Кіріспе

Абелизауридтер ("Абельдің кесірткелері") – кератозаврлық теропод динозаврлардың бір туысы. Абелизауридтер креда кезеңінде ежелгі Гондвана суперконтинентінде гүлденді, ал қазір олардың қазба қалдықтары Африка мен Оңтүстік Америка континенттерінде, сондай-ақ Үнді субконтиненті мен Мадагаскар аралында табылады. Португалияның соңғы юра кезеңінде оқшауланған тістер табылған, ал Францияда соңғы креда кезеңіне жататын Тараскозавр және Арковенатор туыстары сипатталған. Көптеген тероподтар сияқты, абелизауридтер де ет жейтін, екі аяқпен жүретін жануарлар болған. Оларды қалың артқы аяқтары және бас сүйектеріндегі кеңінен орналасқан, ойықтар мен шұңқырлармен безендірілген тегіс өрнектер ерекшелендіреді. Көптеген абелизауридтерде, мысалы, Карнотавр сияқты, алдыңғы аяқтары жетілмеген, бас сүйегі қысқа, ал сүйекті гребендер көздерінің үстінен өседі. Белгілі абелизауридтердің көпшілігі мұрыннан құйрық ұшына дейін 5-ден 9 метрге (17-ден 30 футқа) дейін жетеді, ал Африкадағы Кенияның солтүстік-батысындағы Турканадан табылған жаңа, әлі атауы берілмеген үлгісінің ұзындығы 11-12 метрге (36-дан 39 футқа) жете алады. Бұл динозаврлар көпшілікке танымал болғанға дейін, абелизауридтердің бөлшектері кейде Оңтүстік Американың тираннозавридтері деп жаңылысқан.

Сипаттама

Абелизавридтердің артқы аяқтары кератозаврларға көбірек ұқсас, астрагал және кальканеум (жоғарғы тобық сүйектері) бір-бірімен және тібік сүйекпен бірігіп, тібік-тобық сүйегін құрайды. Тібік сүйегі жамбас сүйегінен қысқа болған, нәтижесінде артқы аяқ қалың пропорцияға ие болған. Аяқта үш функционалды саусақ болған (екінші, үшінші және төртінші), ал бірінші саусақ, яғни бақайыр, жерге тимейтін. Арковенторда пост-орбитальдың (және, мүмкін, жас сүйектің) дорсальды жиегі дорсолатеральды бағытта қалыңдап, бас сүйегінің төбесінен жоғары көтерілетін күшті әрі тегіс сүйекті маңдай жиегін құрайды. Абелизавридтердің алдыңғы аяқтары туралы мәліметтер Эоабелизаврдан және карнотауринде Аукасавр, Карнотавр және Мажунгазаврдан белгілі. Олардың барлығының алдыңғы аяқтары кішкентай, және олар қалыптан тыс дамыған сияқты. Алқаның сүйектері (радиус және күйме) өте қысқа болған, Карнотаврде ол жоғарғы қолдың (humerus) ұзындығының 25% ғана, ал Аукасаврде 33% құраған. Барлық қол тік ұсталған, ал шынтақ буыны жылжымайтын болған. Палеобиолог Александр О. Варгас бұл топтағы алдыңғы аяқтардың қалыптан тыс дамуына генетикалық ақау себеп болғанын болжады; HOXA11 және HOXD11 гендерінің функцияларын жоғалту, олар алдыңғы аяқтардың дамуын реттейтін екі ген.

Тамақтандыру

Аргентинаның Аллен формациясынан табылған титанозавр сүйектері арасындағы қазба тістер абелизауридтер титанозаврларды жеген немесе кем дегенде олардың сүйектерін жегенін көрсетеді.

Онтогенез және өсу

Абелизаурид Маджунгазаврды зерттеулер оның басқа тероподтарға қарағанда әлдеқайда баяу өскен динозавр екенін көрсетеді, ересекке жетуіне шамамен 20 жыл уақыт кеткен. Басқа абелизауридтер тұқымдастарына жасалған ұқсас зерттеулер осы баяу жетілудің бүкіл Абелизауридтерге тән қасиет болуы мүмкін екенін көрсетеді.