Хабиб Койте: Малилік музыкант және оның музыкалық жолы

Кіріспе

Мали музыканты (1958 жылы туған)

Хабиб Коите (1958 жылы Тиес, Сенегалда туған) – Малиде тұратын сенегалдық музыкант, әнші, ән жазушы және гриот. Оның "Bamada" тобы Батыс Африка музыканттарының супертобы болды, оның құрамында балафонда ойнайтын Келетиги Диабате де бар еді.

Музыкалық стиль

Коите гитарада пентатоникалық шкалада күйлеп, ашық ішектерде ойнау арқылы, камале н'гониде ойнаған сияқты ерекше тәсілмен танымал. Оның музыкасына блюз бен фламенко да әсер етеді, бұл екі стильді ол Халилу Траореден үйренді. Коите-тің ән айту стилі жақын және сергек, опералық техникалық қабілетке қарағанда, тыныш, көңілді ән айтуға баса назар береді. Бамада тобының мүшелері келесі аспаптарда ойнайды: сөйлейтін барабан, гитара, бас-гитара, барабан шамы, гармоника, скрипка, кальбаша және балафон. Коите барлық әндерді өзі жазады және аранжировкалайды, оларды ағылшын, француз және бамбара тілдерінде орындайды.

Тарих

Малилік гитарист Хабиб Коите – Африкадағы ең танымал және құрметті музыканттардың бірі. Хабиб – Хассонке гриоттарының асыл тегінен шыққан, олар әлеуметтік жиындар мен арнайы шараларда әзіл-қалжың, даналық және музыкалық ойын-сауықпен қамтамасыз ететін дәстүрлі трубадурлар. Хабиб он жеті бауыр-қарындасының арасында өсіп, өзінің бірегей гитара стилін анасының музыкалық үйретуі арқылы дамытты. Ол музыкаға деген құштарлығын әкесінің әкесінен мұра еткен, ол Малидің Вассолу аймағындағы аңшылармен байланысты төрт тартылған ішекті аспап – камеле н’гониде ойнаған. «Менің ән айтуды немесе гитарада ойнауды ешкім үйреткен жоқ, – дейді Хабиб. – Мен ата-анамды бақылап, олардан үйрендім». Хабиб инженер мамандығын меңгеруге дайын тұрған, бірақ оның музыкалық талантын таныған туысының ықпалымен Малидің Бамако қаласындағы Ұлттық өнер институтына (INA) түсті. 1978 жылы, жарты жылдық оқудан кейін, ол мектептің беделді тобы INA Star-дың дирижері болып тағайындалды. Ол төрт жыл бойы музыканы оқып, 1982 жылы сыныптың үздік түлегі атанды. (Шындығында, оның таланты соншалықты күшті болды, INA оны бітіргеннен кейін гитара оқытушысы ретінде жұмысқа алды). Оқу кезінде Хабибке Малидің танымал музыканттарымен, соның ішінде Келетиги Диабате мен Тумани Диабатемен бірге өнер көрсетуге және ойнауға мүмкіндік туды. Ол Тумани Диабатенің 1991 жылғы «Shake the World» альбомында ән шырқады және ойнады, ал Келетиги Диабате кейін Хабибтің тобының тұрақты мүшесі болды. Хабиб гитарада ойнаудың ерекше тәсілдерін қолданады. Ол аспапты пентатоникалық шкалаға келтіріп, камале н’гониде ойнағандай ашық тартылған ішектерде ойнайды. Кейде Хабиб көк түске жақын музыка ойнайды, бұл стильді ол афро-кубалық «Maravillas du Mali» тобының ардагері Халилу Траоредан үйренген. Гриоттардан айырмашылығы, оның ән салған стилі тыныш және әртүрлі ырғақтар мен мелодиялармен үйлеседі. Малиде бай және әртүрлі музыкалық дәстүрлер бар, олар көптеген аймақтық вариацияларға және жергілікті мәдениеттерге тән стильдерге ие. Хабибтің ерекшелігі – ол әртүрлі стильдерді біріктіріп, барлық музыка түрлеріне деген ашық қызығушылығын көрсететін жаңа жалпымалиандық тәсілді жасауы. Хабибтің ойнайтын негізгі стилі – оның туған қаласы Кейстің танымал ырғағы – данса. Ол өзінің нұсқасын danssa doso деп атайды, бұл бамбара терминін ол өзі шығарған, ол танымал ырғақтың атауын аңшы музыкасы (doso) сөзімен біріктіреді, бұл Малидің ең күшті және ежелгі музыкалық дәстүрлерінің бірі. «Мен осы екі сөзді Малидегі барлық этникалық топтардың музыкасын бейнелеу үшін біріктірдім. Мен әлемдегі барлық музыканы қызықтырамын, бірақ мен Малиден музыка жасаймын. Менің елімде біздің көптеген әдемі ырғақтарымыз бен мелодияларымыз бар. Көптеген ауылдар мен қауымдардың өз музыкасы бар. Әдетте, Мали музыканттары тек өздерінің этникалық музыкасын ойнайды, бірақ мен барлық жерге барамын. Менің жұмысым – осы дәстүрлерді жинап алып, солармен бірдеңе жасау, оларды өзімнің музыкама пайдалану».

