Кіріспе
Ислам күнтізбесіндегі дәуір – Ислам дәуірі. Хижри жылы (سَنة هِجْريّة) немесе дәуір (التقويم الهجري at taqwīm al hijrī) – ислам ай күнтізбесінде қолданылатын дәуір. Ол Мұхаммед пен оның ізбасарларының 622 жылы Меккеден Ясрибке (қазіргі Медина) көшіп баруымен байланысты Ислам жаңа жылынан басталады. Бұл оқиға, Хижра деп аталады, алғашқы мұсылман қауымының (умма) құрылуындағы рөлі үшін Исламда еске алынады. Батыста бұл дәуір көбінесе AH (лат. Anno Hegirae, '/æ//n//oʊ// /'/h//ɛ//dʒ//ᵻ//r//iː/, 'Хижра жылы') деп белгіленеді, христиандық/жалпы (AD/CE) және еврейлік дәуірлермен (AM) қатар қолданылады. Бұл белгіні күндік жазуда қажеттілікке қарай күнінің алдына немесе кейініне қоюға болады. Көптеген мұсылман елдерінде оны арабша қысқартудан H ("Хиджра") деп қысқартады. Хижраның 1-ші жылынан бұрынғы жылдар ағылшын тілінде BH ("Хижрадан бұрын") деп есептеледі, бұл жазуда күнді көрсетуге қатысты. Ислам ай күнтізбесіндегі жыл он екі айдан тұрады және оның жылы 354 немесе 355 күнге созылады. Осы себепті, оның жаңа жылы Григориан күнтізбесімен салыстырғанда жыл сайын он күнге ертерек келеді. Біздің заманымыздың жылы Ислам жылының AH – жылдарына сәйкес келеді; AH 1445 – 2023-2024 жылдарына сәйкес.
the Islamic era
The Hijri year (سَنة هِجْريّة) or era (التقويم الهجري at taqwīm al hijrī) is the era used in the Islamic lunar calendar. It begins its count from the Islamic New Year in which Muhammad and his followers migrated from Mecca to Yathrib (now Medina) in 622 CE. This event, known as the Hijrah, is commemorated in Islam for its role in the founding of the first Muslim community (ummah). In the West, this era is most commonly denoted as AH (Latin: Anno Hegirae, '/æ//n//oʊ// /'/h//ɛ//dʒ//ᵻ//r//iː/, 'in the year of the Hijra') in parallel with the Christian/Common (AD/CE) and Jewish eras (AM) and can similarly be placed before (preferably) or after the date. In predominantly Muslim countries, it is also commonly abbreviated H ("Hijra") from its Arabic abbreviation hāʾ Years prior to AH 1 are reckoned in English as BH ("Before the Hijrah"), which should follow the date. A year in the Islamic lunar calendar consists of twelve lunar months and has only 354 or 355 days in its year. Consequently, its New Year's Day occurs ten days earlier each year relative to the Gregorian calendar. The year CE corresponds to the Islamic years AH – ; AH 1445 corresponds to 20232024 in the Common Era.
Анықтама
Хижра дәуірі исламдық ай күнтізбесі бойынша есептеледі, оның басталуы (бірінші жылы) Мұхаммедтің Хижрасының жылы болып табылады және ол Мұхаррам айының бірінші күнінен басталады (Юлиан күнтізбесі бойынша 622 жылғы 16 шілдеге сәйкес). Хижраның өзі исламдық Жаңа жылды белгілемеді. Керісінше, бұл жүйе бұрынғы айлардың ретін сақтайды, Хижра бірінші жылдың 66-шы күнінде, Рабиғал-Аууал айының 8-і күніне жуық болды.
Шиилердің көзқарасы
Сүннилерден өзгеше, он екі имамдық шииттер Хижри жылын Хижра айымен, Рабиғ әл-Аууалмен бастайды, Мухаррамды жаңа жылдың бастауы деп қабылдамайды. Осының салдарынан, кейбір оқиғалардың күндері бір жылға қатысты әртүрлі айтылады. Мысалы, шииттер Мұхаррам айында болған Кербела шайқасы Хижрадан кейін 60 жыл өткенде болғанын, ал сүннилер 61 жыл өткенде болғанын айтады. Сүнни исламында күнтізбелік жыл толығымен күннің бақылануы немесе есептелуі арқылы анықталады. Әр жыл солтүстік жаққа қарай күн мен түннің теңесуімен басталады.
Алдыңғылар
Мұхаммедтің заманында араб айлары аталған айлық күнтізбе болған. Сол сияқты, оның күнтізбесіндегі жылдар сандардың орнына, дәстүрлі атаулармен белгіленген: Хижраның бірінші жылы (622-23 ж.с.) осы күнтізбеде "Саяхаттауға рұқсат" деп аталған. Әбу Муса Әш-Ааридің шағымы халифа Омарды атаулы жылдарды жоюға және жаңа күнтізбе дәуірін орнатуға жетеледі. Омар жаңа мұсылман күнтізбесінің бастауын хижра – Мұхаммед пен 70 мұсылманның Меккеден Мединеге көшіп кетуі деп белгіледі. Дәстүр бойынша, Осман бұл ұсынысты қолдады, Мұхаммед қалыптастырған айлардың ретін, Мухаррамнан бастап, жалғастырды, себебі исламнан бұрынғы дәуірде (Жаһилият дәуірі) айлардың белгілі бір реті болмаған. Омар (р.а.) бұл күнтізбеді қабылдауды міндеттеме ретінде енгізді.
Айлар
Хижра жылының он екі айы бар, олардың нақты ұзақтығы исламның түрлі бағыттарына қарай өзгереді. Ислам күнтізбесінің әрбір айы жаңа ай фазасының басталуымен сәйкес келеді. Дәстүр бойынша, бұл жаңа айдың жартылай айын (айлануын) тікелей бақылауға негізделген, ол алдыңғы ай фазасының аяқталуын және осымен алдыңғы айдың соңын білдіреді, соның арқасында жаңа ай басталады. Осылайша, әр айдың ұзақтығы айдың көрінуіне, Жердің астрономиялық орналасуына және ауа-райы жағдайларына байланысты 29 немесе 30 күнге созылуы мүмкін. Дегенмен, кейбір бағыттар мен топтар, ең әйгілісі – Бохра мұсылмандары, атап айтқанда, Алавилер, Даудиттер және Сулейманилер, сондай-ақ Шиит Исмаилилер, кестелік ислам күнтізбесін қолданады, онда тақ санды айлар отыз күндік (жыл секірме жыл болса он екінші ай да), ал жұп санды айлар жиырма тоғыз күндік болады.