Кіріспе

Франциядағы шарап жасау Франциядағы шарап жылына 50-60 миллион гектолитр немесе 7-8 миллиард бөтелке көлемінде өндіріледі. Франция – Италия, Испания және Америка шарап өндіретін аймақтармен қатар әлемдегі ең ірі шарап өндіруші елдердің бірі. Француз шараптарының тарихы б.з.д. VI ғасырға дейін жетеді, Францияның көптеген аймақтарында шарап жасау тарихы римдік дәуірге дейін барады. Өндірілетін шараптар халықаралық саудада сатылатын қымбат шараптардан бастап, көбінесе Францияда ғана табатындарға дейін, мысалы, соғыстан кейінгі кезеңдегі Маргнат шараптары сияқты қарапайым шараптарды қамтиды. Француз шараптарының сапасына екі маңызды ұғым тікелей байланысты: терруар – шараптың стилін жүзім өсірілетін және шарап жасалатын жерге байланыстыру, және 2012 жылы Appellation d'origine contrôlée (AOC) жүйесімен алмастырылған Appellation d'Origine Protégée (AOP) жүйесі. Атау беру ережелері Францияның жүзге жуық географиялық аймақтарының әрқайсысы үшін бекітілген жүзім сорттары мен шарап жасау технологияларын нақты анықтайды, бұл аймақтар, ауылдар немесе жүзімдіктерді қамтуы мүмкін. Франция – бүкіл әлемде өсірілетін көптеген жүзім сорттарының (мысалы, Каберне Совиньон, Шардоне, Пино Нуар, Совиньон Блан, Сира) және басқа елдерде қабылданған шарап жасау технологиялары мен стильдерінің бастауы болып табылады. Соңғы жылдары Бургундия және Бордо аймақтарының танымал шараптарына сұраныс артып, бағасы өскенімен, Жаңа әлем шараптарының бәсекелестігі француз шараптарының ішкі және халықаралық тұтынуын азайтуға әсер етті.

Тарих

Француз шараптары б.з.д. VI ғасырда, Оңтүстік Галлияны грек қоныс салушылары жаулаған кезде пайда болды. Марсельде грек колониясы құрылғаннан кейін жүзім шаруашылығы гүлденді. Жерорта теңізі елдерінде шарап мыңдаған жылдар бойы дамып келді, бірақ Франция оны өркениетінің бір бөлігіне айналдырып, екі мың жылдан бері шарап жасауды өнер санайды. Галлдар жүзімді өсіру және оны күтіп кесудің жолдарын білген. Жүзімді күтіп кесу – жабайы жүзім мен шарапқа арналған жүзімнің арасындағы маңызды айырмашылықты тудырады. Көп ұзамай, Галлияда жасалған шараптар әлемге танымал болды. Рим империясы оңтүстік аймақтарға шарап өндіруге рұхсат берді. Сент-Мартин Турский (316–397) христиан дінін таратып, жүзімдіктер отырғызды. Орта ғасырларда монахтар жүзімдіктерді күтіп, шарап жасау білімі мен шеберлігін сақтап қалды, бұл сол тұстағы алабұрлы кезеңде өте маңызды болды. Монастырларда діни обрядтар үшін және пайда табу үшін тұрақты түрде шарап өндіруге қажетті ресурстар, қауіпсіздік және жаңашылдық болды. Ең жақсы жүзімдіктер монастырларға тиесілі болды және олардың шараптары жоғары сапалы деп есептелді. Ақсүйектер кең аумаққа жүзімдіктер отырғызды, бірақ Франция революциясы көптеген жүзімдіктерді тартып алды. Француз шарап өнеркәсібінің дамуы кенеттен тоқтады, себебі алдымен шілгі, содан кейін филоксера бүкіл елге және Еуропаның басқа бөліктеріне тарап, жүзімдіктерді құрдымға кетірді. Содан кейін Еуропада экономикалық төмендеу және екі дүниежүзілік соғыс болды, француз шарап өнеркәсібі ондаған жылдар бойы дағдарыста болды. Шампан мен Бордо сияқты француз брендтеріне бәсекелес күштер қауіп төндірді. Осының нәтижесінде 1935 жылы француз мүдделерін қорғау үшін Appellation d'origine contrôlée жүйесі құрылды. Үлкен инвестициялар, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі экономикалық өркендеу және жаңа буын шарапшылар (Vignerons) 1970 жылдары және одан кейінгі онжылдықтарда нәтиже берді, осылай қазіргі француз шарап өнеркәсібі құрылды.