Malian guitarist Habib Koité is one of Africa's most popular and recognized musicians. Habib comes from a noble line of Khassonké griots, traditional troubadours who provide wit, wisdom and musical entertainment at social gatherings and special events. Habib grew up surrounded by seventeen brothers and sisters, and developed his unique guitar style accompanying his griot mother. He inherited his passion for music from his paternal grandfather who played the kamele n'goni, a traditional four stringed instrument associated with hunters from the Wassolou region of Mali. "Nobody really taught me to sing or to play the guitar," explains Habib, "I watched my parents, and it washed off on me." Habib was headed for a career as an engineer, but on the insistence of his uncle, who recognized Habib's musical talent, he enrolled at the National Institute of Arts (INA) in Bamako, Mali. In 1978, after only six months, he was made conductor of INA Star, the school's prestigious band. He studied music for four years, graduating at the top of his class in 1982. (In fact his talent was so impressive, that upon graduation, the INA hired him as a guitar teacher). During his studies, Habib had the opportunity to perform and play with a series of recognized Malian artists, including Kélétigui Diabaté and Toumani Diabaté. He sang and played on Toumani Diabaté's 1991 release Shake the World (Sony), and Kélétigui Diabaté became later now a fulltime member of Habib's band. Habib takes some unique approaches to playing the guitar. He tunes his instrument to the pentatonic scale and plays on open strings as one would on a kamale n'goni. At other times Habib plays music that sounds closer to the blue, style he studied under Khalilou Traoré a veteran of the legendary Afro Cuban band Maravillas du Mali. Unlike the griots, his singing style is restrained and intimate with varying cadenced rhythms and melodies. Mali has rich and diverse musical traditions, which have many regional variations and styles that are particular to the local cultures. Habib is unique because he brings together different styles, creating a new pan Malian approach that reflects his open minded interest in all types of music. The predominant style played by Habib is based on the danssa, a popular rhythm from his native city of Keyes. He calls his version danssa doso, a Bambara term he coined that combines the name of the popular rhythm with the word for hunter's music (doso), one of Mali's most powerful and ancient musical traditions. “I put these two words together to symbolize the music of all ethnic groups in Mali. I'm curious about all the music in the world, but I make music from Mali. In my country, we have so many beautiful rhythms and melodies. Many villages and communities have their own kind of music. Usually, Malian musicians play only their own ethnic music, but me, I go everywhere. My job is to take all these traditions and to make something with them, to use them in my music.”

1988 жылы Хабиб бала кезінен таныс жас малилік музыканттармен бірге «Бамада» (Бамако тұрғындарына арналған лақап аты, шамамен «крокодилдің аузында») тобын құрды. 1991 жылы Хабиб Франциядағы Перпиньян қаласында өткен Voxpole фестивалінде бірінші орынды иеленді, бұл оған екі ән шығаруды қаржыландыруға жеткілікті қаражатты әкелді. «Cigarette A Bana (The Cigarette is Finished)» атты әні Батыс Африканың барлық жерінде танымал болды. «Нанале (Салға)» атты тағы бір сәттілі сингл шығарғаннан кейін, Хабиб мәртебелі Радио Франс Интернешнл (RFI) Discoveries сыйлығын алды. Бұл сыйлық топқа 1994 жылдың жазында Африкадан тыс алғашқы гастрольді жүргізуге мүмкіндік берді. 1994 жылы Хабиб өзінің қазіргі менеджері, бельгиялық Мишель Де Бокпен, Contre Jour менеджмент және продюсерлік компаниясының директорымен кездесті. Олар бірлесіп жұмыс істеп, оның алғашқы альбомын «Muso Ko» жазды. Альбом жарық көргеннен кейін Еуропалық World Music Charts-те #2 орынға жетті. Осы уақыттан бастап Хабиб Еуропа фестивальдерінің тұрақты қатысушысы болды және өзінің жұқпалы музыкасы мен жоғары энергиялы шоуларын бүкіл әлемге тарата бастады. Хабиб Еуропаның көптеген ірі орындарында және фестивальдарда өнер көрсетті. Хабибтің екінші альбомы «Ma Ya» 1998 жылы Еуропада кеңінен танымал болды. Ол әлемдегі Еуропалық рейтингтерде үш ай бойы бірінші орынды иеленді. Хабибтің музыкасының акустикалық, интроспективті жағын ашып көрсеткен нәзік өндіріс, «Ma Ya» 1999 жылдың басында Putumayo World Music Солтүстік Америкада шығарылды және бүкіл әлемде 100 000-нан астам дана сатылды, бұл жетістік Хабибті әлем музыкасының ең қызықты жаңа тұлғаларының бірі ретінде таныстырды. «Ma Ya» альбомына сыншылар мен тыңдарман тарапынан зор қызығушылық болды. 2001 жылы Хабиб Коите және «Бамада» Американың ең танымал телешоуларының бірі – «Late Night with David Letterman» бағдарламасында өнер көрсеткен азаулетті африкалық музыканттардың санатында болды.

