Құдрымді Дилмун цивилизациясы: Тарих және мәдениеті

Кіріспе

Бахрейн ежелгі Дилмун өркениетінің орталығы болған. Бахрейннің Парсы шығанағындағы стратегиялық орналасуы оны парсылар, шумерлер, ассириялықтар, вавилондықтар, португалдықтар, арабтар және британдықтардың билігі мен ықпалына алып келді.

Дилмун өркениетінің

Бахрейн ежелгі Дилмун өркениетінің орталық орталығы болды. Дилмун алғаш рет б.з.д. төртінші мыңжылдықтың соңында Урук қаласындағы Инанна құдайының ғибадатханасынан табылған шумерлік клинописьтегі саз тақташаларда кездеседі. "Дилмун" сөзі балтаның бір түрін және белгілі бір лауазымды шенеуніктерді сипаттау үшін қолданылады; сонымен қатар, Дилмунмен байланысты адамдарға жүннің мөлшері тізімделген. Дилмун туралы екі хат Бабилдің Кассит әулеті тұсында Ниппурден табылған, олар Б.з.д. 1370 жылға жууапты Бүрна Буриаш II патшалығы кезінде жазылған. Бұл хаттар Дилмундағы провинциялық шенеунік Или-Иппашрадан Месопотамиядағы досы Энлиль-Кидинниге жолданған. Атаулар аккад тілінде. Бұл хаттар мен басқа да құжаттар сол кезде Дилмун мен Вавилон арасындағы әкімшілік байланыс болғанын көрсетеді. Кассит әулетінің құлауынан кейін, Месопотамия құжаттарында Дилмун туралы ешқандай мәлімет жоқ, тек б.з.д. 1250 жылға жатқан ассириялық жазбаларда ғана Дилмун мен Мелуханың патшасы деп жарияланды. Ассириялық жазбаларда Дилмуннан алынған салықтар тіркелген. Б.з.д. бірінші мыңжылдықта Дилмунға ассириялық билікті көрсететін басқа да ассириялық жазбалар бар. Дилмун Месопотамиядағы Кассит әулетінің де бақылауында болды. Бахрейнде табылған алғашқы қазбалардың бірі Ассирия патшасы Сеннахиримнің (б.з.д. 707–681) солтүстік-шығыс Парсы шығанағына шабуыл жасап, Бахрейнды басып алғанын көрсетеді. Дилмун туралы соңғы мәлімет Жаңа Вавилон әулеті кезінде айтылған. Б.з.д. 567 жылға жатқан Жаңа Вавилондық әкімшілік жазбаларында Дилмун Бабыл патшасының бақылауында болғаны көрсетілген. Дилмун атауы б.з.д. 538 жылы Жаңа Вавилон құлағаннан кейін қолданыстан шықты. Месопотамиялық сауда құжаттары, тауарлар тізімі және Мелуха туралы ресми жазбалар Хараппа мөрлерімен және археологиялық жағдайлармен толықтырылады. Мелуха саудасына қатысты әдеби мәліметтер аккад, Үрдің үшінші династиясы және Исин-Ларса кезеңдерінен (шамамен б.з.д. 2350–1800) келген, бірақ сауда б.з.д. 2600 жылға жууапты ерте династиялық кезеңде басталған болуы мүмкін. Кейбір Мелуха кемелері тікелей Месопотамия порттарына жеткен болуы мүмкін, бірақ Исин-Ларса кезеңінде Дилмун сауданы монополиялады. Бахрейн Ұлттық мұражайы оның "Алтын ғасырының" шамамен б.з.д. 2200–1600 жылдар аралығында болғанын бағалайды. Парсы шығанағының түбіндегі қираған орындардың Дилмунға қатысты болуы мүмкін. Месопотамиялық эпостық поэма "Гилгамеш жырларында" Гилгамеш Дилмунга жету үшін Машу тауынан өтуі керек еді. Машу тауы әдетте Ливан және Анти-Ливан тауларының барлығымен байланыстырылады, ал олардың арасындағы тар өткел туннельді құрайды. Дилмун, кейде "күн шығатын жер" және "Тірілер елі" деп сипатталады, Эриду Жаратылысының кейбір нұсқаларында оқиғалардың орын алған жері және су тасқынынан құдайлардың Сумер батыры Утнапиштимді (Зиусudra) мәңгілік өмір сүру үшін алып кеткен жер. Торкильд Якобсеннің "Эриду Жаратылысының" аудармасында ол "Дилмун тауы" деп аталады, ол "алыс, жартылай мифтік орын" ретінде сипатталады. Дилмун Энки мен Нинхурсагтың жырларында жаратылыс орын алған жер ретінде де сипатталған. Энкидің Жер Анасы Нинхурсагқа берген уәдесі: "Дилмун үшін, менің ханымның жүрегіндегі жер үшін, мен ұзын су жолдарын, өзендер мен арналарды жасаймын, олардың арқылы су ағып, барлық тірі жандардың шөлін басады және барлық тіршілікке молшылық әкеледі." Сумерліктердің ауа және оңтүстік жел құдайы Нинлил Дилмунда мекен еткен. Бұл туралы "Гилгамеш жырларында" да айтылған. Алайда, ерте жыр "Энмеркар және Араттаның Иесінде" негізгі оқиғалар, Энмеркардың Урук пен Эридудағы зиггураттарды салуына орталықтанған, "Дилмун әлі қоныстанбаған" әлемде болған деп сипатталады.

Bahrain was a central site of the ancient Dilmun civilization. Dilmun appears first in Sumerian cuneiform clay tablets dated to the end of fourth millennium BC, found in the temple of goddess Inanna, in the city of Uruk. The adjective Dilmun is used to describe a type of axe and one specific official; in addition, there are lists of rations of wool issued to people connected with Dilmun. Dilmun was mentioned in two letters dated to the reign of Burna Buriash II (c. 1370 BC) recovered from Nippur, during the Kassite dynasty of Babylon. These letters were from a provincial official, Ilī ippašra, in Dilmun to his friend Enlil kidinni in Mesopotamia. The names referred to are Akkadian. These letters and other documents, hint at an administrative relationship between Dilmun and Babylon at that time. Following the collapse of the Kassite dynasty, Mesopotamian documents make no mention of Dilmun with the exception of Assyrian inscriptions dated to 1250 BC which proclaimed the Assyrian king to be king of Dilmun and Meluhha. Assyrian inscriptions recorded tribute from Dilmun. There are other Assyrian inscriptions during the first millennium BC indicating Assyrian sovereignty over Dilmun. Dilmun was also later on controlled by the Kassite dynasty in Mesopotamia. One of the early sites discovered in Bahrain indicate that Sennacherib, king of Assyria (707–681 BC), attacked northeast Persian Gulf and captured Bahrain. The most recent reference to Dilmun came during the Neo Babylonian dynasty. Neo Babylonian administrative records, dated 567 BC, stated that Dilmun was controlled by the king of Babylon. The name of Dilmun fell from use after the collapse of Neo Babylon in 538 BC. Mesopotamian trade documents, lists of goods, and official inscriptions mentioning Meluhha supplement Harappan seals and archaeological finds. Literary references to Meluhhan trade date from the Akkadian, the Third Dynasty of Ur, and Isin Larsa Periods (c. 2350–1800 BC), but the trade probably started in the Early Dynastic Period (c. 2600 BC). Some Meluhhan vessels may have sailed directly to Mesopotamian ports, but by the Isin Larsa Period, Dilmun monopolized the trade. The Bahrain National Museum assesses that its "Golden Age" lasted ca. 2200–1600 BC. Discoveries of ruins under the Persian Gulf maybe of Dilmun.] In the Mesopotamian epic poem Epic of Gilgamesh, Gilgamesh had to pass through Mount Mashu to reach Dilmun, Mount Mashu is usually identified with the whole of the parallel Lebanon and Anti Lebanon ranges, with the narrow gap between these mountains constituting the tunnel. Dilmun, sometimes described as "the place where the sun rises" and "the Land of the Living", is the scene of some versions of the Eridu Genesis, and the place where the deified Sumerian hero of the flood, Utnapishtim (Ziusudra), was taken by the gods to live forever. Thorkild Jacobsen's translation of the Eridu Genesis calls it "Mount Dilmun" which he locates as a "faraway, half mythical place". Dilmun is also described in the epic story of Enki and Ninhursag as the site at which the Creation occurred. The promise of Enki to Ninhursag, the Earth Mother: For Dilmun, the land of my lady's heart, I will create long waterways, rivers and canals,
whereby water will flow to quench the thirst of all beings and bring abundance to all that lives. Ninlil, the Sumerian goddess of air and south wind had her home in Dilmun. It is also featured in the Epic of Gilgamesh. However, in the early epic Enmerkar and the Lord of Aratta, the main events, which center on Enmerkar's construction of the ziggurats in Uruk and Eridu, are described as taking place in a world "before Dilmun had yet been settled".

