Кіріспе

Шумер және Аккад патшасы, б.з.д. 2028–2004 жж.

Ибби Син (𒀭), Шу Синнің ұлы, Шумер және Аккад патшасы және Ұр III әулетінің соңғы патшасы болды, ол б.з.д. 2028–2004 жж. (Орта мерзімдеме) немесе мүмкін б.з.д. 1964–1940 жж. (Қысқа мерзімдеме) биледі. Оның билігі тұсында Шумер империясына аморлықтар бірнеше рет шабуыл жасады. Ибби Синнің басшылығына сенімнің әлсірегеніне байланысты Элам тәуелсіздігін жариялап, сондай-ақ шабуылдар жасауды бастады. Ибби Син маңызды Ур және Ниппур қалаларында бекіністер салуға бұйрық берді, бірақ бұл күш-жігер шабуылдарды тоқтатуға немесе империяны біріктіруге жеткіліксіз болды. Ибби Синнің империясындағы қалалар оларды қорғай алмаған патшадан ажырап кетті, әсіресе аморлық билеуші Ишби Эра басқарған Исин қаласы. Ибби Син патшалығының соңында тек Ур қаласына ғана ие болды. Б.з.д. 2004 немесе 1940 жылы Еламдықтар, «Загрос тауларындағы Шимашки аймағынан келген тайпалармен» бірге Урды тонап, Ибби Синді тұтқынға алды; ол Элам қаласына әкелініп, түрмеге жабылды және белгісіз күні қайтыс болды.

Аморлықтардың шабуылы

Аморлықтар Месопотамия стандарттары бойынша көшпелі халық саналды; Ибби Синнің 17-шы жылы ресми түрде "Аморлықтар жылы, алыс өткеннен бері қалаларды білмейтін, күшті оңтүстік жел, Ур патшасы Ибби Синге бағынған" деп аталды. Дегенмен, оның әкесі Шу Син аморлықтардың шабуылына қарсы Месопотамияда "Марту қабырғасын" салғанына қарамастан, Ибби Синнің билігінің басында олар бұл қабырғаны бұзып өтті. Ғалымдар Ибби Синнің билігіне дейін империя ұзақ мерзімді құрғақшылықтан құлдыраған болуы мүмкін деп болжайды – шындығында, б.з.д. 2193 жылы Акад империясын құлатуға себеп болған соңғы құрғақшылық, Ур III құлауына да себеп болуы мүмкін. Парсы шығанағы шөгінділерін зерттеу Тигр және Евфрат өзендерінің су ағыны б.з.б. 2100–2000 жылдары өте төмен болғандығын көрсетеді. [ ] Дұшман шабуылынан, бюрократиялық басқарудың нашарлауынан немесе жауапсыз билеушіден ауыл шаруашылығы жүйесіне келген кез келген зиян азық-түлік тапшылығына әкелер еді.

Ибби Синнің патшалық құрған жетінші және сегізінші жылдары астық бағасы қалыптыдан 60 есеге дейін өсті, яғни аморлықтардың Ур III империясын бұзудағы сәттілігі, кем дегенде, ауыл шаруашылығы және суару жүйелеріне жасалған шабуылдардың нәтижесі болып табылады.

Еламның шабуылы

Бұл шабуылдар аштық әкеліп, империяның экономикалық құлдырауына себеп болды, соның нәтижесінде Киндаттың басшылығымен эламдықтар Ур қаласына шабуыл жасап, патшаны тұтқындады. "Шумер мен Урге ағыт" атты жырау Урдың құлауын және Ибби Синнің тағдырын былай сипаттайды:

Ан, Энлил, Энки және Нинхурсажа оның тағдырын шешті – Шумердің құдайлық күштерін жою, оның үйіндегі игілік билікті тоқтату, қаланы, үйді, мал қорасын, қой қорасын қирату; ( ) Шимашки мен Елам, жау, олардың орнына қоныстануы керек; оның басшысы өз сарайында жауға тұтқынға түсуі керек, Ибби Син шынжырмен Елам еліне әкелінуі керек, теңіз жағасындағы Забу тауынан Анкан шекарасына дейін, үйінен ұшып кеткен қарлығаштай, ол ешқашан өз қаласына қайта оралмауы керек." ("Шумер мен Урге ағыт" - үзінді).

Жыл атаулары

Ибби Синнің барлық жыл атаулары белгілі, оның билігінің маңызды оқиғаларын жазбаға алған. Негізгі жыл атаулары:

1. Жыл: Ибби Суен патша
2. Жыл: (Ибби Суен) Уруктағы Иннананың ен-жұбысын белгілер арқылы таңдады
3. Жыл: Ур патшасы Ибби Суен Симурумды жойды
4. Жыл: Енамгаланна Иннананың ен-жұбысы болып тағайындалды
5. Жыл: Забшали облысының әкімі патшаның қызы Тукин хатти мигришаға үйленді
6. Жыл: Ур патшасы Ибби Суен Ниппур және Ур үшін олардың зор қабырғаларын салды
9. Жыл: Ур патшасы Ибби Суен зор күшпен Хухнуриге, Аншан еліне шабуыл жасады
14. Жыл: "Ур патшасы Ибби Суен Суза, Адамдун және Аванды дауылдай басып алды, бір күнінде оларды жеңіп, халқының басшыларын тұтқынға алды"
17. Жыл: "Аморлықтар, ежелден бері қалаларды білмеген күшті оңтүстік жел, Ур патшасы Ибби Суенге бағынды"
23. Жыл: "Шет елдегі ақымақ маймыл Ур патшасы Ибби Суенге қарсы тұрды"
24. Жыл: "Ибби Суен, Ур патшасы, соқты"
Ибби Син билігінің негізгі жыл атаулары.