Кіріспе
Мыңжылдық б.з.д. 3000-2001 жылдар аралығында. Бұл кезең ертеден ортаға дейінгі қола дәуірімен сәйкес келеді, және ежелгі Таяу Шығыстағы алғашқы империялармен ерекшеленеді. Ежелгі Египетте ерте династиялық кезеңнен кейін Ескі Патшалық орнады. Месопотамияда ерте династиялық кезеңнен кейін Акад империясы құрылды. Қазіргі Үндістан мен Пәкістанның солтүстік-батыс аймағында Инд өркениеті мемлекеттік құрылымды дамытты. Неолиттік революциядан кейінгі өсімнің қарқыны төмендегеннен кейін, әлем халқының өсуі баяулады. Әлем халқы шамамен 60 миллион адамды құрады, ал жалпы өсу жылдық 0,03% шамасында болды.
The 3rd millennium BC spanned the years 3000 to 2001 BC. This period of time corresponds to the Early to Middle Bronze Age, characterized by the early empires in the Ancient Near East. In Ancient Egypt, the Early Dynastic Period is followed by the Old Kingdom. In Mesopotamia, the Early Dynastic Period is followed by the Akkadian Empire. In what is now Northwest India and Pakistan, the Indus Valley civilization developed a state society. World population growth relaxed after the burst due to the Neolithic Revolution. World population was largely stable, at roughly 60 million, with a slow overall growth rate at roughly 0.03% p. a.
Шолу
Қола дәуірі ежелгі Таяу Шығыста шамамен б.з.д. 3000 және б.з.д. 2500 жылдар аралығында басталды. Алдыңғы мыңжылдықта дамыған, қалалық өркениеттердің пайда болуы, ауыл шаруашылығы жұмыстарының өнімділігін арттырған жаңа қола металлургиясы және жазу арқылы жоғары деңгейде дамыған байланыс жүйелері қалыптасты. Б.з.д. III мыңжылдықта осы байлықтың – интеллектуалдық және материалдық – өсуі саяси аренада талас-тартыс тудырды, билеушілер одан да көп байлық пен билікке ұмтылды. Осымен қатар, монументалды сәулет, империализм, ұйымдасқан абсолютизм және ішкі төңкеріс пайда болды. Месопотамиядағы Шумер және Аккад өркениеттері соғыстар жиі болатын, тұрақсыз қала-мемлекеттер жиынтығына айналды. Үшіншісіз соғыстар барлық қолдағы ресурстарды, энергияны және халықты сарқып жіберді. Осы мыңжылдықта үлкен империялар бұрынғыларын ығыстырып, жаулап алушылардың беделі арта түсті, Акадтың Саргоны өзінің империясын бүкіл Месопотамияға және одан тысқары аймақтарға дейін кеңейтті. Оның мөлшері 1500 жыл өткен соң ғана Ассирия дәуірінде басылды. Ежелгі Египетте египет пирамидалары салынды, олар мыңдаған жылдар бойы ең биік және ең үлкен құрылыстар болып сақталды. Египетте перғаундар өздерін басқа адамдардан өзге бір мәнді заттан жасалған, тірі құдайлар ретінде көрсетуге бастады. Еуропада, сол кезде әлі негізінен неолит дәуірінде болған, мегалиттерді салғандар өздерінің алып ескерткіштерін құрыстырды. Б.з.д. III мыңжылдықта Таяу Шығыста және Батыста сәулетшілер мен билеушілер шекараны кеңейтті. Мыңжылдықтың соңында Египет тарихтағы алғашқы халық төңкерісінің куәсі болды. Ұзақ соғыстардан кейін шумерлер біртұтас ұлттық үкімет құрудың тиімділігін түсінді және салыстырмалы түрде бейбіт, жақсы ұйымдастырылған, күрделі технократиялық мемлекетке айналды, ол III Ур әулеті деп аталды. Бұл әулет кейіннен аморлықтар деп аталатын көшпелі шапқыншылардың толқынына қатысты, олар келесі ғасырларда аймақта маңызды рөл атқарды.
Мәдениет белгілері
3000 ж.б.д.–2500 ж.б.д.: Ньюграндж қабірі, Ирландия салынды. 2750 ж.б.д.–1500 ж.б.д.: Стоунхендж, Солсбери жазығы, Уилтшир, Англия салынды. Гизаның Ұлы пирамидасының құрылысы аяқталды. Англиядағы Стоунхендж ескерткішінің бірінші кезеңі аяқталды. Перудегі Буэна Виста пирамидасы/обсерваториясы дәуірі. Австралияның Сиднейіндегі Сидней тас өрнектері, аборигендердің тас өнерінің мысалдары шамамен 3000 ж.б.д. кезеңіне жатады.