Парсы империясы

Б.з.д. 6 ғасырдан б.з.д. 3 ғасырға дейін Бахрейн Иранның Ахеменидтер империясының маңызды бөлігі болды. Біздің заманымыздың 3-ші ғасырында Сасанидтер парфяндықтардың орнын басып, төрт ғасырдан кейін Ислам келгенге дейін аймақты ұстады. Сасанидтердің оңтүстік провинциясы үш округке бөлінді: Хаггар (қазіргі әл-Хафуф провинциясы, Сауд Арабиясы), Батан Ардашир (қазіргі әл-Катиф провинциясы, Сауд Арабиясы) және Мишмахиг (қазіргі Бахрейн аралы). Олар Ал Хамар руының билігін құлатты. Неарх Александрдың қолбасшыларының алғашқысы болып Бахрейнге келді деп есептеледі, ол көрген жердің жасыл шөбін және кең сауда желісінің бір бөлігі болғанын жазды. Ол былай деп жазды: "Персия шығанағында орналасқан Тайлос аралында көп мөлшерде пахта ағашы өседі, одан әр түрлі бағалы киімдер, синдондар жасалады, кейбіреулері қымбат, ал кейбіреулері арзан. Бұл киімдердің қолданылуы тек Үндістанмен ғана шектелмей, Арабияға дейін жетеді". Грек тарихшысы Теофраст көптеген аралдардың осы пахта ағаштарымен қапталған екенін және Тайлостың Бабылда әдеттегідей белгілермен өрнектелген таяқтарды экспорттаумен әйгілі болғанын айтады. Бахрейннің Селевкид империясының құрамына кіргені белгісіз, бірақ Калат Аль Бахрейндегі археологиялық орын Персия шығанағындағы Селевкидтік база ретінде қарастырылады. Александр Парсы шығанағының шығыс жағалауларын грек отарлаушыларымен қоныстандыруды жоспарлаған, бірақ оның жоспары толық орындалғаны анық емес, Тайлос грек мәдениетінің бір бөлігі болды: жоғарғы сыныптар грек тілінде сөйледі (бірақ күнделікті өмірде арамей тілі қолданылды). Жергілікті монеталарда отырған Зевс бейнеленген, оған арабтардың Шамс күн құдайының синкретизацияланған түрі ретінде табынуға мүмкіншілік болды. Тайлос гректердің спорт жарыстарының да ортасы болды. Грек тарихшысы, географы және философы Страбон финикиялықтардың Шығыс Арабиядан шыққандығын, олардың құдайларының, зираттарының және ғибадатханаларының ұқсас екенін айтты. Бұл теорияны 19 ғасырдың неміс ғалымы Арнольд Херен де қабылдады, ол былай деді: "Мысалы, грек географтарында екі арал туралы айтылады, Тир немесе Тайлос және Арад, Бахрейн, олар финикиялықтардың анасы екенін мақтан тұтады және финикиялық ғибадатханалардың қалдықтарын көрсетті". Тир халқы, әсіресе Ливан, Парсы шығанағының шығу тегін ұзақ уақыттан бері сақтап келеді, ал "Тайлос" және "Тир" сөздерінің ұқсастығы туралы пікірлер айтылды. Қазіргі археологиялық қазбаларға дейін классицизмнің кейінгі теориялары ұсынылды, олар б.з.д. 3200 және 1200 жылдар аралығында финикиялық қоғамдардың бұзылуын көрсетпеді. Геродоттың есебі (б.з.д. 440 шамасында жазылған) финикиялықтардың Шығыс Арабиядан шыққандығын көрсетеді (Тарих, I:1). Парсы тарихын жақсы білетіндердің айтуынша, финикиялықтар жанжалды бастады. Бұрын Эритрея теңізінің жағалауында (Арабия түбегінің шығыс бөлігі) тұрған олар Жерорта теңізіне көшіп, қазіргі қоныстанған жерлеріне орналасқаннан кейін, Мысыр мен Ассирия тауарларымен кемелерін жүктеп, алыс сапарлар жасауды бастады. Тайлос термині Птолемейдің Географиясына дейін аралдарды атау үшін жиі қолданылды, онда тұрғындары "Thilouanoi" деп аталды. Бахрейндегі кейбір жер аттары Тайлос дәуіріне дейін сақталып қалған, мысалы, Мухаррактағы Арадтың тұрғын ауданы Мухаррак аралының ежелгі грек атауы "Арадос" дегеннен шыққан деп есептеледі. Исламның кең таралуы Бахрейннің саудаға тәуелділігіне әсер етпеді, және оның гүлденуі Месопотамиядағы нарықтарға байланысты болды. 750 жылы Бағдад халифаның ордасы және ислам өркениетінің негізгі орталығы болғаннан кейін, Бахрейн қаланың шетелдік тауарларға, әсіресе Қытай мен Оңтүстік Азиядан сұраныстың артуынан үлкен пайда көрді. Бахрейн 6 ғасырдан 18 ғасырға дейінгі исламның алғашқы күндерінен бастап жүздеген жылдар бойы зиялылардың орталығы болды. Бахрейн философтары, мысалы, 13 ғасырдың мистигі шейх Майтам Аль Бахрани (1299 жылы қайтыс болды) жоғары бағаланды.

From the 6th century BC to the 3rd century BC Bahrain was a pivotal part of the Persian Empire of the Achaemenids, an Iranian dynasty. In the 3rd century AD, the Sassanids succeeded the Parthians and held the area until the arrival of Islam four centuries later. (or Satiran The southern province of the Sassanids was subdivided into three districts; Haggar (now al Hafuf province, Saudi Arabia), Batan Ardashir (now al Qatif province, Saudi Arabia), and Mishmahig (now Bahrain Island). who overthrew the ruling tribe of Al Hamar. Nearchus is believed to have been the first of Alexander's commanders to visit Bahrain, and he found a verdant land that was part of a wide trading network. He recorded: "That in the island of Tylos, situated in the Persian Gulf, are large plantations of cotton tree, from which are manufactured clothes called sindones, with very different degrees of value, some being costly, others less expensive. The use of these is not confined to India, but extends to Arabia." The Greek historian, Theophrastus, states that many of the islands were covered in these cotton trees and that Tylos was famous for exporting walking canes engraved with emblems that were customarily carried in Babylon. It is not known whether Bahrain was part of the Seleucid Empire, although the archaeological site at Qalat Al Bahrain has been proposed as a Seleucid base in the Persian Gulf. Alexander had planned to settle the eastern shores of the Persian Gulf with Greek colonists, and although it is not clear that this happened on the scale he envisaged, Tylos was very much part of the Hellenised world: the language of the upper classes was Greek (although Aramaic was in everyday use). Local coinage shows a seated Zeus, who may have been worshiped there as a syncretised form of the Arabian sun god Shams. Tylos was also the site of Greek athletics contests. Strabo, the Greek historian, geographer and philosopher mentioned that the Phoenicians came from Eastern Arabia where they have similar gods, cemeteries and temples. This theory was accepted by the 19th century German classicist Arnold Heeren who said that: "In the Greek geographers, for instance, we read of two islands, named Tyrus or Tylos, and Arad, Bahrain, which boasted that they were the mother country of the Phoenicians, and exhibited relics of Phoenician temples". The people of Tyre, Lebanon in particular have long maintained Persian Gulf origins, and the similarity in the words "Tylos" and "Tyre" has been commented upon. Later classicist theories were proposed prior to modern archaeological excavations which revealed no disruption of Phoenician societies between 3200 B. C. and 1200 B. C.

Herodotus's account (written c. 440 BC) refers to the Phoenicians originating from Eastern Arabia. (History, I:1). According to the Persians best informed in history, the Phoenicians began the quarrel. These people, who had formerly dwelt on the shores of the Erythraean Sea (the eastern part of the Arabia peninsula), having migrated to the Mediterranean and settled in the parts which they now inhabit, began at once, they say, to adventure on long voyages, freighting their vessels with the wares of Egypt and Assyria |Herodotus

The name Tylos is thought to be a Hellenisation of the Semitic, Tilmun (from Dilmun). The term Tylos was commonly used for the islands until Ptolemy's Geographia when the inhabitants are referred to as 'Thilouanoi'. Some place names in Bahrain go back to the Tylos era, for instance, the residential suburb of Arad in Muharraq, is believed to originate from "Arados", the ancient Greek name for Muharraq island. The expansion of Islam did not affect Bahrain's reliance on trade, and its prosperity continued to be dependent on markets in Mesopotamia. After Baghdad emerged as the seat of the caliph in 750 and the main centre of Islamic civilization, Bahrain greatly benefited from the city's increased demand for foreign goods especially from China and South Asia. Bahrain became a hub for intellectuals for hundreds of years stretching from the early days of Islam in the 6th century to the 18th century. Philosophers of Bahrain were highly esteemed, such as the 13th century mystic, Sheikh Maitham Al Bahrani (died in 1299).

Кармат республикасы

900 жылға таяу Әбу Саид әл Хасан әл Жәннаби Кармат революциясын жетекшілік етті, қазіргі Иракта Куфа қаласынан бастау алған мессиандық Исмаили бағытының көтерілісі. Әл-Жәннаби сол кездегі Бахрейн астанасы болған Хаджр қаласын және өз республикасының астанасы еткен әл-Хаса қаласын басып алды. Мемлекеттің билігіне ие болған соң, ол утопиялық қоғам құруға тырысты. Қоғамдағы барлық мүлік барлық жаңа мүшелер арасында тең бөлістірілді. Карматтар эзотерикалық қоғам ретінде ұйымдастырылды, бірақ құпия емес; олардың қызметі ашық түрде жарияланды, бірақ жаңа мүшелер жеті сатыдан тұратын қабылдау рәсімінен өтуі керек болды. Карматтардың дүниетанымында әрбір құбылыс циклмен қайталанады, әрбір оқиға қайта-қайта орын алады. Бахрейнге басып кіргенге дейін, Карматтар Куфада кейбір ғалымдар "террордың ғасыры" деп атаған жағдайды тудырды. Бахрейннен Арабия арқылы қажылар жолында шабуылдар жасады: 906 жылы Меккеден оралған қажылар керуеніне шабуыл жасап, 20 000 қажыны өлтірді. Әбу Тахир әл-Жәннаби басшылығымен 923 жылы Бағдатты басып алуға жақын келді, ал 930 жылы Меккеге шабуыл жасады. Исламның ең қасиетті орындарына шабуыл жасаған Карматтар Замзам құдырын хажға барғандардың мәйіттерімен ластады және Қара тасты Меккеден әл-Хасаға алып кетті. Тарихшы әл-Жувейнидің сөзіне сүйенсек, тас 22 жылдан кейін, 951 жылы, құпия жағдайда қайтарылды. Ол қапқа оралған күйі Ирактың Куфа қаласындағы Ұлы мешітке лақтырылды, бірге "Біз оны бұйрық бойынша алдық, және бұйрық бойынша қайтардық" деген жазба қоса берілді. Қара тастың ұрлануы және алынып тасталуы салдарынан ол жеті бөлікке бөлінді. Меккеге жасалған шабуыл 928 жылы Сатурн мен Юпитердің бірігуіне байланысты Карматтарда (және Парсыда) милленаризмге деген қызығушылықтың артуынан кейін болды. Бахрейн Шариғат заңын жойған Исфаханнан келген Кармат Махди халифатының орталығына айналды. Жаңа Махди сондай-ақ намаздың қибласын Меккеден отқа, яғни зороастризмге тән тәжірибеге ауыстырды. Кейбір ғалымдар "олар бастапқыда Исмаилиттер болмаған болуы мүмкін, ал олардың мінез-құлқы мен әдет-ғұрыптары олардың тек еретиктер ғана емес, исламның ашық жауы екеніне сенуге мүмкіндік берді" деген пікірде. Х ғасырдың көп бөлігінде Карматтар Парсы шығанағы мен Таяу Шығыстағы ең күшті күшке айналды, Оман жағалауын бақылап, Бағдаттағы Аббасид халифасынан және Каирдегі бәсекелес Исмаили Фатимид халифасынан салық жинады, оларды мойындамады. Олар билік еткен жер өте бай болды, академик Ицхак Накаш айтқандай, құлға негізделген экономикасы дамыған. Кармат мемлекетінде аралдарда да, Хаса мен Катифте де үлкен жеміс-жидек пен астық шаруашылықтары болды. 1051 жылы Хасаға келген Насири Хушру осы шаруашылықтарды отыз мыңға жуық эфиопиялық құлдар өңдегенін айтады. Ол Хаса халқының салықтан босатылғанын да атап өтті. Кедейлер немесе қарыздар өз ісін ретке келтіргенше несие ала алатын. Несиелерге пайыз алынбады, ал барлық жергілікті операциялар үшін номиналды қорғасын ақша қолданылды. Кармат мемлекетінің күшті және ұзаққа созылған мұрасы бар. Бұл туралы 920 жыл шамасында Кармат билеушілерінің бірі құйған және ХХ ғасырдың басында Хасада әлі де айналыста болған Тавила деп аталатын монета куәлік етеді. Карматтар 976 жылы Аббасидтермен шайқаста жеңілді, бұл оларды өздерінің пайдалы қоғамын құру үшін ішкі дүниеге бет бұруға итерді. 1058 жылға таяу Бахрейн аралында Абдул-Кайс тайпасының екі шии мүшесі, Абуль-Бахлул әл-Аувам мен Абу'л-Валид Муслим бастаған көтеріліс Кармат билігінің әлсіреуіне және ақырында Абдул-Кайс тайпасына жататын араб әулеті Уюнидтердің билікке келуіне әкелді.

