оттық жағының барлық бөлігін қамтитын әдемі безендіру схемасын көреміз. Дөңгелектегі бес үлкен фигура кішкентай фигуралармен, жапырақтармен және гербтермен қоршалған. Ренессанстың туған жері Италияда 16 ғасырдың көптеген жақсы жұмыстары бар. Рафаэль тарапынан ілгерілетілген өте маңызды дизайн мектебі, оның үлгілері көптеген шеберлер тарапынан қолданылды немесе бейімделді. Рафаэльдің Ватиканның Станзаларындағы жалюзилері және Перуджадағы Сен-Пьетро де Кассинесі шіркеуіндегі хор орындарындағы орындықтары осы стильдегі ою-өрнектің ең әдемі мысалдарының бірі болып табылады. Жұмыс жеңіл рельефте жасалған, жаңғақтан жасалған және Рафаэльдің Нердің сарайынан және басқа жерлерден жақында табылған ежегі римдік қабырға суреттерінен дамытқан осы әдемі үлгілермен жасалған. Виктория және Альберт мұражайында итальяндық жұмыстардың көптеген мысалдары бар: Парма маңындағы монастырдан есік, оның үш көрнекті маскасы және ауыр гадрон қалыптары; әдемі акант шекарасы және екі жағында жұмыртқа және тіл қалыптары бар сурет жақтауы; және өте күрделі оюлармен жабылған жаңғақтан жасалған әртүрлі үйлену сандықтары. Испандық, тіпті Францияның оңтүстігіндегі жұмысты итальяндықтан ажырату кейде қиын, өйткені мінез-құлқы осыған ұқсас. Испандықтар ешкімге ешқандай...