Хабибтің өнері мен күшті тұлғасы оған Джексон Браун мен Бонни Райт сияқты жанкүйерлерді сыйлады, олардың екеуі де Хабибті Малиде барып қонақтап қайтты. Олар Хабибтің музыкасын қолдау үшін жеке шаралар ұйымдастырып, жаңа көрермендерді тартуға және тіпті Хабибпен сахнада бірге ойнауға көп көмектесті. Хабиб және оның тобы Бонни Райттің 2002 жылғы «Silver Lining» альбомында қонақ ретінде пайда болды, онда Бонни мен Хабиб бірлесіп жазған «Back Around» әнін орындады.

Хабиб Коите & «Бамада» 2001 жылы үшінші альбомын «Baro» шығарды. Жазба да үлкен жетістікке ие болды, бүкіл әлемде 100 000-нан астам дана сатылды және Хабибтің жаһандық аудиториясын одан әрі кеңейтті. Хабибтің табысының кілті – ол гастрольдерге берілгендігі. Нағыз жол саяхатшысы, Хабиб Коите & «Бамада» 1994 жылдан бері шамамен 1500 концерт өткізді және әлемдегі ең беделді концерт сахналарында өнер көрсетті. Хабиб сонымен қатар басқа музыканттармен бірге есте қаларлық тақырыптық гастрольдерге қатысты. 2000 жылдың көктемінде ол авангардты джаз тобы Art Ensemble of Chicago-мен бірге Еуропа бойынша гастрольдеді. 2000 жылдың күзінде Хабиб Оуму Сангаремен бірге «Voices of Mali» гастроліне қатысты. 2006 және 2007 жылдары Хабиб Малилік Тартит және Афель Букуммен бірге Desert Blues жобасына, ал Оңтүстік Африкалық трубадур Вуси Махласела және Кот-д’Ивуардан шыққан жас жұлдыз Добе Гнахоремен бірге Acoustic Africa гастроліне қатысты. Хабиб Коите & «Бамада» тобының әсерлі өнерлері олардың көрермендерін одан әрі арттырды және 2003 жылы олар «Fôly!» атты екі дискілік концерттік материалды шығарды. Әуеқой жанкүйерлер Хабибтің жаңа студиялық альбомын күтіп отырды. 2007 жылы топ жаңа альбомын «Afriki» ұсыну үшін жолға шықты, бұл Мали ырғақтарының ұлы комбинациясы, дәстүр мен заманауи толқындардың кездесуі, әдемі және жақын мелодиялар. Бамако, Брюссель және Вермонт (АҚШ) арасында жазылған бұл альбом сол үш континент арасындағы көпір сияқты. 2008 жылға жаңа оқиғалар күтілуде, Хабиб пен «Бамада» тобы Mondomiw-пен бірлесіп жасалған мандінгі операсы, Францияның оңтүстігіндегі 2500 бала Хабиб жазған әндерді үйреніп, Канн фестивалі сарайы сияқты танымал орындарда орындады. Үлкен табысқа ие болғаннан кейін, олар 2009 жылы осы жобаны қайтадан іске қосты. 2010 жылы Acoustic Africa жобасының жаңа нұсқасы Еуропа, АҚШ және Африкада Афель Букум (Мали) және Оливер Мтукудзи (Зимбабве) қатысуымен ұсынылды. Осы гастрольдер кезінде тіркелген концерттік дискі мен DVD шығарылды.

