Кіріспе

Баспаға қатысты білім – баланың баспаның мәнісі мен қолданылуын түсінуі. Баланың баспа туралы білімі оның сөздерді естімелі және жазбаша хабар алмасудың жеке элементтері ретінде тану қабілетімен, яғни сөздік санасымен тығыз байланысты. Екі дағды да баланың өмірлік ортасында дамиды.

Өлшем

Баспаға таныс болу – көп қырлы дағды, оны бөліп қарастыру және анықтау қиын. Ең тиімді бағалау баланың әріптерді, баспа белгілерін және оқу конвенцияларын білуін саралауға мүмкіндік береді. Кітап оқу конвенцияларын саралау үшін баладан кітаптың алдыңғы жағын, қай беттен оқу бағаланатынын (сол жақ бет пе, оң жақ бет пе) анықтау сұралады. Мұндай бағалау нәтижесінде мектепке дейінгі жастағы балалар арасында елеулі айырмашылықтар байқалады (Justice and Ezell, 2001).

Маңыздылығы

Фонологиялық біліммен қатар, баспаға қатысты білім ерте оқу жетістіктерінің күшті анықтамасы болып табылады (Адамс, 1990). Баспаға қатысты білім, бірінші сыныпқа түсетін балалардың меңгергені күтілетін сауаттылық дағдыларының ішінде. Бірінші сыныптың оқу жоспары осы ескертуге сүйене отырып жасалған. Баспаға қатысты білімі төмен балалар оқуда қалып қоюы мүмкін. Баспаға толы үйлерде өскен және үлкендердің оқу үлгілерін үнемі көретін балалар, өз құрбыларына қарағанда баспаға қатысты білімді жақсырақ дамытады. Баспаға қатысты білім табиғи түрде қалыптасқандықтан, үй ортасының ықпалы зор. Баланың баспаға қатысты білімін арттыру үшін үй ортасын өзгертуге болады.

Қатысулар

Баспаға қатысты білім сауаттылыққа қол жеткізудің маңызды алғышарты ретінде анықталғандықтан, тәуекел топтарындағы балалардың баспаға қатысты білімін және сауаттылыққа дайындық дағдыларын арттыру мақсатында көптеген шаралар жасалды. Олардың көпшілігі ертегі кітаптарын оқуға немесе бірлесіп кітап оқуға бағытталған. Бұл әдебиетке толы үйлерде кең таралған практика, ал күнделікті әдеттерге енгізілетін қарапайым өзгерістер баланың сауаттылық дағдыларына зор әсер ете алады. Ата-ана (немесе мұғалім сияқты басқа ересек) баспаға назар аудару тәсілін қолданғанда, кітап оқу баланың баспаға қатысты білімін жақсарта алады. Баспаға назар аудару – баланың баспамен назарын аударуын немесе онымен әрекеттесуін ынталандыру үшін сөздік немесе сөзсіз ишаралар қолданылғанда пайда болады. Мысалы, ата-ана баласына бір беттегі алғашқы сөзді көрсетуін сұрауы немесе "Бұл бетте сөздер қайда?" деп сұрауы мүмкін.