With the beginning of the 16th century, the Renaissance began to elbow its way in to the exclusion of Gothic design. But the process was not sudden, and much transition work was done. The rood screen at Hurst, Berkshire, the stall work of Cartmel Priory, Westmorland, and the bench ends of many of the churches in Somerset, give good illustrations. But the new style was unequal to the old in devotional feeling, except in classic buildings like St Paul's Cathedral, where the stalls of Grinling Gibbons better suit their own surroundings. The rest of this article will therefore be devoted in the main to domestic work, and the exact location of examples can only be given when not the property of private owners or where the public have access. During the 16th century the best work is undoubtedly to be found on the Continent. France, Germany and the Netherlands producing numberless examples not only of house decoration but of furniture as well. The wealth of the newly discovered American continent was only one factor which assisted in the civilizing influence of this time, and hand in hand with the spread of commerce came the desire for refinement. The custom of building houses chiefly in wood wherever timber was plentiful continued. Pilasters took the place of pinnacles, and vases or dolphins assisted the acanthus leaf to oust the older forms of design. House fronts of wood gave ample scope to the carver. That of Sir Paul Pinder (1600), formerly in Bishopsgate, but now preserved in the Victoria and Albert Museum, is a good example of decorative treatment without overloading. The brackets carved in the shape of monsters which support the projecting upper storey are typical of hundreds of dwellings, as for instance St Peters Hospital, Bristol. The panels, too, of Sir Paul Pinders house are good examples of that Jacobean form of medallion surrounded by scroll work which is at once as decorative as it is simple. In England that familiar style known as Elizabethan and Jacobean prevailed throughout the 16th and 17th centuries. At the present time hardly a home in the land has not its old oak chest carved with the familiar half circle or scroll border along the top rail, or the arch pattern on the panels. The court cupboards, with their solid or open under parts and upper cornice supported by turned balusters of extravagant thickness, are to be seen wherever one goes. And chairs, real as well as spurious, with solid backs carved in the usual flat relief, are bought up with an avidity inseparable from fashion. Four post bedsteads are harder to come by. The back is usually broken up into small panels and carved, the best effect being seen in those examples where the paneling or the framework only is decorated. The dining hall tables often had six legs of great substance, which were turned somewhat after the shape of a covered cup, and were carved with foliage bearing a distant resemblance to the acanthus. Rooms were generally panelled with oak, sometimes divided at intervals by flat pilasters and the upper frieze carved with scroll work or dolphins. But the feature which distinguished the period was the fire mantle. It always must be the principal object in a room, and the Elizabethan carver fully appreciated this fact. By carving the chimney breast as a rule to the ceiling and covering the surrounding walls with more or less plain paneling, the designer, by thus concentrating the attention on one point, often produced results of a high order. Caryatid figures, pilasters and friezes were among the customary details employed to produce good effects. No finer example exists than that lately removed from the old palace at Bromley by Bow to the Victoria and Albert Museum. The mantel shelf is 6 feet (2 m). from the ground and consists of a deep quadrant mould decorated with flat scroll work of good design. The supporting pilasters on either side are shaped and moulded in the customary Jacobean manor and are crowned by busts with Ionic capitals on the heads. Above the shelf the large center panel is deeply carved with the royal coat of arms with supporters and mantling, and on either side a semicircular arched niche contains a figure in classic dress. The Elizabethan carver often produced splendid staircases, sometimes carving the newel posts with heraldic figures bearing coats of arms, etc. The newels of a staircase at Highgate support different types of Cromwellian soldiers, carved with great vivacity and life. But in spite of excellent work, as for example the beautiful gallery at Hatfield, the carving of this period did not, so far as England was concerned, compare with other epochs, or with contemporary work in other parts of Europe. Much of the work is badly drawn and badly executed. It is true that good decorative effects were constantly obtained at the very minimum of cost, but it is difficult to discover much merit in work which really looks best when badly cut. In France this flat and simple treatment was to a certain extent used. Doors were most suitably adorned in this way, and the split baluster so characteristic of Jacobean work is often to be met with. There are some very good cabinets in the museum at Lyngby, Denmark, illustrating these two methods of treatment in combination. But the Swiss and Austrians elaborated this style, greatly improving the effect by the addition of color. However, the best Continental designs adopted the typical acanthus foliage of Italy, while still retaining a certain amount of Gothic feeling in the strength of the lines and the cut of the detail. Panelling often long and narrow was commonly used for all sorts of domestic purposes, a feature being a medallion in the center with a simple arrangement of vase, dolphins, dragons, or birds and foliage filling in the spaces above and below. The cabinets of the Netherlands and Belgium are excellent models of design. These pieces of furniture were usually arranged in two storeys with a fine moulded and carved cornice, mid division and plinth. The pilasters at the sides, and small raised panels carved only on the projecting part, would compose a very harmonious whole. A proportion of the French cabinets are decorated with caryatids not carved in the best taste, and, like other French woodwork of this period, are sometimes overloaded with sculpture. The doors of St Maclou, Rouen, fine as they are, would hardly to day be held up as models for imitation. A noteworthy set of doors belong to the Oudenaarde Town Hall. The central door contains twelve and that on either side eight panels, each of which is carved with Renaissance foliage surrounding an unobtrusive figure. In the Palais de Justice we see that great scheme of decoration which takes up the whole of the fireplace end of the hall. Five large figures carved in the round are surrounded by small ones and with foliage and coats of arms. In Italy, the birthplace of the Renaissance, there is much fine work of the 16th century. A very important school of design was promoted by Raphael, whose patterns were used or adapted by a large number of craftsmen. The shutters of Raphaels Stanze in the Vatican, and the choir stalls in the church of St Pietro de Cassinesi at Perugia, are among the most beautiful examples of this style of carving. The work is in slight relief, and carved in walnut with those graceful patterns which Raphael developed out of the newly discovered remains of ancient Roman wall painting from the palace of Nero and other places. In the Victoria and Albert Museum are many examples of Italian work: the door from a convent near Parma, with its three prominent masks and heavy gadroon moulds; a picture frame with a charming acanthus border and, egg and tongue moulds on either side; and various marriage chests in walnut covered with very elaborate schemes of carving. It is sometimes difficult to distinguish Spanish, or for that matter South of France work, from Italian, so much alike is the character. The Spaniards yield to none in good workmanship. Some Spanish panels of typical Italian design are in the Victoria and Albert Museum as well as cabinets of the purest Renaissance order. There is a wonderful Portuguese coffer (17th century) in this section. The top is deeply carved in little compartments with scenes from the life of Our Lord.