Around the year 900, Abu Sa'id al Hasan al Jannabi led the Qarmatian revolution, a rebellion by a messianic Ismaili sect originating in Kufa in present day Iraq. Al Jannabi took over the city of Hajr, Bahrain's capital at that time, and al Hasa, which he made the capital of his republic. Once in control of the state he sought to create a utopian society. All property within the community was distributed evenly among all initiates. The Qarmatians were organized as an esoteric society but not as a secret one; their activities were public and openly propagated, but new members had to undergo an initiation ceremony involving seven stages. The Qarmatian world view was one where every phenomenon repeated itself in cycles, where every incident was replayed over and over again. Even before taking over Bahrain, the Qarmatians had instigated what some scholars have termed a 'century of terrorism' in Kufa. From Bahrain they launched raids along the pilgrim routes crossing Arabia: in 906 they ambushed the pilgrim caravan returning from Mecca and massacred 20,000 pilgrims. Under Abu Tahir al Jannabi they came close to capturing Baghdad in 923, and sacked Mecca in 930. In the assault on Islam's holiest sites, the Qarmatians desecrated the Well of Zamzam with corpses of Hajj pilgrims, and took the Black Stone from Mecca to al Hasa. According to historian al Juwayni, the stone was returned 22 years later in 951 under mysterious circumstances. Wrapped in a sack, it was thrown into the Great Mosque of Kufa in Iraq, accompanied by a note saying "By command we took it, and by command we have brought it back." The theft and removal of the Black Stone caused it to break into seven pieces. The sack of Mecca followed millenarian excitement among the Qarmatians (and in Persia) over the conjunction of Saturn and Jupiter in 928. Bahrain became the seat of the Qarmatian Mahdi Caliph from Isfahan who abolished Sharīa law. The new Mahdi also changed the qibla of prayer from Mecca to that of fire, a specifically Zoroastrian practice. Some scholars take the view that "they may not have been Isamailis at all at the outset, and their conduct and customs gave plausibility to the belief that they were not merely heretics but bitter enemies of Islam." For much of the 10th century the Qarmatians were the most powerful force in the Persian Gulf and Middle East, controlling the coast of Oman, and collecting tribute from the Abbasid caliph in Baghdad and from the rival Ismaili Fatimid caliph in Cairo, whom they did not recognize. The land they ruled over was extremely wealthy with a huge slave based economy according to academic Yitzhak Nakash:

The Qarmatian state had vast fruit and grain estates both on the islands and in Hasa and Qatif. Nasiri Khusru, who visited Hasa in 1051, recounted that these estates were cultivated by some thirty thousand Ethiopian slaves. He mentions that the people of Hasa were exempt from taxes. Those impoverished or in debt could obtain a loan until they put their affairs in order. No interest was taken on loans, and token lead money was used for all local transactions. The Qarmatian state had a powerful and long lasting legacy. This is evidenced by a coin known as Tawila, minted around 920 by one of the Qarmatian rulers, and which was still in circulation in Hasa early in the 20th century

The Qarmatians were defeated in battle in 976 by the Abbasids, which encouraged them to look inward to build their utilitarian society. Around 1058, a revolt on the island of Bahrain led by two Shi'a members of the Abd al Qays tribe, Abul Bahlul al 'Awwam and Abu'l Walid Muslim, precipitated the waning of Qarmatian power and eventually the ascendancy to power of the Uyunids, an Arab dynasty belonging to the Abdul Qays tribe.

Ұйнудтар әулеті

1076-1077 жылдары шейх Абдулла бин Әли әл-Уйуни Ұлы Сәлжұқ империясының әскери көмегімен Бахрейн мен Әл-Хасадағы карматтардан елді басып алды және Уйнуид әулеті мен Уйнуид әмірлігін құрды. Уйнуидтер династиясы Бахрейнді 11-13 ғасырларда 163 жыл биледі. Олардың сектасы даулы; кейбір дереккөздерде олар шииттер, ал кейбіреулері сунниттер деп көрсетеді. Олар Бани Абдул-Қайс тайпасының қалдықтары еді. Әл-Хаса мемлекеті Уйнуид әмірлігінің алғашқы астанасы болды. Кейіннен Абдулланың ұлы Әл-Фадл астанасын Қатифке, содан кейін Авалға (қазіргі Бахрейн мемлекеті) көшірді. Оның билігінде мемлекет Кувейтке дейін кеңейді. 513 жылы астана қайтадан Қатифке оралды. 531 жылы Әл-Фадлдың ұлы Мұхаммед 1 өлтірілді, нәтижесінде мемлекет екіге бөлінді – бірі Әл-Хасада, екіншісі Әл-Қатифте. Мұхаммед бин Ахмад бин Әбу Хуссейн бин Әбу Синанның тұсында Уйнуидтердің аумағы Найддан Сирия шөліне дейін созылды. Уйнуид мемлекетінің ықпалына байланысты халифа әл-Насыр ли Дин Алла Мұхаммед бин Ахмадқа Меккеге қажылық жолын қорғауға уәкілдік берді. Мұхаммедті кейіннен оның туысы Ғарир бин Шұкр бин Әлинің қоздырысымен отбасының бір мүшесі өлтірді. 1330 жылы аралдар Хормуз билеушілеріне тәуелді болды. Тарихшы Хуан Коулдың сөзіне қарағанда, сунниттік билік кезінде Бахрейнде он екілік шиизм қалыптасты, себебі шиит бахрейндықтар бірте-бірте радикалды, теңдікке ұмтылған исмаили карматтар сектасынан тыныш, консервативті он екілік немесе имами тармағына көшті, бұл процеске суннит билеушілері қолдау көрсетті. Тіпті 14 ғасырда Солтүстік Африка саяхатшысы Ибн Баттута 1331 жылы Қатифке келгенде, оны "экстремистік шииттер" (рафидия гулат) деп сипаттаған арабтардың мекендегенін көрді, Коулдың пікірінше, 14 ғасырғы суннит исмаилистерді осылай сипаттаған болар. Ибн Баттута сонымен қатар аймақтың жеміс-жидек өндірісінің арқасындағы зор байлығына назар аударды. Орта ғасырдың соңына дейін "Бахрейн" атауы Бахрейннің үлкен тарихи аймағын білдірді. Ибн Баттутаның 14 ғасырғы еңбегінде "Бахрейн" термині тек Авал аралдарына қатысты қолданылған. Дегенмен, "Бахрейн" термині тек Авал архипелагын білдіре бастаған нақты уақыт белгісіз. 15 ғасырдың ортасында Бану Уқайл тайпасының тағы бір тармағы, Зәмиль ибн Жәбір басшылығымен Бахрейнге билік жүргізіп, бедуин Жәбридтер әулетін құрды. Әл-Ахсада орналасқан Жәбридтер Шығыс Арабияның көп бөлігін биледі және өздерінің иелігінде белсенді түрде қолдаған сүнни Малики мәзхабын ұстанды.

