Кіріспе

Шыны бөлшектерін жоғары температурада біріктіру

Шыныны біріктіру – шыны бөлшектерін жоғары температурада, әдетте пеште біріктіру процесі. Бұл әдетте 700 °C (1292 °F) пен 820 °C (1508 °F) аралығында жүзеге асырылады. Температураға қарай, шыны бөлшектері әрең бірісетін, әрқайсысының пішіні сақталатын жағдайдан бастап, толық бірігіп, тегіс жамылатын жағдайға дейін өзгеруі мүмкін.

Тарих

Шыныны балқыту техникасының нақты пайда болуы белгісіз, бірақ археологиялық деректер б.з.д. 2000 жыл шамасында мысырлықтардың осы техникамен таныс болғанын көрсетеді. Зерттеушілер бұл мерзімді қабылдағанмен, кейбір тарихшылар ең алғашқы балқыту әдістерін шыны жасауда өте белсенді болған римдіктердің ойлап тапқанын айтады. Шыны сораптың (үру құбырының) пайда болуына дейін шамамен 2000 жыл бойы балқыту шағын шыны заттар жасаудың басты тәсілі болды. Шыны үрлеу тиімділігі мен қолданылуының арқасында балқытуды көптеп ығыстырды. Шынымен жұмыс істеу Ренессанс дәуірінде жаңадан өркендегенімен, сол кезде балқытуға көңіл бөлмеді. 20-ғасырдың басында, әсіресе 1960 жылдары АҚШ-та балқыту қайтадан танымал бола бастады. Қазіргі заманда шыныны балқыту кең таралған хобби, сонымен қатар бұл техника көркем өнер саласында да қолданыс табуда.

Бір-біріне үйлесімділік

Шынының әртүрлі бөліктері дұрыс қосылуы үшін бір-бірімен үйлесімді болуы керек. Бірдей кеңейу коэффициентіне (COE) ие шынылар үйлесімді болады деген жалған пікір бар. Кеңейту коэффициенті – шынылардың үйлесімді болу мүмкіндігінің бір көрсеткіші ғана, бірақ шынылардың үйлесімділігін анықтайтын көптеген басқа факторлар да бар. Егер үйлесімсіз шынылар қосылса, қосылған бұйымның құрылымдық тұрақтылығын сақтауы екіталай. Бұйым салқындау кезінде сынығып кетуі мүмкін, немесе үйлесімсіз шынылардың жанасқан жерінен уақыт өте келе туындайтын кернеу пайда болып, шыны ішінде жарықтарға әкеліп, соңында бұзылуға соқтыруы мүмкін. Әдетте, шыны өндірушілер өз шыныларын басқа шынылармен үйлесімділігіне қарай бағалайды. Пайдаланатын шыныларының үйлесімді болатынына көз жеткізу үшін көптеген шыны қосатын шеберлер бір өндірушінің шынысын ғана қолданады. Қосылған екі үйлесімсіз шыныдағы кернеуді осы бұйымды екі поляризациялық сүзгінің арасына қойып байқауға болады. Бұл уақыт өте келе кернеу туындап, жарықтар пайда болатын аймақтарды көрсетеді.

Техникалар

Қазіргі заманғы пісіру әдістерінің көпшілігі шынының жұқа қабаттарын үйіп қоюды немесе қабаттастыруды қамтиды, көбінесе әртүрлі түстерді қолданып, өрнектер немесе қарапайым бейнелер жасау үшін. Содан кейін үйме пешке (әдетте электрлі, бірақ газ немесе ағашпен қыздырылуы мүмкін) орналастырылады, сосын бірнеше жылдам қыздыру (ramp) және ұстау (soak) кезеңдері арқылы қыздырылады, осылайша бөлек бөліктер бірігіп бастайды. Пештің максималды температурада ұзақ уақыт ұсталуы, қабаттың толық пісуіне әкеледі, соңында бастапқы пішіннің жиектері жұмсарып, дөңгеленеді. Көзге ұнайтын эффектке максималды температурада қол жеткізілгеннен кейін, шынының девитрификацияға ұшырауын болдырмау үшін пеш температурасы белгілі бір температура диапазоны бойынша тез төмендетіледі. Содан кейін шыны белгіленген уақыт ішінде баяу салқындатылады, оттану процесі үшін маңызды болған белгілі бір температура диапазондарында ұсталады. Бұл теңсіз салқындау мен сынудың алдын алады және берік дайын өнімді қамтамасыз етеді. Мұндай салқындату әдетте 3 кезеңде 10–12 сағатқа созылады. Бірінші кезең – жылдам салқындату, шыныны оттану диапазонының жоғарғы шегіне жеткізуге арналған. Екінші кезең – оттану кезінде шынының ортасы мен бетінің температурасын теңестіруге және осы аймақтар арасындағы кернеуді азайтуға бағытталған ұстау кезеңі. Соңғы кезең, барлық аймақтар бірдей температураға жеткеннен кейін, бөлме температурасына дейінгі соңғы сапар. Пеш 2 сағат бойы біртіндеп төмендетіліп, 2 сағат бойы ұсталады, содан кейін тағы да төмендетіліп, отты жағу кестесі аяқталады. Шыны пирометр бөлме температурасын көрсеткенге дейін жабық пеште қалады. Бұл температуралар қатаң ереже емес екенін ескеріңіз. Пештің түріне, жобаның мөлшеріне, қабаттардың санына, күтілетін нәтижеге және тіпті шыны маркасына байланысты жылдам қыздыру және ұстау температурасы мен уақыты өзгеріп отыруы мүмкін. Шағын әшекейлерді тез пісіріп, салқындатуға болады. Мысалы, кішкентай шыны бөлшектерін бір сағаттың ішінде пісіруге болады.

Аяқталған өнімдер

Қорытылған шыны әдістері көбінесе көркем шыны, шыны плиткалар және әшекей бұйымдар, әсіресе моншақтар жасау үшін қолданылады. Пішіндіру (слампинг) әдістері ірі, тұрмыстық қолданысқа жарамды заттарды – ыдыстар, тостағандар, тарелкалар және күлданды жасауға мүмкіндік береді. Тұрмыстық қолданысқа жарамды заттарды жасау үшін әдетте 2 немесе одан көп жекедей күйдіру қажет, біреуі шыныны қорыту үшін, ал екіншісі оған пішін беру үшін. 1970 жылдардан бері көптеген әуесқойлар әшекейлерге арналған моншақтар мен бөлшектер жасау үшін пеште қорытылған шыныны пайдалануға көшті. Бұл, әсіресе, пеште қорытуға арнайы жасалған шынының енгізілуінен кейін кеңінен танымал болды.