17-18 ғасырлар

Англияда Гринлинг Гиббонстың ұлы мектебі пайда болды. Ол әдемі формадағы көптеген әдемі оюларды (Хэмптон Корт сарайы, Чатсворт және т.б.) жасағанмен, оның есімі көбінесе табиғаттан тікелей көшірілген, өте ауыр безендіру стилімен байланысты. Жемістерімен, құрғақ гүлдермен және т.б. жапырақтарынан жасалған үлкен-үлкен маталар мен әшекейлер бір фут қалыңдықтағы липа ағашынан қашалған. Техникалық шеберлігімен бұл үлгілер теңдессіз: әрбір жүзім ойылып жасалған, ұсақ сабақтар мен құстардың аяқтары бөлек тұрады, нәтижесінде үй шаруасының сыпырғышына оңай зардап шегеді. Осы санаттағы жақсы жұмыстарды Петвортта, Оксфордтың Тринити колледжінде, Кембридждің Тринити колледжінде, Сент-Пол соборында, Пикадиллидегі Сент-Джеймс және Лондонның көптеген басқа шіркеулерінде кездестіруге болады. Людовик XIV және XV патшалық кезеңдерінде кескіндеме дизайнының басты артықшылығы, яғни оның орындылығы мен сәйкестігі біртіндеп жоғалып кетті. Жиһаз көбінесе заңға қайшы келетіндей етіп кескінделген. Үстелдер мен орындықтардың аяқтары, тіреулері, шкафтардың, айналардың жақтаулары, олар құрылыс пен беріктік үшін жасалмай, алдымен керубилердің бастары мен рококо (яғни тас пен қабық әшекейі) үшін жоспарланған, пайдалылығына немесе ыңғайлылығына қарамастан. Мұндай қателіктердің көптеген үлгілері мемлекеттік кареталарға, тіпті төсек-орынға және басқа да жиһазға қолданылды. Дегенмен, байлардың сарайларының қабырғалары, кейде жиһаздың қабырғалары рококо стиліндегі безендірумен әшекейленді. Ағаш бетінің басым бөлігі жай қалдырылып, ортасы жапырақтармен, вазалармен немесе факелдер мен музыкалық аспаптардың трофейлерімен қоршалған медальонмен кескінделген, немесе панельдің жоғарғы бөлігі осылай безендірілген. Франция осы үрдісті бастап, бүкіл Еуропаға таратты. Англияда XV Людовик стиліндегі алтын орындықтар белгілі бір мөлшерде жасалды. Бірақ Томас Чиппендейл, Инс және Мейхью, Шератон, Джонсон, Хеппелвайт және басқа да жиһаз жасаушылар өз дизайндарында көбінесе көп мөлшерде кескіш өрнектерді қолданбады. Орындықтарды және т.б. әшекейлеу үшін өте нәзік рельефтегі оймалар, қабықтар, ленталар, бидай құлақтары және т.б. қолданылды, ал шкафтар мен басқа да жиһаздың каприоль аяқтарына тырнақ пен шар аяқтары бекітілді. 18 ғасырдағы шатырлар көбінесе қарағайдан кесіліп, ақ боялған. Әдетте сөрелер тар болып, пілястрлармен, көбінесе жалпақ эллипстік пішінде, кейде кариатидтермен сүйенішкен. Фриз классикалық көріністермен рельефте немесе тек маскамен кескінделген жоғарылатылған орталық панельден тұратын. Ішкі есіктер көбінесе бұзылған фронтонмен әшекейленген, ал жапырақтардан жасалған гирляндалар екі жағынан да орама жұмыстарының аясына ілінген. Королева Анна үйлерінде жиі кездесетін сыртқы верандалар 18 ғасырға тән ерекше сипатқа ие болды. Кішкентай платформа немесе қисық шатыр екі үлкен және ауыр жақтаулармен ұсталған, олар акант өрнегімен кескінделген. Сатылар көбінесе өте жақсы болды. Ашық тізбектерге (яғни баспалдақтардың екі жағына) кескінделген және тесілген жақшалар бекітіліп, бұрылысқан және бұралған бағаналардың әсем балюстрадасына әдемі көрініс берді. Ренессанс стиліндегі мүсіндерге көп пікір айтудың қажеті жоқ. 16 ғасырда көптеген жақсы үлгілер жасалды, мысалы, Сенс мұражайындағы діни қызметкерлердің мүсіндері. Бірақ шкафтарды безендіруде қолданылатын мүсіндер әдеттегі деңгейден жоғары көтерілген жоқ. 18 ғасырда керубилердің басы сәнді болды, кейде әшекейлер ретінде құмға мүсіндер кескінделді, бірақ үйлерді безендіру құралы ретінде ағаш мүсіндері тоқтатылды. Швейцариялықтар, бірақ, жануарларды мүсіндеудегі беделін қазірге дейін сақтап келеді және әлі күнге дейін шеберлікпен кескінделген шамыстар мен аюларды және т.б. жасайды; әдетте, қысқа кесу болса, соғұрлым жақсы. Олардың аса ұмтылатын жұмыстары, сиырлар тобы және т.б. кейде жоғары деңгейдегі жетістіктерге жетеді. 17-18 ғасырларда қазіргі Италияның Оңтүстік Тироль провинциясындағы Гардена аңғарында гүлденген ағаш кесу өнеркәсібі пайда болды. Бұл аңғардан шыққан адамдар жүздеген оюшылардың бұйымдарын сату үшін барлық Еуропа қалаларына, тіпті Лиссабон мен Санкт-Петербургке дейін жаяу жүріп баратын. Ақырында, 19 ғасырда Гарденада негізінен ағаштан жасалған ойыншықтар мен қуыршақтар, сондай-ақ голландиялық қуыршақтар немесе пенни қуыршақтары деп аталатын миллиондаған бөлшектер кескінделді. Үртіжайдағы Гердеина мұражайында сол аймақтың ағаш кесу үлгілерінің үлкен жинағы қойылған. Португалия мен Испаниядағы алтын жалатылған ағаш кесу өндірісі жалғасты, ал стиль олардың Жаңа Дүниедегі колонияларына, Филиппин, Макао және Гоаға экспортталды.