Реформалар

Франциядағы шарап жіктеу жүйесі 2006 жылы жаңартылды, ал жаңа жүйе 2012 жылға дейін толыққанды енгізілді. Жаңа жүйеде бұрынғы төрт емес, үш санат бар, себебі 2012 жылдан бастап VDQS санатқа сәйкес келетін ешқандай категория болмайды. Жаңа санаттар: Vin de France – негізінен Vin de Table шарабын алмастыратын үстел шарабы, бірақ этикеткада жүзім сорты мен жылды көрсетуге рұқсат береді. Indication géographique protégée (IGP) – негізінен Vin de Pays шарабын алмастыратын аралық санат. Appellation d'origine protégée (AOP) – ең жоғары санат, негізінен AOC шараптарын алмастырады. Ең маңызды өзгерістер Vin de France санатында және VDQS шараптарында болады, олар AOP шарабы ретінде танылуы керек немесе IGP санатына төмендетілуі керек. Бұрынғы AOC шараптары үшін AOP-қа көшу этикеткадағы терминологияға ұсақ өзгерістер енгізуді ғана білдіреді, ал атаулардың өзі өзгеріссіз қалады. 2012 жылдан бастап ескі атаулармен жаңа шараптар сатылмайды, бірақ тарату тізбегіндегі бөтелкелер қайтадан жаңартылмайды.

Шарап түрлері, жүзім сорттары және терьер

Францияда қызыл, розе, ақ (құрғақ, жартылай тәтті және тәтті), көпіршікті және күшейтілген – барлық кең таралған шарап түрлері өндіріледі. Осы стильдердің көпшілігінде француз өндірісі арзан әрі қарапайым нұсқалардан бастап әлемдегі ең танымал және қымбат мысалдарға дейін жетеді. Бірақ француз күшейтілген шараптары Франциядан тыс жерлерде көбінесе танымал емес. Көп жағдайда француз шараптары ұлттық емес, аймақтық сипатқа ие, бұл әртүрлі өңірлердегі жүзімнің әртүрлі сорттары, өндіріс әдістері және түрлі жіктеу жүйелерімен дәлелденеді. Сапа деңгейі мен бағасы зор айырмашылыққа ие, кейбір шараптар дереу тұтыну үшін жасалса, ал басқалары ұзақ сақтауға арналған. Егер француз шараптарының көпшілігіне тән бір нәрсе болса, онда ол – көптеген стильдер тағамға қосымша ретінде дамыған, ол жылдам багет, қарапайым бистро тағамы немесе толыққанды көп тағамдық мәзір болсын. Француздық дәстүрге сәйкес шарапты тамақпен бірге беруге дағдыланғандықтан, шараптар көбінесе өздігінен ішуге немесе жас кезінде татымдық сынақтарда көрсету үшін "бар шараптары" ретінде жасалмайды немесе стильдендірілмейді.