In 1076–1077, Sheikh Abdullah bin Ali Al Uyuni seized the country from the Qarmatians in Bahrain and Al Hasa with the military assistance of Great Seljuq Empire and founded the Uyunid dynasty and established the Uyunid Emirate. The Uyunid dynasty, ruled Bahrain for 163 years, from the 11th to the 13th centuries. Their sect is disputed; some sources mention they were Shia, others Sunni. They were the remnants of Bani Abdul Qays tribe. The state of Al Hasa was the first capital of the Uyunid Emirate. Then Al Fadhl, son of Abdullah, transfers his capital to Qatif, then to Awal (today's state of Bahrain). In his reign, the state extended to Kuwait. Then in 513 H. the Capital went back to Qatif. Then in 531 H. Mohammed son of Al Fadhl 1 is assassinated there for the state was divided into two, one in Al Hasa and the other in Al Qatif. Under Muhammad b. Ahmad b. Abu'l Hussin b. Abu Sinan, the Uyunid's territory stretched from Najd to the Syrian desert. Due to the influence of the Uyunid kingdom, Caliph al Nasir li Din Allah gave Muhammad b. Ahmad authority to protect the pilgrimage route to Mecca. Muhammad was later murdered by a family member, instigated by his cousin, Gharir b. Shukr b. Ali. In 1330, the islands became tributary to the rulers of Hormuz. According to historian Juan Cole it was under Sunni rule that Twelver Shiaism became established in Bahrain, as Shia Bahrainis gradually moved away from the radical, egalitarian Ismaili Qarmatian sect to the more quietist Twelver or Imami branch, a process which the Sunni rulers encouraged. But even in the 14th century, the North African traveller Ibn Battuta visiting Qatif around 1331, found it inhabited by Arabs whom he described as "extremist Shi'is" (rafidiyya ghulat), which Cole presumes is how a 14th century Sunni would describe Ismailis. Ibn Battuta also noted the great wealth of the area thanks to the pearling industry. Until the late Middle Ages, "Bahrain" referred to the larger historical region of Bahrain. Ibn Battuta's 14th century account contains an early use of the term "Bahrain" to refer solely to the Awal islands. However, the exact date at which the term "Bahrain" began to refer solely to the Awal archipelago is unknown. In the mid 15th century, another branch of the Banu Uqayl, led by Zamil ibn Jabir, wrested control of Bahrain, founding the dynasty of the Bedouin Jabrids. Based in al Ahsa, the Jabrids ruled most of eastern Arabia and followed the Sunni Maliki rite, which they actively promoted within their domain.

Португалия билігі

Араб теңізшісі Ахмад Бин Маджид 1489 жылы португалдықтардың аймаққа келгеніне дейін Бахрейнге сапар шегіп, ел туралы былай деп жазған: «Авалда (Бахрейнде) 360 ауыл бар, ал көптеген жерлерде таза суға жете аласыз. Ал-Касасир деген керемет жер бар, онда адам терісіне су құйып тұзды теңізге сүңгіп, тұзды суда жүргенде оны таза сумен толтыра алады. Бахрейн төңірегінде інжу жемісін іздейтін орындар мен көптеген аралдар бар, олардың барлығында інжу жемісі табылады және осы саудамен байланысты 1000 кеме бар» (Маджид, «Португалдықтар келгенге дейін Үнді мұхитындағы арабтық теңіз жүзуі». Г.Р. Тиббетс аудармасы. Ұлыбритания мен Ирландия Корольдік Азиялық қоғамы, 1981 жыл, 222-бет). 16 ғасырдың басында португалдықтардың Үнді мұхитына кеңірек енуі Васко да Гаманың саяхаттарынан кейін болды, онда португалдықтар Парсы шығанағының жағалауында Османдықтармен шайқасты. Перс шығанағының тиімді сауда жолдарына қызыққан португалдықтар Бахрейнге назар аудармас бұрын стратегиялық Ормус аймағын бақылауға тырысты. Португалдық кемелер алғаш рет 1485 жылы шығанаққа кірді, ал Бахрейнге сапар шеккен алғашқы португалдық саяхатшы – Дуарте Барбоса болды. 1507 жылы Хормуз мемлекеті құлағаннан кейін Хормуздың Бахрейндегі саяси бақылауы Әл-Хаса әмірлеріне тиген соң жоғалды. Антонио Коррея басқаратын португалдық-Хормуз күштері 1521 жылы Бахрейнді жаулап алды, бірақ сол жылы Әл-Хаса әмірлеріне қысқа мерзімге қайтарып берді. Жауап ретінде португалдықтар Бахрейн мен Араб жағалауына тағы бір экспедиция жіберіп, Әл-Хасаның билікті қайтаруға жасаған әрекеттерін тоқтатты. Португалдықтар кейіннен португалдық гарнизонның базасы ретінде пайдаланылатын Qal’at al Bahrain бекінісін қайта жаңарту арқылы аралдағы өздерінің бекінісін нығайтты. Португалдықтар аралдарды жанама басқару арқылы билеген деп саналады. Османдық империясының Әл-Хаса провинциясының губернаторы 1559 жылы аралдарды басып алуға тырысқан, бірақ олар кері қайтарылды. Бұдан басқа, 1602 жылға дейін португалдықтар аралдан Рукн әд-Дин бастаған халық көтерілісінен қуылғанға дейін бақылауда болды. Көтеріліске губернатордың аралдың ең бай саудагерлерін өлімге кесу туралы бұйрығы себеп болды. Португалдықтардың Бахрейнді қайта басып алу әрекеті Шираз әмірінің көмегімен сәтсіз аяқталды.

The Arab navigator, Ahmad Bin Majid, visited Bahrain in 1489 prior to the Portuguese' arrival in the region and gave an account of the country: "In Awal (Bahrain) there are 360 villages and fresh water can be found in a number of places. A most wonderful al Qasasir, where a man can dive into the salt sea with a skin and can fill it with fresh water while he is submerged in the salt water. Around Bahrain are pearl fisheries and a number of islands all of which have pearl fisheries and connected with this trade are 1,000 ships" (Majid, Arab Navigation in the Indian Ocean before the Coming of the Portuguese. Trans. G. R. Tibbetts. The Royal Asisatic Society of Great Britain and Ireland, 1981. page 222). Portuguese expansion into the Indian Ocean in the early 16th century followed Vasco da Gama's voyages of exploration in which the Portuguese battled the Ottomans up the coast of the Persian Gulf. The Portuguese, drawn in by the lucrative trade routes of the Gulf, sought control of the strategic Ormus region before setting its sights on Bahrain. Portuguese ships first entered the Gulf in 1485, the first reputed Portuguese traveller to visit Bahrain was Duarte Barbosa. After the Kingdom of Hormuz fell in 1507, Hormuz' political control of Bahrain was lost after the island fell to the princes of Al Hasa. A combined Portuguese Hormuz force led by António Correia conquered Bahrain in 1521 only to briefly lose it to the princes of Al Hasa the same year. In response, the Portuguese sent another expedition to Bahrain and the Arabian coast and subdued the Al Hasa attempts to regain power. The Portuguese later consolidated their position of the island by reconstructing the Qal'at al Bahrain fortress, which was to serve as the base for the Portuguese garrison. It is believed that the Portuguese ruled the islands via indirect rule,

Except for a brief period in 1559 when the governor of the Ottoman province of Al Hasa tried to occupy the islands but were repelled, the Portuguese remained in control until they were driven out of the island in 1602, when a popular uprising led by Rukn ed Din took control of the Bahrain Fort. The uprising was sparked by the governor's order of the execution of the island's richest traders. Portuguese attempts to retake Bahrain were thwarted due to aid from the prince of Shiraz.

Парсы Сәфәүилер үстемдігі және Оман шапқыншылығы

Парсы Сәфәүилер билігі (1602–1717) кезінде Бахрейн оңтүстік Ирандағы Бехбахан қаласында орналасқан Кухгилу Бегларбегілігінің әкімшілік құзырына қарады. Шындығында, Сәфәүилер Бахрейнды алыстан басқарды, аралдарды күшпен бағындырудың орнына идеология мен жергілікті қарсыластықтарды пайдалану арқылы бақылауға алуға тырысты. Сәфәүилердің билігі шиит діни элитасының зияткерлік гүлдену дәуірі болды, Бахрейн медреселері шейх Юсуф әл-Бахрани сияқты теоретиктерді тәрбиеледі. Сәфәүилер өз билігін нығайту үшін дін қызметкерлерін пайдаланды, имами шиитшілігін берік орнату арқылы Бахрейн аралдарын, олардың сауда жолдары мен інжу-маржан байлығына байланысты маңыздылығын қамтамасыз ете алады деп үміттенді. Алайда, Сәфәүилердің стратегиясы көп жағынан тым сәтті болды: діни қауымның күші мен ықпалы олардың үлкен тәуелсіздікке ие болуына әкелді, ал Сәфәүи мемлекеті мен дінбасылары арасындағы келесі керістік Бахрейннің діни өркендеуіне итермеледі. Осы гүлденудің бір бөлігі Бахрейн дінбасыларының консервативті Ахбари шиитшілігіне адал болуымен байланысты болды, ал Сәфәүилер мемлекеттік бағытталған Усулизмді қолдады. Парсылардың Бахрейн улемасын бақылауға талпынысы көбінесе кері нәтиже берді және дін қызметкерлерін жергілікті жер иелерімен, дін қызметкерлерінің табысты інжу-маржан саудасына бақылауына қарсы тұрған қарсыластарымен күшейтті. Дін қызметкерлері мен жер иелері арасындағы қақтығыстар көбінесе шектеулі ауқымда болды, себебі жоғары дәрежелі улемалар әдетте жер иелерінің ұлдары болды.

Оманға шабуыл және одан кейінгі тұрақсыздық

XVIII ғасырдың басында Иранға Ауғанстанның басып кіруі Сафави мемлекетінің дерлік құлдырауына әкелді. Соның салдарынан 1717 жылы Оман Бахрейнге басып кірді, бұл жүз жылдан астам созылған парсы үстемдігіне нүкте қойды. Оманның басып кіруі саяси тұрақсыздық кезеңін бастады, және сырттан келген билеушілердің тез ауысуы билікті қолға алып, одан кейін құлдырауға алып келді. Замандас теолог Шейх Юсуф Әл-Бахранидің баяндамасына сәйкес, парсылар мен олардың бедуин одақтастары Бахрейнды харижит Омандықтардан қайтарып алуға жасаған сәтсіз әрекеті кезінде елдің көп бөлігі толығымен өртенді. Бахрейн ақырында Омандықтар тарапынан парсыларға қайта сатылды, бірақ Сафави империясының әлсіздігі Хувала тайпаларының бақылауға алуына мүмкіндік берді. 1730 жылы Парсының жаңа шаһы Надир Шах Бахрейнде парсы егемендігін қайта орнатуға тырысты. Ол Парсы шығанағындағы парсы флотының адмиралы Латиф Ханға Бушерде шабуылға дайындалу үшін флот құруды бұйырды. 1753 жылы Бахрейнды Буширдегі Әл-Мадхкур әулетінен шыққан Әбу Шаһр арабтары басып алды, олар Парсы атынан Бахрейнды басқарды және Карим Хан Зандқа адалдық серт берді. Қажар дәуірінде Парсының Бахрейнге деген бақылауы әлсіреп қалды. Иранның ықпалы 18-шы ғасырдың соңында Ахбари-Усули бағыттары арасындағы идеологиялық күрес Бахрейнде Усулилердің жеңісімен аяқталғанда одан әрі төмендеді.