In England, the great school of Grinling Gibbons arose. Although he carved many beautiful mouldings of conventional form (Hampton Court Palace, Chatsworth, etc. ), his name is usually associated with a very heavy form of decoration which was copied direct from nature. Great swags of drapery and foliage with fruit and dead birds, etc., would be carved in lime a foot thick. For technical skill these examples are unsurpassed; each grape would be undercut, the finer stalks and birds legs stand out quite separate, and as a consequence soon succumb to the energy of the housemaid's broom. Good work of this class is to be found at Petworth; Trinity College, Oxford; Trinity College, Cambridge; St Pauls cathedral; St James, Piccadilly; and many other London churches. During the reigns of Louis XIV. and XV. the principal merit of carved design, i. e. its appropriateness and suitability, gradually disappeared. Furniture was often carved in a way hardly legitimate. The legs, the rails of tables and chairs, the frames of cabinets, of looking glasses, instead of being first made fcr construction and strength. and then decorated, were first designed to carry cherubs heads and rococo (i. e. rock and shell ornament), quite regardless of utility or convenience. A wealth of such mistaken design was also applied to state carriages, to say nothing of bedsteads and other furniture. However, the wall paneling of the mansions of the rich, and sometimes the paneling of furniture, was decorated with rococo design in its least illegitimate form. The main part of the wood surface would be left plain, while the center would be carved with a medallion surrounded by foliage, vases or trophies of torches and musical instruments, etc., or perhaps the upper part of the panel would be thus treated. France led the fashion, which was more or less followed all over Europe. In England gilt chairs in the style of Louis XV. were made in some quantities. But Thomas Chippendale, Ince and Mayhew, Sheraton, Johnson, Heppelwhite and other cabinet makers did not as a rule use much carving in their designs. Scrolls, shells, ribbon, ears of corn, etc., in very fine relief, were, however, used in the embellishment of chairs, etc., and the claw and ball foot was employed as a termination to the cabriole legs of cabinets and other furniture. The mantelpieces of the 18th century were, as a rule, carved in pine and painted white. Usually, the shelves were narrow and supported by pilasters often of flat elliptic plan, sometimes by caryatids, and the frieze would consist of a raised center panel carved with a classic scene in relief, or with a mask alone, and on either side a swag of flowers, fruit and foliage. Interior doorways were often decorated with a broken pediment more or less ornate, and a swag of foliage commonly depended from either side over a background of scroll work. The outside porches so often seen in Queen Anne houses were of a character peculiar to the 18th century. A small platform or curved roof was supported by two large and heavy brackets carved with acanthus scroll work. The staircases were as a rule exceedingly good. Carved and pierced brackets were fixed to the open strings (i. e. the sides of the steps), giving a very pretty effect to the graceful balustrade of turned and twisted columns. Renaissance figure work calls for little comment. During the 16th century many good examples were produced those priestly statues in the museum of Sens for example. But the figure work used in the decoration of cabinets, etc., seldom rose above the ordinary level. In the 18th century cherubs heads were fashionable, and statuettes were sometimes carved in boxwood as ornaments, but as a means of decorating houses wood sculpture ceased to be. The Swiss, however, have kept up their reputation for animal sculpture to the present day, and still turn out cleverly carved chamois and bears, etc. ; as a rule the more sketchily cut the better the merit. Their more ambitious works, their groups of cows, etc., sometimes reach a high level of excellence. Between the 17th and 18th century a florid woodcarving industry started in the Gardena valley, which is now located in the Italian province of South Tyrol. A network of people from that valley traveled on foot to all European cities, as far as to Lisbon and Saint Petersburg, to sell the products of hundreds of carvers. Finally in the 19th century in Gardena, mainly wooden toys and dolls known also as Dutch dolls or penny dolls, were carved by the millions of pieces. The Museum Gherdëina in Urtijëi displays a large collection of examples of woodcarvings from that region. Gilded woodcarving in Portugal and Spain continued to be produced, and the style exported to their New World colonies, and the Philippines, Macao and Goa.