Жүзім сорттары

Францияда көптеген жүзім сорттары өсіріледі, оның ішінде халықаралық жақсы танылған және сирек кездесетін жергілікті сорттар бар. Шын мәнінде, «халықаралық сорттар» деп аталатын көптеген сорттар француз текті немесе Францияда өсірілуіне байланысты танылып, тараған. Франциядағы жүзім сорттарының үлесі (2007 жылғы мәліметтер, 1 000 га-дан жоғары сорттардың барлығы) Сорт Түсі Үлесі (%) Аумағы (га) 1. Мерло қызыл 13,6% 116 715 2. Гренаш қызыл 11,3% 97 171 3. Угни блан ақ 9,7% 83 173 4. Сира қызыл 8,1% 69 891 5. Кариньян қызыл 6,9% 59 210 6. Каберне Совиньон қызыл 6,7% 57 913 7. Шардоне ақ 5,1% 43 887 8. Каберне Франк қызыл 4,4% 37 508 9. Гаме қызыл 3,7% 31 771 10. Пино Нуар қызыл 3,4% 29 576 11. Совиньон Блан ақ 3,0% 26 062 12. Синсо қызыл 2,6% 22 239 13. Мелон де Бургонь ақ 1,4% 12 483 14. Семильон ақ 1,4% 11 864 15. Пино Менье қызыл 1,3% 11 335 16. Шенен Блан ақ 1,1% 9 756 17. Мурведр қызыл 1,1% 9 494 18. Коломбар ақ 0,9% 7 710 19. Мускат Блан а Пети Грен ақ 0,9% 7 634 20. Малбек қызыл 0,8% 6 291 21. Аликанте Буше қызыл 0,7% 5 680 22. Гренаш Блан ақ 0,6% 5 097 23. Вионье ақ 0,5% 4 111 24. Гамбург мускаты қызыл 0,4% 3 605 25. Рислинг ақ 0,4% 3 480 26. Верментино ақ 0,4% 3 453 27. Арамон қызыл 0,4% 3 304 28. Гевурцтраминер қызғылт 0,4% 3 040 29. Таннат қызыл 0,3% 3 001 30. Гро Мансанг ақ 0,3% 2 877 31. Макабеу ақ 0,3% 2 778 32. Александриялық мускат ақ 0,3% 2 679 33. Пино Гри сұр 0,3% 2 582 34. Клерэт ақ 0,3% 2 505 35. Каладок қызыл 0,3% 2 449 36. Гролло қызыл 0,3% 2 363 37. Оксеро Блан ақ 0,3% 2 330 38. Марселан қызыл 0,3% 2 255 39. Мозак ақ 0,2% 2 077 40. Алиготе ақ 0,2% 1 946 41. Фоль Бланш ақ 0,2% 1 848 42. Гренаш Гри сұр 0,2% 1 756 43. Шасла ақ 0,2% 1 676 44. Ниеллуччо қызыл 0,2% 1 647 45. Фер қызыл 0,2% 1 634 46. Мускадель ақ 0,2% 1 618 47. Терре Блан ақ 0,2% 1 586 48. Сильванер ақ 0,2% 1 447 49. Пикпуль Блан ақ 0,2% 1 426 50. Вильяр Нуар қызыл 0,2% 1 399 51. Марсан ақ 0,2% 1 326 52. Негретт қызыл 0,2% 1 319 53. Руссан ақ 0,2% 1 307 54. Пино Блан ақ 0,2% 1 304 55. Планет ақ 0,1% 1 170 56. Жакера ақ 0,1% 1 052 Барлық ақ сорттар 30,1% 259 130 Барлық қызыл, қызғылт және сұр сорттар 69,9% 601 945 Жалпы сомасы 100,0% 861 075

Терьер

Теруар ұғымы, нақты бір жүзімдікке тән табиғи факторлардың ерекше үйлесімін білдіретін нәрсе, француз шарапшылары үшін маңызды. Францияда терроир ұғымы ең айқын Бургундия аймағында көрінеді.

Франциядағы шарап өсіру аймақтары

Францияда танылған шарап өндіретін аймақтар Ұлттық Тегіл Аталымдар Институты – INAO (қысқартылған түрі) арқылы реттеледі. Франциядағы әрбір аталым INAO-мен, әр аймақтың ерекше шарап "сипаттамасы" бойынша анықталады. Егер шарап INAO-ның қатаң критерийлеріне сай келмесе, оның санаттысы төмендетіліп, Vin de Pays немесе Vin de Table деңгейіне түсіріледі. Франциядағы аталымдардың саны осы жерде толық тізімін беруге мүмкін емес, сондықтан оларды төменде тізілген негізгі шарап өндіруші аймақтардың біріне жатқызу оңай.

Эльзас

Эльзас негізінен ақ шарап өндіретін аймақ, бірақ сонымен қатар қызыл, розе, көпіршікті және тәтті шараптар да шығарылады. Ол Францияның шығысында, Іль өзенінің жағасында орналасқан және Германиямен шектес, осы елмен көптеген жүзім сорттарымен қатар сорттық таңбалаудың ұзақ тарихын бөліседі. Эльзаста өсірілетін жүзімдерге рислинг, гевурттраминер, пино гри, пино блан, пино нуар және мускат кіреді.

Божоле

Божоле – негізінен қызыл шарап аймағы, көбінесе Гамай жүзімінен жасалады. Гамай ерте пісіп, қышқылды сортқа ие. Шарап жасау процесінде өндірушілер қолданатын көмірқышқылды мацерация нәтижесінде Божоле шараптары ашық түсті болып келеді және жұмсақ танин деңгейі төмен болады. Олар әдетте малина мен жусанның қарқынды жемісті дәмімен ерекшеленеді. Гамай жүзімінен басқа, ақ және көпіршікті розе шараптары да өндіріледі. Божоле аймағы Францияның орталық-шығысында, Бургундиядан төмен және Лионнан жоғары, Саон өзенінің бойында орналасқан. Божоледе 12 апелляция бар, оның ішінде Божоле AOC және Божоле Вилладж AOC, сондай-ақ 10 Кру: Бруилли, Регни, Ширубль, Кот-де-Бруилли, Флери, Сен-Амур, Шенас, Жюлиенас, Моргон және Мулен-а-Ван. Божоле аймағы жыл сайын қарашаның үшінші жұмасында шығарылатын танымал "жаңа шарап" – Божоле Нувомен де әйгілі.

