Кіріспе
«Esperanza Rising» – мексикалық-американдық автор Пэм Муньос Райанның жасөспірімдерге арналған тарихи көркем романы, ол Scholastic Press баспасынан 2000 жылдың 27 наурызында жарық көрді. Роман бай мексикалық ата-ананың жалғыз қызы Эсперансаның өміріне және оның әкесі қаза болғаннан кейін болатын оқиғаларға толы. Эсперанса, анасы және олардың бұрынғы үй шаруашылығы қызметкерлері Ұлы депрессия кезеңінде ақшасыз Калифорнияға қашып келеді, онда олар аз төленетін шаруашылық жұмысын табады. Кітап сыншылардан көптеген жағымды пікірлер алды, олар Муньос Райанның жазу стилін жоғары бағалады және оны сыныптарда талқылауға өте ыңғайлы деп атады.
Esperanza Rising is a young adult historical fiction novel written by Mexican American author Pam Muñoz Ryan and released by Scholastic Press on 27 March 2000. The novel focuses on Esperanza, the only daughter of wealthy Mexican parents, and follows the events that occur after her father's murder. Esperanza, her mother, and their former household servants flee to California with no money during the Great Depression, where they find agricultural work that pays very little. The book received multiple positive reviews from critics, who praised Muñoz Ryan's writing and excitedly concluded that it was welcome for classroom discussion.
Кескіннің қысқаша мазмұны
Эсперанса Ортега, бай жер иелерінің қызы, 1930 жылы Мексиканың Агуаскалиентес қаласында анасы, әкесі және әжесімен бірге отбасылық ранчода тұрады. Эсперансаның 13 жасқа толуына бір күн қалғанда, оның әкесі ранчода жұмыс істеп жатқанда қаза табады. Туған күнінде ол одан қуыршақ сыйлық алады. Бұл оның соңғы сыйы еді. Оның әкесінің інісі Луис енді олардың жеріне ие екенін мәлімдейді. Егер Эсперансаның анасы Рамона оған тұрмысқа шықса, ол оларға және олардың ранчосына қамқорлық жасауды жалғастыратынын ұсынады. Ол бас тарқан соң, ранчоны өртеп жібереді. Эсперансаның әжесі, Әбуелита, өрт кезінде жарақат алады және ол емделу үшін монастырға жіберіледі. Эсперанса және оның отбасы АҚШ-қа сапар шешуге шешім қабылдайды. Эсперансаның отбасы Ұлы депрессияның қысымындағы АҚШ-қа келгенде, Калифорния штатының Арвин қаласындағы ферма лагеріне қоныстанды. Эсперанса жаңа өміріне бейімделе бастайды, бірақ Әбуелитаның оны кедейліктен құтқаратыны туралы әлі де армандап жүреді. Рамона "Жарқын қызба" (Valley fever) ауруына шалдығады, дәрігерлер оның аман қалатынына күмәнданады. Өзін және анасын асырау үшін ақшаға мұқтаж Эсперанса, кәмелетке толмаған болса да, ферма лагерінде жұмыс істей бастайды. Ол ақшалай аударымдарды жинап, бір күні оларды Әбуелитаға жіберіп, оған АҚШ-қа келуге мүмкіндік беруді үміттенеді. Оклахомадан келген көшпендер шаңды даладан (Dust Bowl) қашып, Калифорнияда жұмыс іздегенде лагерьдегі жағдай шиеленіседі. Кейбір жұмысшылар жағдайды жақсарту үшін ереуілге шығады. Ереуілшілердің үлкен демонстрациясынан кейін ферма иелері иммиграциялық қызметкерлерді шақырып, демонстрацияшыларды ұстап, елден шығарып жібереді. Бірақ, депортацияланғандардың көпшілігі Мексикада ешқашан болмаған, туған америкалық азаматтар еді. Эсперансаның күйзелісі күшейеді және ол досы Мигельмен ұрысады. Келесі күні олар Мигельдің Солтүстік Калифорнияда жұмыс іздеу үшін кеткенін біледі. Рамона аурудан жазылған соң, Эсперанса анасына жинаған ақшалай аударымдарын көрсетуге барады, бірақ олар жоғалып кеткенін көреді; Мигель кеткен кезде оларды алып кеткен. Алайда Мигель оларды Мексикаға жасырын сапар жасап, Әбуелитаны қайтарып әкелу үшін пайдаланған. Кітап Эсперансаның 14 жасқа толған күні аяқталады, және Эсперанса енді бар нәрсесіне шүкіршілік ете білуге үйренген: қайта қосылған отбасы, оны жақсы көретін достары және ең бастысы – үміт. (Эсперанса испан тілінде "үміт" дегенді білдіреді.)