19 ғасырдан бүгінгі күнге дейін

XIX ғасырдан бастап жасалған туындыларға жоғары баға беру қиын. Ескі еменнен жасалған заттарды жинауға қазіргі заманғы сұраныстан басқа, ою-өрнекпен безендірілген бұйымдарға сұраныс жоққа шығады. Шіркеулердегі жұмыстарда белгілі бір мөлшердегі шеберлер жұмыс табады, сондай-ақ жөндеу жұмыстарына немесе көшірмелер жасауға да қатысады. Бірақ қонақүйлерде немесе қазіргі заманғы алып кемелерде көріп зәулімдеген ою-өрнектер көбінесе машинамен жасалған, бірақ соңғы ретушьтеу жұмыстарын адамдар атқарады. Дегенмен, 1800 жылдары бірнеше еуропалық елде ағаштан ою-өрнек жасау оқыту жүйесі ресми түрде қалыптасты. Мысалы, австриялық ағаш кескіш Йозеф Мориггль (1841–1908) ұзақ жылдар бойы оқытумен айналысып, 1893 жылы Инсбруктегі «Staats Gewerbeschule» (Кәсіптік мектеп) профессоры болып тағайындалды және 1907 жылы зейнетке шыққанға дейін қызмет етті. Гроденде 1820 жылы өнер мектебінің ашылуы шеберлердің біліктілігін едәуір арттырды. Жаңа өнеркәсіп саласы пайда болды, онда жүздеген суретшілер мен қолөнершілер ағаштан мүсіндер мен тұғырлар жасап, оларды бүкіл әлемге экспорттады. Алайда, 1950 жылдары басталған машинамен ою-өрнек жасау өнеркәсібі және Екінші Ватикан кеңесі Вал Гарденадағы жүздеген шеберлерді кәсіптерінен айырды. Содан кейін бүкіл әлемде машинамен жасалған мүсіндер мен пішіндердің саудасы кеңейді.

Копт тілі

Ерте орта ғасырларда Египеттің копт шіркеулері үшін экрандар мен басқа да жабдықтарды жергілікті христиан шеберлері жасаған. Британ мұражайында Ситт-Мириам шіркеуінің есігінен алынған он кішкентай самырсын панельдері сақталған (13 ғасыр). Алты мүсінді панель өте жапсар рельефте ойылған, ал төрт жапырақты панельдері шығыс үлгісінде, егжей-тегжейлі және өте әсем. Каир мұражайында көптеген жұмыстар таныс араб стилінде орындалған, ал басқа да суреттері византиялық сипатқа ие. Мүсіндік жұмыстың сапасы жоғары емес.

Исламдық еңбек

Персия, Сирия, Египет және Испанияның мұсылман ағаш кескіштері шеберліктерімен әйгілі, олар қабырғалар, төбелер, мінбарлар және түрлі жабдықтар мен жиһаздар үшін ең бай панельдерді және басқа да әшекейлерді жобалап, орындаған. Қайыр, Дамаск және басқа да Шығыс қалаларының мешіттері мен жеке үйлері ең күрделі және нәзік ағаш өнімдеріне толы. Орнатудың танымал стилі – бетті өте күрделі, бірін-бірі тоқу үлгілерімен, мұқият қалыпталған қабырғалармен жабу; қабырғалар арасындағы геометриялық кеңістіктер, содан кейін, жапырақтармен оюланған кішкентай ағаш бөліктерімен толтырылған. Дизайнды күшейту үшін эбен немесе қайың сияқты әртүрлі ағаштарды қолдану, өрнектердің шеберлігімен үйлесіп, осы ағаш өнімдеріне теңдесі жоқ сәнділік сыйлайды. Бос орындарды толтыру үшін жиі оюлы піл сүйегі де қолданылады. Арабтар осылай жазық беттерді кесу өнерінде шебер. Сұлтан Баргуг мешітіндегі қақпа (Каир, 14 ғасыр) сызықтар мен беттерге берілген құрметті жақсы көрсетеді. Каир мешітінен (қазір Виктория және Альберт мұражайында) алынған мінбар (15 ғасыр) да осы стильдің тамаша мысалы болып табылады, ондағы кішкентай кеңістіктер тегіс рельефте оюланған піл сүйегімен толтырылған. Көптеген кішкентай балюстрадалар алтыбұрыштарды, төртбұрыштарды немесе басқа да пішіндерді жалғастыратын, жазық беттері ұсақ ою-өрнектермен байытылған күрделі тоқу лабиринттерінен тұратын экрандар баршаға таныс. Каирде Кус мешітінде (12 ғасыр) сарацин дизайнерлерін ерекшелендіретін жапырақтармен аяқталатын қисықтардың мұқият геометриялық тоқуының мысалдары да бар. Виктория және Альберт мұражайындағы (13 ғасыр) алты панель және сұлтан Ли Гуридің (16 ғасыр) қабіріндегі жұмыс осы әшекейлеу түрі араб мінезіне қаншалықты терең сіңгенін көрсетеді. Фигуралар мен жануарлар кейде ортағасырлық дәстүрде, атап өткен алты панельде, Мористан ауруханасында (13 ғасыр) және Эль-Несфи Кейкун мешітінде (14 ғасыр) қолданылған. Бейт-эль-Эмир есігінде тамаша панель бар. Бұл таңғажайып дизайн дәстүрлі өңделген жүзім жапырақтары мен жүзімдерінен тұрады. Араб дизайнерлері өз панельдерін жақыптардың ұқсас әдет-ғұрыптарын еске түсіретіндей етіп бөлуді ұнататын. Негізгі панель алтыбұрыштарға, үшбұрыштарға немесе басқа пішіндерге бөлінеді, ал әрбір кішкентай орын әдеттегі ою-өрнектермен толтырылады. Бұл қарапайым, жазық дизайнның көп бөлігі византиялық әдісті еске салады, ол елизаветалық кескіштерге шабыттандырған.