Бордо

Бордо – Атлантика жағалауындағы ірі аймақ, оның шараптарын шетелге экспорттаудың ұзақ тарихы бар. Бұл, негізінен, қызыл шарап өндіретін аймақ, ол Медок аймағынан шыққан Шато Лафит Ротшильд, Шато Латур, Шато Мутон Ротшильд, Шато Марго және Шато О-Брион шараптарымен, Сент-Эмильондағы Шато Шеваль Блан мен Шато Озон, ал Померолдағы Шато Петрюс және Шато Ле Пин шараптарымен әйгілі. Өндірілетін қызыл шараптар көбінесе Каберне Совиньон, Мерло және кейде Каберне Франк қосылған аралас шараптар болып табылады. Бордо құрғақ және тәтті ақ шараптарды да өндіреді, оның ішінде Sauternes аталымындағы әлемдегі ең танымал тәтті шараптар бар, мысалы Château d'Yquem. Бордо шараптарының 1855 жылғы ресми жіктелуі Париждің Универсалды көрмесінен кейін туындады, сол кезде император Наполеон III әлемнің түкпір-түкпірінен келген келушілерге көрсету үшін Францияның ең жақсы Бордо шараптарын жіктеу жүйесін сұрады. Шарап индустриясының брокерлері шараптарды шатоның беделі мен сауда бағасына қарай бағалады.

Бретань

Бриттания енді ресми шарап аймағы емес, бірақ оның жүзім өсіру және шарап жасау тарихы бай және соңғы кезде жүзім шаруашылығының қайта жандануын көрсетуде. Соңғы екі онжылдықта, мысалы, Ренн, Кимпер, Морле, Ле-Квильо, Клегерек, Сен-Сулльяк, Ле-Фолгоэт сияқты қалаларда бірнеше шағын ойын-сауық жүзімдіктері құрылды.

Шампан

Францияның солтүстік-шығысында, Бельгия мен Люксембургке жақын орналасқан Шампань Францияның ірі шарап аймақтарының ең суығы болып табылады және оның негізгі көпірген шараптарының отаны. Шампань шараптары ақ және розе түрінде болуы мүмкін. Шампаньде аз мөлшерде тыныш шарап өндіріледі (AOC Coteaux Champenois ретінде), олардың кейбіреулері қызыл шараптар болып табылады.

Корсика

Корсика – Жерорта теңізіндегі арал, оның шараптары көбінесе аралдың өзінде ішіледі. Онда тоғыз AOC аймағы және арал бойынша қолданылатын vin de pays атауы бар, сонымен қатар өндіріс әдістері мен өңірлік ерекшеліктерін дамыту жалғасуда.

Франция аралы

Île de France енді ресми шарап аймағы емес. Дегенмен, оның жүзім өсіру және шарап жасау тарихы бай, және соңғы кезде жүзім шаруашылығының жаңадан өркендеуін көрсетуде. Шампан аймағына Île de France-тың 5 ауылы (Сена және Марна департаментінің солтүстік-шығысында) кіреді, соңғы онжылдықтарда барлығы шамамен 12 гектарды құрайтын 200-ден астам кішкентай демалыс жүзімдіктері салынды.

Юра

Жура – Швейцарияға жақын тауларда орналасқан шағын аймақ, онда Vin Jaune және Vin de Paille сияқты ерекше шарап түрлері өндіріледі. Аймақ алты аталымды қамтиды және бургунд жүзімдері – Шардоне мен Пино Нуардың кеңінен қолданылуы арқасында Бургундиямен байланысты, бірақ басқа да сорттар да қолданылады. Бұл аймақ Бургундиямен суық климатты да бөліседі.