Бахрейнге шабуылдар

1782 жылы Бахрейн мен Бушердің билеушісі шейх Наср әл-Мадхкурдың әскері мен Зубарадағы Бани Утбах тайпасы арасында соғыс басталды, алайда парсылар Зубара базасын қауіп деп санаған 1777 жылдан бері шиеленіс күшейген еді. Қазіргі Катардағы Зубараның гүлденуі сол кездегі екі күшті держава – Парсы және Оманның назарына ілікті, олар шейх Насрдың мұраттарына ықылас білдірді. Сонымен қатар Бахрейннің суларындағы мол жемшөптердің болуы осы аймақтың зор байлыққа ие болу мүмкіндігін көрсетті. Әл-Халифа әулетінің алғашқы билеушісі шейх Ахмет әл-Фатех болды. 1783 және 1785 жылдары аралды қайта басып алуға жасалған парсылардың әрекеттері сәтсіз аяқталды; 1783 жылғы әскери жорық – Бушерден ешқашан шықпаған парсы Қауасим күштерінің бірлескен шабуылы болды. 1785 жылғы әскери флот, Бушер, Риг және Шираз қалаларынан құралған күштерден тұрды, бірақ Шираз билеушісі Әли Мұрад ханның қазасынан кейін жорық тоқтатылды. Ішкі қиындықтарға байланысты парсылар тағы бір шабуылға бара алмады. Бани Утбах сол жылы Арад бекінісін қоршап алып, Сәлімді биліктен қуырды. 1802 жылы Сейид Сұлтан тағы да флотымен Бахрейнге келді, бірақ Әл-Халифа материктен уахабилердің көмегін алды, бұл Омандықтарды жорықтан бас тартуға мәжбүр етті. Бұл – 1861 жылғы бейбітшілік және достық туралы мәңгілік келісім, сондай-ақ 1892 және 1951 жылдары қайта қарастырылған келісімдердің алғашқысы болды. Бұл келісім Британ үкіметінің Парсы шығанағындағы басқа княздықтармен жасасқан келісімдеріне ұқсас еді. Онда билеуші өзінің территориясын Ұлыбританиядан басқа ешкімге беруге және Ұлыбританияның келісімінсіз ешқандай шетелдік үкіметпен қарым-қатынас жасауға құқылы емес екені көрсетілді. Қарсылығында британдықтар Бахрейнды теңізден болатын кез келген шабуылдан қорғауға және құрлықтағы шабуыл жағдайында қолдау көрсетуге уәде берді. Ең маңыздысы, британдықтар Бахрейндегі Әл-Халифа әулетінің билігін сақтауға уәде беріп, ел билеушілері ретінде олардың тұрақсыз жағдайын қамтамасыз етті. Шығыс және Африка зерттеулері мектебінің ғалымы Нелида Фуккароның сөзіне сәйкес, Ұлыбританиямен жасалған осы келісім қатынасы дамып келе жатқан саяси жүйенің бір бөлігі болды: text=Осы тұрғыдан алғанда, Әл-Халифа шейхтері тұсында мемлекет құру процесін Ұлыбританияның Парсы шығанағындағы бейресми империясының нәтижесі деп қарастыруға болмайды. Шындығында, бұл жергілікті халықтың әртүрлі топтарымен стратегиялық келіссөздердің ұзақ процесі болды, оның мақсаты – олардың ерекше суниттік/бедуин отбасылық дәстүрінің басымдығын орнату еді. 1830 жылы Мысыр билеушісі Мұхаммед Әли Паша Осман империясы атынан Арабия түбегін уахабилерден тартып алғаннан кейін, Мысыр әскері шейх Абдул Әл-Халифадан жыл сайын салық талап етті. Ол бұрын парсылар мен британдықтардан қорғау іздеген еді. Шейх мысырлықтардың талаптарына келісті. 1860 жылы Әл-Халифа үкіметі британдықтар Бахрейнды басып алуға тырысқанда дәл осындай тактиканы қолданды. Шейх Мұхаммед бин Халифа Әл-Халифа Бахрейнды әр мемлекеттің қорғауына беру үшін Фарс губернаторының парсы ханзадасына және Бағдадтың Осман Валиіне хат жолдады.

In 1782, war broke out between the army of Sheikh Nasr Al Madhkur, the ruler of Bahrain and Bushehr and the Zubarah based Bani Utbah clan, though hostilities arose since 1777 after the Persians saw the Zubarah base as a threat. The prosperity of Zubarah, which is in modern Qatar, had brought it to the attention of the two main powers at the time, Persia and Oman, which were presumably sympathetic to Sheikh Nasr's ambitions. At the same time, Bahrain offered great potential wealth because of the extensive pearls found in its waters. The first ruler of the Al Khalifa was Shaikh Ahmed Al Fateh. Persian attempts to reconquer the island in 1783 and in 1785 failed; the 1783 expedition was a joint Persian Qawasim invasion force that never left Bushehr. The 1785 invasion fleet, composed of forces from Bushehr, Rig and Shiraz was called off after the death of the ruler of Shiraz, Ali Murad Khan. Due to internal difficulties, the Persians could not attempt another invasion. The Bani Utbah laid siege to Arad Fort later that year, ejecting Salim from power. In 1802, Sayyid Sultan once again sailed with a fleet to Bahrain however, the Al Khalifa enlisted the aid of Wahhabis from the mainland which forced the Omanis to abort their invasion. It was the first of several treaties including the 1861 Perpetual Truce of Peace and Friendship, which was further revised in 1892 and 1951. This treaty was similar to those entered into by the British Government with the other Persian Gulf principalities. It specified that the ruler could not dispose of any of his territory except to the United Kingdom and could not enter into relationships with any foreign government without British consent. In return the British promised to protect Bahrain from all aggression by sea and to lend support in case of land attack. More importantly, the British promised to support the rule of the Al Khalifa in Bahrain, securing its unstable position as rulers of the country. According to School of Oriental and African Studies academic, Nelida Fuccaro, this treaty relationship with Britain was one aspect of an evolving polity:

text=From this perspective state building under the Al Khalifa shayks should not be considered exclusively as the result of Britain's informal empire in the Persian Gulf. In fact, it was a long process of strategic negotiation with different sections of the local population in order to establish a pre eminence of their particularly artistic Sunni/Bedouin tradition of family rule. After the Egyptian ruler, Mohammad Ali Pasha took the Arabian Peninsula from the Wahhabis on behalf of the Ottoman Empire in 1830, the Egyptian army demanded yearly tributes from Sheikh Abdul Al Khalifa. He had earlier sought Persian and British protection from the Egyptians. The Sheikh agreed to the terms of the Egyptians. In 1860, the Government of Al Khalifa used the same tactic when the British tried to overpower Bahrain. Sheikh Mohammad bin Khalifa Al Khalifa wrote letters to both the Persian Prince Governor of Fars and to the Ottoman Wali of Baghdad, to place Bahrain in the protection of each respective state.

Экономикалық өркендеу

Бейбітшілік пен сауда жаңа гүлденуге алып келді. Бахрейн енді інжу өндіруге тәуелді болмады, ал 19-ғасырдың ортасына қарай, ол Персия шығанағындағы бәсекелес Басра, Кувейт және 1870 жылдары Мұсқатты басып өтіп, маңызды сауда орталығына айналды. Сонымен қатар, Бахрейннің әлеуметтік-экономикалық дамуы Персия шығанағының қалған бөлігінен ерекшелене бастады: ол тайпалық сауда орталығынан заманауи мемлекетке өзгерді. Бұл процеске аралда бизнес ашқан парсы, Хувала және үнді саудагерлерінің көптеп келуі түрткіс берді, осылайша аралды Персия шығанағы, Парсы және Үнді субконтиненті арқылы өтетін сауда жолдарының торабына айналдырды. 1862 жылғы Манама туралы заманауи есепте былай делінген:

[Манаманың] жергілікті халқымен қатар көптеген шетелдіктер мен қоныс аударушылар бар, олардың кейбіреулері көптеген буын бұрын осы жерге қоныстанған, сауданың немесе інжу-маржан өндірудің пайдасымен тартылған және өздерінің туған елдерінің сыртқы түрі мен киімін сақтап қалған. Осылайша, оңтүстік парсылардың жарқын киімдері, Оманның шафранға боялған желеттері, Неждедтің ақ халаты және Бағдаттың жолақты көйлектері Бахрейннің жеңіл киімдерімен, оның көк және қызыл түбірімен, белге бани стилінде таралған ақ жібек жиегімен және жалпы киімдерімен үйлесіп келеді. Ал кәсіп бойынша саудагерлер, негізінен Гужарат, Кутч және олардың айналасынан келгендер, өздерінің киімдері мен мінез-құлқының ерекшеліктерін сақтап, түрлі-түсті халықтың арасында «олардың арасында, бірақ олардың ішінде емес» өмір сүреді. Палгрейв 19-ғасырдың ортасындағы Манаманың кофеханаларын «орталық Арабияның тығыз және фанатикалық әлемінен» айырмашылығы бар, әлемдік орындар ретінде сипаттаған. Палгрейв ашық, тіпті мәдениетті көзқарасқа ие адамдарды былай сипаттады: «Діни пікір таластары туралы мен ешқандай сөз естімедім. Қысқасы, діншілдер мен фанатиктердің орнына, түйешілер мен бедуиндердің орнына Бахрейнде [Манамада] «әлемді білетін адамдар» бар, бұл санаға үлкен жеңілдік берді, әрине, мен үшін де солай болды». Осы кезеңде пайда болған ірі саудагерлік отбасылар Борджиялар мен Медичилермен салыстырылды, ал олардың зор байлығы – аймақ кейіннен мұнайға бай екенімен танымал болғанға дейін – оларға үлкен билік берді. Ең танымалдарының бірі – 19-ғасырда Ұлыбританияның жергілікті агенттері қызметін атқарған парсылық Аль-Сафар отбасы болды. Аль-Сафар 1869 жылдан бастап Аль-Халифа тайпасымен «өте жақын» қарым-қатынаста болды, бірақ Аль-Халифа олармен неке қийған жоқ. Бұл Аль-Сафардың билеуші отбасымен ықпалын шектеу үшін саяси себептерге және, мүмкін, діни себептерге (Аль-Сафар шиит болғандықтан) байланысты болуы мүмкін деп болжанады. Бахрейннің Үндістанмен саудасының нәтижесінде субконтиненттің мәдени ықпалы күрт өсті, киім, тағам және білім беру стилінде үндік ықпал байқалды. Эксетер университетінің профессоры Джеймс Онлидің айтуынша, «Осы және басқа да көптеген жолдармен, Шығыс Арабияның порттары мен халқы Араб әлемінің бір бөлігі болғандай, Үнді мұхиты әлемінің де бір бөлігі болды».