Muslim wood carvers of Persia, Syria, Egypt and Spain are renowned for their skill, designed and executed the richest paneling and other decorations for wall linings, ceilings, pulpits and all kinds of fittings and furniture. The mosques and private houses of Cairo, Damascus and other Oriental Cities are full of the most elaborate and minutely delicate woodwork. A favorite style of ornament was to cover the surface with very intricate interlacing patterns, formed by finely moulded ribs; the various geometrical spaces between the ribs were then filled in with small pieces of wood carved with foliage in slight relief. The use of different woods such as ebony or box, inlaid so as to emphasize the design, combined with the ingenious richness of the patterns, give this class of woodwork an almost unrivaled splendour of effect. Carved ivory is also often used for the filling in of the spaces. The Arabs are past masters in the art of carving flat surfaces in this way. A gate in the mosque of the sultan Bargoug (Cairo, 14th century) well illustrates this appreciation of lines and surfaces. The pulpit or mimbar (15th century) from a Cairo mosque, now in the Victoria and Albert Museum, is also a good example in the same style, the small spaces in this case being filled in with ivory carved in flat relief. Screens made up of labyrinths of complicated joinery, consisting of multitudes of tiny balusters connecting hexagons, squares or other forms, with the flat surfaces constantly enriched with small carvings, are familiar to every one. In Cairo we also have examples in the mosque of Qous (12th century) of that finely arranged geometrical interlacing of curves with foliage terminations which distinguishes the Saracenic designer. Six panels in the Victoria and Albert Museum (13th century), and work on the tomb of the sultan Li Ghoury (16th century), show how deeply this form of decoration was ingrained in the Arab nature. Figure work and animals were sometimes introduced, in medieval fashion, as in the six panels just referred to, and at the hôpital du Moristan (13th century) and the mosque of El Nesfy Qeycoun (14th century). There is a magnificent panel on the door of Beyt el Emyr. This exquisite design is composed of vine leaves and, grapes of conventional treatment in low relief. The Arab designer was fond of breaking up his paneling in a way reminding one of a similar Jacobean custom. The main panel would be divided into a number of hexagonal, triangular or other shapes, and each small space filled in with conventional scroll work. Much of this simple flat design reminds one of that Byzantine method from which the Elizabethan carvers were inspired.

Персия

Персиялық шеберлер арабтардың дизайнына жақыннан ерді. Самарқандағы 14 ғасырға жататын екі есік (Виктория және Альберт мұражайы) осының нақты мысалы. Қораптар, қасықтар және басқа да ұсақ заттар көбінесе сарацин стиліндегі өрілген сызықтармен әшекейленетін, мұндай жұмыстың нәзіктігі мен ең ұсақ бөлшектеріне дейін жасалуы үшін жоғары төзімділік пен шеберлік қажет болды. Көптеген ою-өрнектер Мадрастың сандал ағашынан жасалған өнімдерін еске түсіреді, бірақ парсылар одан да төменгі бедермен қанағаттанды. Кейде жапырақтар арасындағы әсем торлы ою-өрнектің біраз көтерілуі арқасында керемет нәтижеге қол жеткізілді. Виктория және Альберт мұражайындағы 14 ғасырға жататын көркем панель арабтардың ықпалының тіпті Бохараға дейін қаншалықты күшті болғанын көрсетеді.