Habib Koite & Bamada released their third album, Baro, in 2001. The recording was also a huge success, selling more than 100,000 copies worldwide and further expanding Habib's global audience. One of the keys to Habib's success has been is dedication to touring. A true road warrior, Habib Koite & Bamada have performed nearly 1500 shows since 1994 and appeared on some of the world's most prestigious concert stages. Habib has also participated in a number of memorable theme tours alongside other artists. In the spring 2000, he toured Europe as an invited guest with the legendary avant garde jazz group, the Art Ensemble of Chicago. In the fall of 2000, Habib participated in the “Voices of Mali” tour with Oumou Sangare. In 2006 & 2007, Habib has also taken part in the Desert Blues project with fellow Malians Tartit and Afel Boucoum and Acoustic Africa tour with South African troubadour Vusi Mahlasela and the rising young star Dobet Gnahoré from the Ivory Coast. Habib Koite & Bamada's transfixing performances have endeared them to an ever growing audience, and in 2003 they released Fôly!, a double CD of live material. Devoted fans have waited a long time for Habib to return to the recording studio. In 2007 the band was on the road to present their new album "Afriki", a great combination of the Malian rhythmes, a meeting between tradition and more contemporary waves, with nice & intimate melodies. Recorded between Bamako, Brussels and Vermont (USA), this album is like a bridge between those 3 continents as well. For 2008, new adventures for Habib and the Bamada; a mandinguo opera created in collaboration Mondomiw and with 2.500 enfants in the South of France who learned some songs written by Habib and presented in nice venues like the Palace of the Festival in Cannes. After the big success, they made it again the year after in 2009. In 2010, a new version of the project Acoustic Africa was presented in Europe, USA & Africa, with Afel Bocoum (Mali) & Oliver Mtukudzi (Zimbabwe). A live CD & DVD were recorded during those tours

2011 және 2013 жылдары Хабиб голландтық «5 Great Guitars» жобасына қатысты, оны Ян Куйпер құрған, әрқайсысы 30-дан астам концерттен тұратын екі кезеңді гастрольдерге қатысты. 2013 жылы олар «African Samba» жобасы үшін екі үлкен бразилиялық дауыспен гастрольдеді. 2012 жылы Хабиб «Brothers in Bamako» альбомын жазды, ол 1997 жылы танысқан американдық блюз музыканты Эрик Бибпен бірлесіп жазылған, Putumyao жинағы «From Mali to Memphis» ілгерілетуі үшін. Осы уақыттан бері олар қайтадан бірге ойнау туралы ойды сақтап келеді. Дуэт...

During the Fall 2011 & 2013, Habib participated to the Dutch project "5 Great Guitars" created by Jan Kuiper, with 2 periods of tour with more than 30 concerts each. In 2013, they were touring with 2 great Brasilian voices for a project called African Samba. In 2012, Habib recorded in Bamako "Brothers in Bamako"; in collaboration with the US bluesman Eric Bibb, met in 1997, for the promotion of the Putumyao compilation "From Mali to Memphis". Since this time, they kept the idea to play again together The duo has been joined by Malian percussionist Mama Kone for more than 120 dates in Europe and the USA since the release of the album. "Soô", released in 2014, was realized and recorded in Bamako with a new group of young musicians, composed of two brothers, Issa (guitar, banjo) and Mama Koné (percussion), Charly Coulibaly (keyboard) surrounded by Abdoul Wahab Berthé (bass, kamala n'goni) of the original group Bamada. After presenting this album in Europe and in the USA, Habib is happy to be back with Vusi Mahalasela for a new US Acoustic Africa tour in the spring of 2016. At the end of 2016, and the year 2017, Habib and his band continue to delight audiences in Europe (including a beautiful UK tour). In 2018, between a few tour periods with his band, Habib will be touring Europe with Bassekou Kouyate and Amy Sacko. Both the shared pleasure of playing together and the enthusiasm of the public pushed these two leaders to continue the adventure in the US in spring 2019. But it was not counting on the problems of visas more and more palpable even for musicians on the roads for many years. And, Bassekou & Amy did not get their visas in time. Habib has therefore proposed these dates in US duet with his percussionist Mama Kone, for an intimate formula that has attracted much interest from the public. The Koite Kouyate project however, was presented in Canada for a few dates, recorded entirely in Bamako at the Maya studio, with the complicity of some guests such as Toumani Diabaté, Amy Sacko, Sekou Bembeya Kouyate guitar maestro, M'Bouillé Koite (2017 RFi Award) and CT Koite, son of Habib who has written and performed a piece of the album. The sound of the country, its rich and diversified musical traditions and its instruments (ngoni, flute, kora, doun doun ) permeate the twelve titles that make up this superb project. With more than 400,000 albums sold, more than 1,700 concerts around the world, Habib has built, step by step, an exemplary career, with always a foot firmly rooted in its culture.

Белгілі әндер

Foro Bana, Koité-нің 1998 жылғы Ma Ya альбомында жарық көрген ән, жаңашыл гитара тартысы мен әуенді мелодиялары үшін жоғары бағаланған. Койтедің 1995 жылғы Muso ko альбомынан "I ka barra" және "Din din wo" атты екі композиция 2007 жылы Windows Vista-ның үлгілік музыка жинағында пайдаланылды.