Mixed with the indigenous population [of Manamah] are numerous strangers and settlers, some of whom have been established here for many generations back, attracted from other lands by the profits of either commerce or the pearl fishery, and still retaining more or less the physiognomy and garb of their native countries. Thus the gay coloured dress of the southern Persian, the saffron stained vest of Oman, the white robe of Nejed, and the striped gown of Bagdad, are often to be seen mingling with the light garments of Bahreyn, its blue and red turban, its white silk fringed cloth worn Banian fashion round the waist, and its frock like overall; while a small but unmistakable colony of Indians, merchants by profession, and mainly from Guzerat, Cutch, and their vicinity, keep up here all their peculiarities of costume and manner, and live among the motley crowd, 'among them, but not of them'. Palgrave's description of Manama's coffee houses in the mid 19th century portrays them as cosmopolitan venues in contrast to what he describes as the 'closely knit and bigoted universe of central Arabia'. Palgrave describes a people with an open – even urbane – outlook: "Of religious controversy I have never heard one word. In short, instead of Zelators and fanatics, camel drivers and Bedouins, we have at Bahrain [Manama] something like 'men of the world, who know the world like men' a great relief to the mind; certainly it was so to mine." The great trading families that emerged during this period have been compared to the Borgias and Medicis and their great wealth – long before the oil wealth for which the region would later be renowned – gave them extensive power, and among the most prominent were the Persian Al Safar family, who held the position of Native Agents of Britain in the 19th century. The Al Safar enjoyed an 'exceptionally close' relationship with the Al Khalifa clan from 1869, although the al Khalifa never intermarried with them – it has been speculated that this could be related to political reasons (to limit the Safars' influence with the ruling family) and possibly for religious reasons (because the Safars were Shia). As a result of Bahrain's trade with India, the cultural influence of the subcontinent grew dramatically, with styles of dress, cuisine, and education showing a marked Indian influence. According to Exeter University's James Onley "In these and countless other ways, eastern Arabia's ports and people were as much a part of the Indian Ocean world as they were a part of the Arab world."

XX ғасырдың алғашқы кезеңіндегі реформалар

Бахрейн халқының арасындағы тәртіпсіздіктер 1892 жылы Ұлыбританияның аумаққа толық үстемдік орнатуымен басталды. Алғашқы көтеріліс және кең таралған толқу 1895 жылғы наурыз айында Бахрейннің сол кездегі билеушісі шейх Иса бин Алиге қарсы болды. Бахрейн 1926 және 1957 жылдар аралығында маңызды әлеуметтік реформалар кезеңін бастан өткізді, бұл іс жүзінде шейх Хамад ибн Иса әл-Халифаға (1872-1942) британдық кеңесші Шарль Белгрейвтің билігі тұсында болды. Елдегі алғашқы заманауи мектеп 1919 жылы Әл-Хидайя ұлдар мектебінің ашылуымен құрылды, ал Персия шығанағындағы алғашқы қыздар мектебі 1928 жылы есігін ашты. Голландия реформалық шіркеуі құрған Америка миссионерлік ауруханасы 1903 жылы жұмысын бастады. Басқа реформалардың қатарында құлдықты жою болды, сонымен қатар жемшөпке суға түсу саласы қарқынды дамыды. Бұл реформалар Бахрейн ішіндегі ықпалды топтар, оның ішінде билеуші әулет пен саудагерлер тарапынан қызу қарсылыққа ұшырады. Консервативтік күштерге қарсы тұру мақсатында, британдықтар 1923 жылы Иса ибн Али Әл-Халифаны биліктен алып тастап, оның орнына ұлын қойды. Кейбір суннит отбасылары Бахрейнді Арабия құрлығына көшіп кетті, ал әлеуметтік реформаларға қарсы болған дін қызметкерлері Сауд Арабиясы мен Иранға жер аударылды. Сонымен қатар, кейбір саудагерлер мен белгілі отбасылардың басшылары да жер аударылды. Ұлыбританияның Бахрейннің дамуына деген қызығушылығы Сауд вахабиттері мен ирандықтардың мүдделеріне байланысты туған алаңдаушылықтан көрінді.

Мұнайдың ашылуы

1932 жылы Бахрейн мұнай компаниясының мұнай ашуы Бахрейнге қарқынды жаңару әкелді. Ұлыбританиямен қарым-қатынас жақындады, мұны британдық Корольдік теңіз күштерінің 1935 жылы Таяу Шығыстағы штаб-пәтерін Иранның Бушер қаласынан Бахрейнге көшіруі көрсетіп тұр. Ел дамыған сайын британдық ықпал арта түсті, нәтижесінде Чарльз Белгрейв кеңесші болып тағайындалды. Ол Бахрейнде заманауи білім беру жүйесін құрды. Одақтас елдерге тиесілі мұнай өңдеу зауыттары шабуылға алынды. Екі жерде де зиян шамалы болғанымен, шабуыл одақтастарды Бахрейннің қорғанысын күшейтуге мәжбүр етті, бұл олардың әскери ресурстарын одан әрі сарқып жіберді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін араб әлемінде британдықтарға қарсы көңіл күшейді және Бахрейнде дүрбелеңдер болды. Дүрбелеңдер еврей қауымына бағытталды, оның құрамында танымал жазушылар, әншілер, бухгалтерлер, инженерлер, мұнай компаниясындағы орта буын менеджерлері, түкүл жарты аралда бизнесі бар тоқыма саудагерлері және жеке кәсіпкерлер бар еді.

Солшыл қозғалысы

Ұлттық кәсіподақ комитеті (NUC) – еңбек одақтарымен байланысты, солшыл ұлтшыл қозғалыс. 1954 жылы британдықтардың араласуын тоқтату және саяси реформалар жүргізуді талап етіп құрылды. Осы кезеңде жұмыс орындарында жиі ереуілдер мен кейде тәртіпсіздіктер (оның ішінде бірнеше адамның қаза болуы) болды. 1956 жылғы Суэц дағдарысы кезінде Мысырдың үш елдің шабуылына қарсы тұруын қолдаған тәртіпсіздіктерден кейін, британдықтар Бахрейндегі NUC-тің өздеріне қарсы күресін тоқтатуға шешім қабылдады. NUC және оның ұйымдары заңсыз деп жарияланды. Оның жетекшілері тұтқындалып, сотталып, түрмеге қамалды. Бірқатары елден қашып кетті, ал басқалары күштеп жер аударылды. 1960 жылдары ереуілдер мен тәртіпсіздіктер NUC-тің жер асты ұяларының басшылығымен жалғасты, атап айтқанда коммунистік Ұлттық азаттық фронты және Бахрейнді азат ету халық фронты, Араб ұлтшылдық қозғалысының Бахрейн бөлімі. 1965 жылдың наурыз айында Бахрейндегі британдық билікке қарсы наурыз интифадасы деп аталған көтеріліс басталды. Көтеріліске себеп – Бахрейн мұнай компаниясының жүздеген бахрейндық жұмыскерін жұмыстан босатуы болды. Наразылар мен полиция арасындағы кейбір қақтығыстарда бірнеше адам қаза тапты.

Тәуелсіз Бахрейн

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бахрейн Парсы шығанағының төменгі бөлігіндегі британдық әкімшіліктің орталығына айналды. 1968 жылы британ үкіметі Парсы шығанағының шейхтықтарымен жасалған келісімдерді тоқтату туралы шешім қабылдағанда, Бахрейн Катармен және жеті келісімді мемлекеттермен (қазіргі Біріккен Араб Әмірліктері) бірігіп, араб әмірліктерінің одағын құруға тырысты, бұл одақ Ұлыбританияның қорғауында болды. 1971 жылдың ортасына қарай тоғыз шейхтық одақ шарттары туралы әлі келісімге келмеген. Сондықтан Бахрейн жеке мемлекет ретінде тәуелсіздік алуға ұмтылды. 1969 жылы Ұлыбритания мен Иран үкіметтері Бахрейннің егемендігіне қатысты дауды шешу үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының хатшылығына жүгінуге келісті. 1970 жылдың басында Иран үкіметі БҰҰ бас хатшысынан Бахрейн халқының егемендікке қатысты пікірін анықтауды сұрады. Бұл сауалнама (кейде «референдум» деп аталады) арал тұрғындарының тәуелсіздікті немесе Иранның бақылауын қалауын анықтау мақсатындағы Біріккен Ұлттар Ұйымының жүргізген сауалы түрінде өтті. Бас хатшының арнайы өкілі консультациялар туралы баяндамасында «Бахрейн халқының басым көпшілігі өздерінің толыққанды тәуелсіз және егемен мемлекет ретіндегі ұлттық ерекшеліктерін тануын қалайды, сондай-ақ өзге мемлекеттермен қарым-қатынастарын өздері шеше алады» деді. Осының нәтижесінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 1970 жылдың 11 мамырында 278-ші қаулыны бірауыздан қабылдады. Содан кейін ел Ұлыбританиядан тәуелсіздік алып, 1971 жылдың 15 тамызында тәуелсіздігін жариялады және 1971 жылдың 16 желтоқсанында Бахрейн мемлекеті ретінде ресми түрде тәуелсіздікке ие болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Бахрейндегі британдық Корольдік теңіз күштерінің тұрақты орналасуы тоқтатылды, ал АҚШ теңіз күштері бұрын британдық операциялар жүргізген 10 акр (40 000 м²) жерге көшірілді. Бұл нысан кейіннен АҚШ-тың Бесінші флотының штабына айналған Бахрейндегі теңіздік қолдау қызметіне дейін өсті. Эмират 1973 жылғы Йом-Киппур соғысынан кейін мұнай бағасының күрт өскен кезде пайда болды. Бахрейннің өзінің қоры сарқылып жатқан болса да, мұнай бағасының жоғары деңгейі көрші елдерде үлкен капитал жиналуына мүмкіндік берді. Патшалық 1975 жылы Леванттағы тағы бір соғыс – Ливан азаматтық соғысының арқасында осы жағдайды пайдаланды. Бейрут араб әлемінің қаржы орталығы болған, бірақ елдегі қақтығыстардың басталуы банк саласына дереу әсер етті. Бахрейн дамып келе жатқан Парсы шығанағының ортасында үлкен білімді жергілікті жұмыс күшін және тиімді фискалдық ережелерді ұсынды. Қаржы орталығы болу мүмкіндігін пайдалану елдегі басқа салалардың өсуіне әкелді. Бұл орта таптың дамуын күшейтіп, Бахрейнге тайпалық құрылымы басым көрші елдерінен өзгеше таптық құрылымды сыйлады. Бахрейнде үнді халқының көптен бері болуына қарамастан, осы кезде Патшалыққа жаппай көші-қон басталды, бұл Патшалықтың демографиялық жағдайына әсер етті. Филиппин, Пәкістан, Египет және Иран сияқты үшінші әлем елдерінен келген көптеген иммигранттар өз елдеріне қарағанда жақсы жалақыға тартылды.