Үндістан мен Бирма

Үндістанның кең аумағында ғасырлар бойы ең жоғары сапалы ағаш өңдеу үздіксіз дамып келеді. Ежелгі индуист ғибадатханалары есіктермен, төбелермен және басқа да жабдықтармен безендірілген, олар текті ағаштардан – тик және басқа да ағаштардан жасалған, өте бай және ұсақ-түйек өрнектермен көркемделген. Көптеген есіктер, бағаналар, галереялар, тіпті үйлердің бүкіл фасады да ең күрделі өрнектермен жабылған (Бера, Шахпур). Бірақ мұндай жағдай әрқашан бола бермейді, шығыс шеберлері кейде өте қарапайым әдістерді қолданады. Сәулеттік бөлшектерде айналаға ою-өрнектер салынған. Индуист шеңберін пайдалану жиі өте жақсы болады және кейде батыс дизайнына шабыт сыйлайды. Жапырақтар, жемістер, гүлдер есіктер мен терезелерді, сондай-ақ орындықтардың қаңқаларын және үстелдердің жиектерін әшекейлеу үшін ою-өрнектерге бейімделеді. Оңтүстік Үндістанның ағаш кескіштері көбінесе сандал ағашымен жұмыс істейді, олардың туындылары әрқашан ою-өрнектермен жабылған, онда индуист мифологиясынан көріністер мен кейіпкерлер бейнеленген. Бирмадағы гонг тұғындарының көптегісі жоғары шеберлікпен жасалған; екі тұлғаның гонгты ұстап тұратын бағанаға тіреуі кеңінен танымал.

Индокитай мен Қиыр Шығыста

Бұл елдерде мүсінші шеберлігімен теңдессіз. Бұл елдердің, әсіресе Жапонияның, мүсіндері өте жоғары сапалы, көркемдік деңгейде жасалған, әсіресе мүсінші лотос, лилия және басқа да су өсімдіктерін бейнелегенде. Декорацияның танымал түрі – сәулеттік беттерді, мысалы, төбелерді, фриздерді және бағаналарды, шеңберлі шаршыларға бөліп, әрбір панельді дөңгелек немесе әсем өрнектелген ромб пішінді ою-өрнекпен толтыру. Жаңа бағананың жоғары жағын әдетте тік қалдырып, оған құбыжықтар мен шиыршықтармен терең ойып салу – бұл қытайлық стильдің ерекшелігі. Қабырға жиектерін бөліп көрсету үшін гадрон өрнегіне ұқсас, әсем әшекейленген қалыптар жиі қолданылады, ал табиғатты еліктейтін иілген сызықтармен бейнеленген айдаһарлар тығыз орналастырылған фонға қарсы жиі қолданылады. Әр елдегі дизайнерлердің өрнектерді жасау үшін қолданатын тәсілдерінің ұқсастығы Қытайда да сақталады. Мұнда готикалық Еуропадағы сияқты биязы әшекейлер де кездеседі, ал Түркістаннан (III ғасыр) келген орындық элизабеттік дәуірдегі орындықтарға ұқсас, себебі бөлшектерінің өте көп ұқсастығы бар. Тарихи түркі елдерінде жиі кездесетін торлы экрандар кең таралған, ал Бомбейдің терең негізделген, тығыз орналастырылған өрнектерінің де ұқсас нұсқалары бар. Пекин қаласындағы Чиен-Чин залындағы императорлық тұғыр – күрделі дизайнның шедеврі. Арқасының орталық бөлігі биік панельден, ал екі жағында одан кішірек екі панельден тұрады, олар әсем ойылған. Бұл тұғырдың үсті бөлігі айдаһарлар мен шиыршықтардан құралған ауыр тіреуішпен безендірілген; тақ та өте әдемі ойылған, ал сол ғимараттағы шкафтың есіктері сабақтар мен шиыршықтарды қолданбай жапырақтардың қаншалықты бай эффектін жасауға болатынын көрсетеді. Ағаш сияқты алғысыз материалға талантты қолдану ысырап екенін айтуға болады. Осы материалдан желдеткіштер және басқа да ұсақ-түйектер жасалған, олардың бұзылуына себеп болатын нәзік өңдеумен жасалған. Жапонияда қытайлық стильдің көптеген белгілері байқалады. Жергілікті мүсіншілер жапырақтарды сабақсыз жинауға бейім. Олар алдымен жапырақтарды, жемістерді және гүлдерді бейнелейді, содан кейін олардың арасында сабақтарды көрсетеді, осылайша батыс әдісінің реттілігін кері қайтарады. Мұндай өңдеу, әсіресе құстар мен жануарлар бейнеленгенде, ең жоғары сәндік эффект береді. Бірақ, мұндай жақын өңдеу сәтті болуы үшін, оның түс схемасына да белгілі бір дәрежеде тәуелді. Виктория және Альберт мұражайындағы саудагерлерді және олардың жүкті таситын жылқыларын бейнелейтін үлкен панель, топтастыру және өңдеу жағынан 15 ғасырдың готикалық жұмыстарына ұқсас, мысалы, Шалон қаласындағы мұражайдағы Сент-Губерттің панелі. Жапондық фигуралардың күші мен сипаты 15 ғасырдың ең жақсы готикалық мүсіндеріне тең.