Басты кейіпкерлер мен кейіпкерлер
Эсперанса Ортега: Романның басты кейіпкері, 13 жасар бай мексикалық жер иелерінің қызы, кітабының көп бөлігін Калифорнияда кедейлікте өткізеді. Рамона Ортега: Эсперансаның анасы, Сикстоның әйелі, Абуэлитаның қызы және Тіо Луистің жеңгесі. Сиксто Ортега: Эсперансаның әкесі, Рамонаның күйеуі, Абуэлитаның күйеу баласы және Тіо Луистің өгей бауыры. Абуэлита: Эсперансаның әжесі, Рамонаның анасы және Сикстоның енесі. Тіо Луис: Эсперансаның әкесінің туысы, Сикстоның өгей бауыры және Рамонаның жеңесі, Сикстоның қайтысынан кейін оған үйленуге тырысады және ол бас тартқаннан кейін үйді өртеп жібереді. Мигель: Хортенсияның ұлы, Эсперансаның досы және құрдасы. Пепе мен Лупе: Альфонсоның туыстары, Эсперанса Калифорнияға көшкеннен кейін танысады. Исабель: Мигельдің туысы. Кармен: тауық және жұмыртқа сататын әйел.
Негізгі мәліметтер
Оклахомадан келген американдық жұмысшылар мексикалық жұмысшыларға көбінесе жаулық қарым-қатынас жасады, себебі олар өз жұмыстарын тартып алып жатыр деп ойлады. Мексикалық шаруа жұмысшылары әлдеқайда аз төсімге жұмыс істеді, сондықтан егістіктердегі жұмысшылар арасында үлкен шиеленіс туды. Кейбіреулер өмір сүруге жарамсыз жағдайда екенін сезініп, жақсырақ еңбек жағдайлары үшін наразылық білдіре бастады. Дегенмен, басқалары жұмыстан айырылып қалудан қорқып, наразылыққа қосылудан бас тартты. 1920-1930 жылдары (оқиға болған шақ) Калифорния халқының 86% ақ нәсілділерден тұрды. Олардың көп бөлігі жер иелері болды, ал 36 800 жұмысшының, олардың көпшілігі мексикалықтар, жері болмады.
Сыни қабылдау
Publishers Weekly басылымы "Эсперанзаның көтерілуі" кітабын "Ең үздік кітаптар" тізіміне қосып, "лирикалық, ертегідей стильімен" ерекшеленгендігін атап, жұлдызды рецензия берді. Ол "Райанның Эсперансаның жермен байланысын поэзиялық тұрғыдан жеткізу үшін оқиғасын жыл мерзімдерінің ырғағына сай құрастырғанын" және "Райанның әлемдік оқиғаларды бір отбасының күш-жігерімен үйлесімді түрде көрсеткенін" жоғары бағалады. Kirkus Reviews-ке "эпикалық әуез, кейіпкерлердің аздап дамитынуы және болжамдылығы, сондай-ақ романтикалық бояу" ұнаған жоқ. Дегенмен, ол "стилінің қызықты, кейіпкерлерінің тартымды" екенін мойындады және оқиғаның "көбірек оқырмандарға жеткізілуі керек" деген пікір білдірді. Балалар әдебиеті "Эсперанзаның көтерілуі" кітабын мақтап, оның "көпмәдениетті жинақ үшін тамаша таңдау болатынын" ұсынды. "Эсперанзаның көтерілуі" кітабы басқа да осы сияқты туындылармен бірге АҚШ-тың иммигранттарға қатысты бір жағынан кемсітушілік, екінші жағынан экономикалық тәуелділік тақырыбын бейнелейді. Әдебиеттанушы, доктор Рашель Куэллдің сөзіне сүйенсек, "Эсперанзаның көтерілуі" сияқты тарихи көркем әдебиет оқырмандарды өткен мен қазіргі заманға байланыстырып, қазіргі және тарихи мексикалық-американдық тәжірибені бірлесіп құруға көмектеседі. Роман студенттерге тері түсі мен иммиграциялық статусы бойынша кемсітушілік шындығымен бетпе-бет келуге мүмкіндік береді және кітаптың мәдени тұрғыдан нақтылығы үшін мақталады. Кітап әдебиет, әлеуметтік тағылымдар және испан тілі пәндерінің мектептік бағдарламасына енгізілген. Беркли орта мектебіндегі "Earphone English" тобында ағылшын тілін екінші тіл ретінде оқыған оқушылармен қолданылғанда, олар "Эсперанзаның көтерілуі" кітабының тек Мексикадан көшіп келген студенттерге ғана емес, сонымен қатар "бұрынғы Югославиядағы зорлық-зомбылық салдарынан әкелерін жоғалтқаннан кейін осында келген студенттерге де қызықты" екенін анықтады.