After World War II, Bahrain became the centre for British administration of the lower Persian Gulf. In 1968, when the British Government announced its decision to end the treaty relationships with the Persian Gulf sheikdoms, Bahrain joined with Qatar and the seven Trucial States (which now form the United Arab Emirates) under British protection in an effort to form a union of Arab emirates. By mid 1971, however, the nine sheikhdoms still had not agreed on the terms of union. Accordingly, Bahrain sought independence as a separate entity. In 1969, both the British and Iranian governments agreed to approach the United Nations Secretariat to resolve the dispute of Bahrain's sovereignty. In early 1970, the Iranian government asked the UN secretary general to assess the will of the Bahraini people with regards to their sovereignty. The survey (sometimes referred to as a "referendum") took the form of a United Nations poll on whether islanders preferred independence or Iranian control. The report of the Personal Representative of the Secretary General on the consultation stated that "the overwhelming majority of the people of Bahrain wish to gain recognition of their identity in a full independent and sovereign State free to decide for itself its relations with other States." As a result, the United Nations Security Council unanimously passed Resolution 278 on 11 May 1970, The country subsequently became independent from the United Kingdom, declaring independence on 15 August 1971, and becoming formally independent as the State of Bahrain on 16 December 1971. At independence, the permanent Royal Navy presence in Bahrain ended and the United States Navy moved onto the 10 acres (40,000 m2) previously occupied by British operations. The installation later grew into Naval Support Activity Bahrain, headquarters for the United States Fifth Fleet. The emirate emerged just as the price of oil skyrocketed after the 1973 Yom Kippur War; while Bahrain's own reserves were being depleted the high oil price meant there was massive capitalisation in the Kingdom's neighbours. The Kingdom was able to exploit the situation thanks to another war in the Levant in 1975: the Lebanese Civil War. Beirut had long been the financial centre of the Arab world, but the outbreak of hostilities in the country had an immediate impact on the banking industry. Bahrain offered a new location at the centre of the booming Persian Gulf with a large educated indigenous workforce and sound fiscal regulations. Realizing the opportunity to become a financial centre resulted in growth in other industries in the country. This bolstered the development of the middle class and gave Bahrain a very different class structure from its tribal dominated neighbours. Although there had long been a large Indian presence in Bahrain, it was at this time that mass migration to the Kingdom began to take off with subsequent consequences for the Kingdom's demographics. Large numbers of immigrants from Third World countries such as the Philippines, Pakistan, Egypt, and Iran were attracted by better salaries than at home.

Конституциялық эксперимент

1973 жылғы жаңа Конституцияға сүйене отырып, Бахрейн ерлері 1973 жылы алғашқы Ұлттық Ассамблеясын сайлады (бірақ 1973 жылғы Конституцияның 43-бабы Ассамблеяның «жалпы сайлау құқығымен» сайланатынын айтса да, «сайлау заңының талаптарына сәйкес» деген шартты ереже үкіметке әйелдердің қатысуына кедергі келтіруге мүмкіндік берді). Ассамблея мен соңынан Әмір Иса ибн Салман әл-Халифа бірқатар мәселелер бойынша – сыртқы саясат, АҚШ-тың теңіз күштерінің болуы және бюджет – дауласса да, ең ірі қақтығыс Мемлекеттік қауіпсіздік заңы (SSL) төңірегінде болды. Ассамблея үкімет ұсынған заңды ратификациялаудан бас тартты, ол басқалармен қатар, адамдарды сот процесіз үш жылға дейін (мерзімі ұзартылатын) қамауға алуға және ұстауға рұқсат берді. Бұл заңға байланысты заң шығарудағы тұйыққа түсу қоғамдық дағдарыс тудырды, және 1975 жылдың 25 тамызында әмір Ассамблеяны таратып жіберді. Әмір содан кейін Мемлекеттік қауіпсіздік заңын жарлық арқылы бекітті және Ассамблеяның заң шығару өкілеттігіне қатысты Конституцияның баптарын күштен шығарды. Сол жылы әмір Мемлекеттік қауіпсіздік сотын құрды, оның үкімдеріне шағымдануға болмады.

Иран революциясы және әлеуметтік-саяси өзгерістер

Саяси исламның 1970 жылдары Таяу Шығысты шарпып, 1979 жылы Иран революциясына әкелген толқыны Бахрейннің әлеуметтік және саяси дамуына зор әсер етті. Бахрейннің көрші елдерінен көбірек либералды болуына себеп болған бірнеше фактор болды, бірақ ислами діни фундаментализмнің күшеюі бұл факторларға қарсы шықты. Бахрейннің көпүрлілік дәстүрлері, көбінесе елдің күрделі конфессиялық және демографиялық құрамының нәтижесі болды, ол шиит мұсылмандары, суннит мұсылмандары, этникалық ирандықтар (Хувала) және (Аджамдар), сондай-ақ көптеген аз ұлтты діндердің бірге өмір сүруін және жұмыс істеуін қажет етті. Бұл төзімділік араб ұлтшылдығы мен марксизмнің негізгі наразылық формалары ретінде күшейді, екеуі де әлеуметтік прогрессивті болды және діни байланыстарды екінші орынға қойды. Елдің дәстүрлі түрде саудаға тәуелділігі ашықтықты одан әрі ынталандырды. Шаһтың құлауынан туған саяси құлтырау Бахрейн саясатының динамикасын өзгертті. 1981 жылы Бахрейнді азат етуге арналған ислами фронты (демеуші Иран ұйымы) мемлекеттік төңкеріс жасауға тырысты. Олардың мақсаты Бахрейн басшылығын өлтіріп, дін басымен басқарылатын ислами теократия құру болды. Төңкеріс әрекеті мен Иран-Ирак соғысының басталуы Парсы шығанағы ынтымақтастық кеңесінің құрылуына әкелді, оған Бахрейн, Кувейт, Оман, Катар, Сауд Арабиясы және Біріккен Араб Эмираттары қосылды. Саддам Хусейннің Ирактың Кувейтке басып кіруінен кейін аймақтық белгісіздік сезімі одан әрі күшейді, бұл 1991 жылғы Парсы шығанағы соғысын тудырды.

1990 жылдар

1990 жылдары демократиялық реформалардың жетіспеушілігіне сын көбейді. Осы аласапыран салдарынан шамамен қырық адам қаза тапты және 1999 жылы Хамад ибн Иса әл-Халифа әмір болғаннан кейін тоқтатылды. Әмір 1992 жылғы желтоқсанда 30 мүшеден тұратын Консультативтік кеңесті төрт жылдық мерзімге тағайындады. 1994 жылғы 5 желтоқсанда шиит дін қызметкері шейх Али Салман Ұлттық жиналысты қайта құруға шақырып, биліктегі әулетті сынағаннан кейін наразылықтар болды. Халықаралық марафонда жалаңаяқ жүгірген әйелдерге тас лақтырған жастардың тобы полициямен қақтығысқа түсті. 1995 жылдың қаңтарында шейх Али Салман елден қуылды және Ұлыбританиядан пана сұрады. 1995 жылғы маусымдағы кабинет қайта құруы нәтижесінде үкіметке бес шиит министрі кірді. 1995 жылғы сәуірде тұтқындалған шиит дінбасы шейх Абдул Әмір әл-Жамри бес айдан кейін босатылды. Манаманың бизнес ауданында бомбалық шабуылдардан кейін, әл-Жамри 1996 жылғы 18 қаңтарда қайтадан тұтқындалды. 8 ақпанда сүнни заңгер және ақын Ахмад әл Шамлан да ұсталды, бірақ сәуірде босатылды. 1996 жылғы маусымда үкімет "Хезболла Бахрейн" деп аталатын ұйымның ирандық қолдаумен жасалған тағы бір төңкеріс жоспарын жолдарын тапқанын мәлімдеді. 1998 жылғы желтоқсанда Бахрейн АҚШ пен Ұлыбританияның Иракқа қарсы "Жалпақ түлкі" операциясының бомбалау науқаны үшін әскери базаларын ұсынды. 1999 жылғы наурызда әмір шейх Иса қайтыс болды, оның орнына үлкен ұлы Хамад бин Иса әл-Халифа келді. 1999 жылғы шілдеде шейх әл-Жамри 10 жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ кейін жаңа әмір оны кешірді. 2000 жылғы қыркүйекте Консультативтік кеңеске алғаш рет мұсылман емес (бір христиан және бір еврей бизнесмені) және төрт әйел мүшелер тағайындалды.