In these countries the carver is unrivaled for deftness of hand. Grotesque and imitative work of the utmost perfection is produced, and many of the carvings of these countries, Japan in particular, are beautiful works of art, especially when the carver copies the lotus, lily or other aquatic plant. A favorite form of decoration consists of breaking up the architectural surfaces, such as ceilings, friezes, and columns, into framed squares and filling each panel with a circle, or diamond of conventional treatment with a spandrels in each corner. A very Chinese feature is the finial of the newel post, so constantly left more or less straight in profile and deeply carved with monsters and scrolls. A heavily enriched moulding bearing a strong resemblance to the gadroon pattern is commonly used to give emphasis to edges, and the dragon arranged in curves imitative of nature is frequently employed over a closely designed and subordinated background. The general rule that in every country designers use much the same means whereby a pattern is obtained holds good in China. There are forms of band decoration here which closely resemble those of Gothic Europe, and a chair from Turkestan (3rd century) might almost be Elizabethan, so like are the details. Screens of grill form, often found in the historically Islamic countries, are common, and the deeply grounded, closely arranged patterns of Bombay also have their counterparts. The imperial dais in the Chien Ching Hall, Beijing, is a masterpiece of intricate design. The back consists of one central panel of considerable height, with two of lesser degree on either side luxuriously carved. The whole is crowned with a very heavy crest of dragons and scroll work; the throne also is a wonderful example of carved treatment, and the doors of a cabinet in the same building show how rich an effect of foliage can be produced without the employment of stalk or scroll. One might almost say, he wastes his talent on such an ungrateful material as wood. In this material fans and other trifles are carved with a delicacy that courts disaster. In Japan much of the Chinese type is apparent. The native carver is fond of massing foliage without the stalk to lead him. He appears to put in his foliage, fruit and flowers first and then to indicate a stalk here and there, thus reversing the order of the Western method. Such a treatment, especially when birds and beasts are introduced, has the highest decorative effect. But, as such close treatment is bound to do, it depends for success to some extent upon its scheme of color. A long panel in the Victoria and Albert Museum, depicting merchants with their packhorse, strongly resembles in its grouping and treatment Gothic work of the 15th century, as for example the panel of St Hubert in the museum at Châlons. The strength and character of Japanese figure work is quite equal to the best Gothic sculpture of the 15th century.

Басқа да дақылдар

Британ энциклопедиясының он бірінші басылымында жаңқадан жоңқа жасау (пышақтар немесе кескіштерді пайдаланып, жалпақ ағаш тілімдерінен жоңқаларды алып тастау) және ойылған сызықтармен әшекейленген беттер бүкіл әлемде кездесетіні, ал рельефті оюдың бүкіл әлемде кең таралғаны сипатталған. Энциклопедия Кук аралдарының стилін – кішкентай үшбұрыштар мен төртбұрыштардан тұратын, бетті толығымен жабатын және кейде әртүрлі орналасудағы жолақтармен әрленетін өрнек деп сипаттайды, бұл өрнек шыдамдылық пен дәлдік жағынан теңдессіз. Фиджиліктердің Еуропалықтармен шайқасқан әртүрлі дизайнды қолданатыны және Маркиза аралдарының шеберлерінің қарапайым беттердің контрастын және әшекейленген бөліктерді ерекшелей білуін бағалайтыны, олардың жұмысын әшекейлеу жолақтарымен немесе арнайы нүктелермен шектейтіні де айтылады. Маори өнерінде әсіресе үйлерді безендіру үшін орама және ою-өрнектер қолданылатыны, ал Жаңа Гвинея өнерінде де орама қолданылатыны, оны гильоше және скандинавиялық өнермен салыстыратыны атап көрсетілген. Нигерияның ижау халқының "құймаларын шеберлікпен жасап, жазық және әшекейленген беттер арасындағы пропорцияны жақсы сезінетіні" де айтылады. Олардың дизайны, сәл рельефті болғанымен, жаңқадан жасалған сияқты. Американдықтардың өнерінде түрлі пішіндердегі бұрмалауды түтік сабын әшекейлеудің сүйікті тәсілі ретінде қолданғаны да көрсетілген.