Лангедока-Руссильон

Лангедок-Руссильон – жүзімдік аудандары мен шарап өндірісі көлемі бойынша Франциядағы ең ірі аймақ, сондықтан Францияның көптеген арзан, көп көлемдегі шараптары осы аймақта өндіріледі. "Шарап көлі" деп аталатын Лангедок-Руссильон сонымен қатар, дәстүрлі француз шараптарын, мысалы әлемдегі ең көне көпірген шарап – Blanquette de Limoux-ты және жаңа әлемнің тәжірибесін пайдалана отырып, халықаралық стильдерді үйлестіретін инновациялық шарап өндірушілердің отаны. Лангедок-Руссильон шараптарының көп бөлігі Vin de Pays d'Oc ретінде сатылады.

Нормандия

Нормандия енді ресми шарап өндіретін аймақ емес. Дегенмен, оның жүзім өсіру және шарап жасау тарихы өте бай, және соңғы кезде жүзім шаруашылығының қайта жандануын көрсетуде. Соңғы екі онжылдықта бірнеше шағын ойын-сауық жүздіктері құрылды, ал кем дегенде біреуі Канға жақын Гризиде коммерциялық деңгейде жұмыс істейді.

Пикардия

Пикардия енді ресми шарап өндіретін аймақ емес. Дегенмен, оның жүзім шаруашылығы және шарап жасау тарихы бай және соңғы кезде жүзім өсіру саласында жаңадан өркендеп келеді. Пикардияның 40 ауылы (Эн департаментінің оңтүстігінде) қазір Шампан аймағының құрамына кіреді, сондай-ақ соңғы жиырма жылда Coucy le Château, Gerberoy, Gouvieux, Clairoix сияқты бірнеше шағын ойын-сауық жүзімдіктері құрылды.

Прованс

Прованс, оңтүстік-шығыста және Жерорта теңізіне жақын орналасқан. Бұл Франциядағы ең жылы шарап аймақтарының бірі және негізінен розе және қызыл шарап өндіреді. Ол Прованстың мақтанышы – Бандол апелляциясымен басталатын сегіз маңызды апелляцияны қамтиды. Кейбір Прованс шараптарын Оңтүстік Рона шараптарымен салыстыруға болады, себебі олар ортақ жүзім сорттарына және белгілі бір дәрежеде стиль мен климатқа ие. Прованс, Бордо сияқты, ең беделді шарап шаруашылықтарының жіктеліміне де ие.

Ронда

Рона алқабы, Францияның оңтүстік-шығысындағы Рона өзені бойында орналасқан, негізінен қызыл шарап өндіретін аймақ. Солтүстік және Оңтүстік Рона аймақтарының стильдері мен сорттық құрамы ерекшеленеді, бірақ екеуі де қызыл шараптың дәстүрлі өндірушілері ретінде Бордомен бәсекелеседі.

Савой

Савойя немесе Савойя, негізінен Швейцарияға жақын Альп тауларындағы ақ шарап аймағы, мұнда осы өңірге ғана тән көптеген жүзім сорттары өсіріледі.

Тенденциялар

Франция дәстүрлі түрде өзінің шараптарын ең көп тұтынушы ел болып келген. Дегенмен, Францияда шарап тұтыну 40 жылдан бері азайып келеді. 1990-жылдардағы онжылдықта жан басына шаққан тұтыну шамамен 20 пайызға төмендеді. Сондықтан француз шарап өндірушілері шетел нарықтарына көбірек тәуелденуге мәжбүр. Алайда, Италия, Испания және Португалия сияқты басқа да потенциалды нарықтарда да тұтыну төмендеп жатыр. Бұл шараптың артық өндірілуіне, көбінесе "шарап көлі" деп аталатын жағдайға әкеп соқты. Осының салдарынан шарап өнеркәсіптік спиртке айналдырылып, шарапшыларға жүзімді жұлып тастау үшін үкіметтік бағдарлама арқылы ақы төленді. Бұл артық өндірістің көп бөлігі Лангедок шарабының қайта жандануымен байланысты. Шампан шарабы және қымбат, санатталған шараптар нарығы бұл мәселелерден зардап көрмеді. Алайда, олар француз өндірісінің шамамен 5 пайызын ғана құрайды. 1979 жылы француз ережелері сол кездегі жаңа Vin de pays санаты үшін қарапайым ережелер жасады. Лангедок-Руссильон аймағы сорттық шараптарды сату мүмкіндігін пайдаланды.

Ұйымдар

L'Office national interprofessionnel des vins, қысқартылып ONIVINS, француз шарап өндірушілерінің ұйымы.