2000 жылдар

2001 жылы бахрейндықтар эмирдің (қазіргі патша) елді конституциялық монархияға айналдыру туралы ұсыныстарын қызу қолдады. 2001 жылдың 14-15 ақпанында өткен референдумда Ұлттық әрекеттер хартасы үлкен қолдауға ие болды. Әмір әйелдерге сайлау құқығын берді және барлық саяси тұтқындарды босатып жіберді. 2002 жылдың 14 ақпанында Ұлттық әрекеттер хартасы қабылданғаннан кейін Бахрейн ресми атауын Бахрейн мемлекетінен (давла) Бахрейн Корольдігіне өзгертті. 2002 жылдың мамырында жергілікті сайлаулар өтті. Әйелдер алғаш рет дауыс беруге және кандидат болуға мүмкіндік алды, бірақ бірде-бір орын жеңе алмады. 2002 жылдың қазан айында өткен парламент сайлауы – соңғы 30 жылдағы алғашқы сайлау – 40 мүшеден тұратын Депутаттар кеңесі үшін өтті, оның құрамында он шақты шиит депутаттары болды. Билік өкілдері сайлауға қатысу деңгейі 50%-дан асып кеткенін мәлімдеді, бірақ сыншылар бойкотқа шақырды. 2003 жылдың мамырында мыңдаған адам түрмеде қиындық көргендер патшадан күдіктілерді сотқа беруге кедергі келтіретін заңды жоюды сұрады. Нада Хаффад 2004 жылдың сәуір айында денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды – үкіметтік министрлікті басқарған алғашқы әйел. Келесі айда Манамада Ирактың қасиетті қалалары Наджаф және Кербела маңындағы қақтығыстарға қарсы наразылықтар өтті, нәтижесінде патша полиция наразылықты тоқтатуға тырысқаннан кейін ішкі істер министрін қызметтен босатып жіберді. 2005 жылдың наурыз-маусым айларында мыңдаған наразылыққа қатысушылар толыққанды сайланған парламентті талап етті. 2006 жылдың қарашасында өткен жалпы сайлауда шиит оппозициясы орындардың 40%-ын жеңіп алды. Шиит дінінің өкілі Джавад әл-Араедх вице-премьер болып тағайындалды. 2008 жылдың мамырында еврей әйел Хауда Нону Бахрейннің АҚШ-тағы елшісі болып тағайындалды. Ол араб әлеміндегі алғашқы еврей елшісі деп есептеледі. 2008 жылдың желтоқсан айында Бахрейннің ұлттық мерекелері кезінде қолдан жасалған бомбаларды жаруды жоспарлаған бірнеше адам қамауға алынды. 2009 жылдың сәуір айында король ұлттық қауіпсіздікке қауіп келтірген айыппен 170-тен астам тұтқынды кешірді, оның ішінде мемлекетті құлатуға тырысқан деген айыппен сотталған 35 шиит болды. Алайда 2010 жылдың қыркүйегінде сайлауға дейін шиит оппозициясының 20 жетекшісі қамауға алынып, зорлық-зомбылық пен саботаж арқылы монархияны құлатуға тырысқандары айыпталды. Қазан айында өткен парламент сайлауында басты шиит оппозициялық тобы "Әл-Вейфақ" аз ғана жетістікке жетті. 2001 жылы Гаагадағы Халықаралық сот Хавар аралдары бойынша шекаралық дауды шешкеннен кейін көршілес Катармен қарым-қатынас жақсарды. Бахрейн 2004 жылы АҚШ-пен еркін сауда туралы келісімге қол қойды, бірақ Сауд Арабиясы бұл қадамды аймақтық экономикалық интеграцияға кедергі келтіреді деп сынады. Катар мен Бахрейн Персия шығанағы арқылы екі елді байланыстыратын Катар-Бахрейн достық көпірін салуды жоспарлап отыр, ол аяқталған жағдайда әлемдегі ең ұзын тұрақты көпір болады.

In 2001 Bahrainis strongly backed proposals put by the emir – now the king – to turn the country into a constitutional monarchy with an elected parliament and an independent judiciary. A referendum on 14–15 February 2001 massively supported the National Action Charter. The emir gave women the right to vote, and released all political prisoners. As part of the adoption of the National Action Charter on 14 February 2002, Bahrain changed its formal name from the State (dawla) of Bahrain to the Kingdom of Bahrain. Local elections were held in May 2002. For the first time women could vote and stand as candidates, but failed to win a seat. Parliamentary elections – the first such in nearly 30 years – were held in October 2002 for a 40 member parliament, the Council of Deputies, which included a dozen Shia MPs. Authorities said the turnout was more than 50% despite a call by critics for a boycott. In May 2003 thousands of victims of alleged torture petitioned the king to cancel a law which prevents them from suing suspected torturers. Nada Haffadh was made health minister in April 2004 – the first woman to head a government ministry. The following month, protests in Manama against fighting in the Iraqi holy cities of Najaf and Karbala saw the king sack his interior minister after police tried to prevent the protest. In March–June 2005, thousands of protest marchers demanded a fully elected parliament. In the general election of November 2006, the Shia opposition won 40% of the seats. A Shia Muslim, Jawad Al Arrayedh, was named as a deputy prime minister. A Jewish woman, Houda Nonoo, was appointed Bahrain's ambassador to the US in 2008 May. She is believed to be the Arab world's first Jewish ambassador. Authorities arrest several people who allegedly planned to detonate homemade bombs during Bahrain's national celebrations in December 2008. In April 2009, the King pardoned more than 170 prisoners charged with endangering national security, including 35 Shias being tried on charges of trying to overthrow the state. However, in September 2010, in the run up to the elections, 20 Shia opposition leaders were arrested and accused of plotting to overthrow monarchy by promoting violent protests and sabotage. In the October parliamentary elections, the main Shia opposition group, Al Wefaq, could make only slender gains. Relations improved with neighbouring Qatar after the border dispute over the Hawar Islands was resolved by the International Court of Justice in The Hague in 2001. Bahrain negotiated a free trade agreement with the United States in 2004, although Saudi Arabia criticized the move, saying it hindered regional economic integration. Qatar and Bahrain have made plans to build the Qatar Bahrain Friendship Bridge to link the countries across the Persian Gulf, which would be the longest fixed link bridge in the world if completed.

Бахрейн көтерілісі (2011 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Бахрейндегі наразылық акциялары 14 ақпанда басталды және бастапқыда саяси еркіндікке қол жеткізуге және адам құқықтарын құрметтеуге бағытталған еді; олар монархияға тікелей қауіп төндірмеуге арналған емес. Шииттік көпшіліктің сунниттік үкіметпен билік етуіне деген наразылығы басты себеп болды, бірақ Тунис пен Египеттегі наразылықтар осы демонстрацияларға шабыт берген деп айтылады. 18 ақпанда әскери күштер айналма жолға қайта кіруге тырысқан наразыларға оқ атып, біреуін қаза тапты. Келесі күндері ірі демонстрациялар өтті; 21 ақпанда үкіметті қолдаушы Ұлттық бірлік жиыны ондаған мың адамды жинады, ал 22 ақпанда Перл айналымындағы наразылықшылардың саны 100 мыңнан астам адам шеру өткізгеннен кейін 150 мыңнан асты. 15 наурызда король Хамад бин Иса әл-Халифа үш айлық төтенше жағдай жариялады және елдегі қақтығыстар кеңейген кезде әскерилерге бақылауды қайта орнатуды тапсырды. 16 наурызда қарулы сарбаздар мен тәртіп сақшылары Перл айналымындағы наразылық лагерін тазартып, нәтижесінде 3 полицей және 3 наразылық білдіруші қаза тапты. Кейін, 18 наурызда үкімет Перл айналымындағы ескерткішті бұзды. 1 маусымда төтенше жағдай күшін жойғаннан кейін оппозициялық партиялар бірнеше ірі митингтер ұйымдастырды. Астанадан тыс жерлерде ұсақ көлемді наразылықтар мен қақтығыстар күнделікті болып келеді. 2012 жылдың 9 наурызында 100 мыңнан астам адам оппозиция "тарихтағы ең ірі шеру" деп атаған наразылыққа қатысты. Полицияның жауабы "бейбіт және қарусыз" наразылық білдірушілерге, соның ішінде дәрігерлер мен блогерлерге қарсы "қатыгез" жарыс ретінде сипатталды. Полиция шииттік аудандарда түн ортасында үйлерге шабуыл жасап, бекеттерде ұрып-соғып, "үркіту науқаны" аясында медициналық көмек көрсетуден бас тартты. 2929-дан астам адам тұтқындалды, ал кем дегенде бес адам полиция күзетінде азаптаудан көз жұмды. Есепте жүйелі түрде азаптау тоқтатылғаны анықталса да, көтеріліс басталғаннан бері 120-дан астам адам қаза тапты.

The protests in Bahrain started on 14 February, and were initially aimed at achieving greater political freedom and respect for human rights; they were not intended to directly threaten the monarchy. Lingering frustration among the Shiite majority with being ruled by the Sunni government was a major root cause, but the protests in Tunisia and Egypt are cited as the inspiration for the demonstrations. On 18 February army forces opened fire on protesters when they tried to reenter the roundabout, fatally wounding one. Subsequent days saw large demonstrations; on 21 February a pro government Gathering of National Unity drew tens of thousands, whilst on 22 February the number of protestors at the Pearl Roundabout peaked at over 150,000 after more than 100,000 protesters marched there. King Hamad bin Isa Al Khalifa declared a three month state of emergency on 15 March and asked the military to reassert its control as clashes spread across the country. On 16 March, armed soldiers and riot police cleared the protesters' camp in the Pearl Roundabout, in which 3 policemen and 3 protesters were reportedly killed. Later, on 18 March, the government tore down Pearl Roundabout monument. After the lifting of emergency law on 1 June, several large rallies were staged by the opposition parties. Smaller scale protests and clashes outside of the capital have continued to occur almost daily. On 9 March 2012 over 100,000 protested in what the opposition called "the biggest march in our history". The police response has been described as a "brutal" crackdown on "peaceful and unarmed" protestors, including doctors and bloggers. The police carried out midnight house raids in Shia neighbourhoods, beatings at checkpoints, and denial of medical care in a "campaign of intimidation". More than 2,929 people have been arrested, and at least five people died from torture while in police custody. Although the report found that systematic torture had stopped, More than 120 people had died since the start of the uprising.