Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Хендрик Адриан ван Реде тот Дракенштейн (Амстердам, 13 сәуір 1636 – теңізде, 15 желтоқсан 1691) – Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының әскери қызметкері, колониялық әкімшісі және табиғатты зерттеуші. 1669 және 1676 жылдар аралығында ол Кочидегі Голландия Малабарының губернаторы болып қызмет етті және өңірдегі 740 түрлі өсімдікті сипаттаған "Хортус Малабарикус" кітабын жазуға жиырма бес адамды жұмылдырды. Мидрехт мырзасы ретінде ол Кейп колонияларын басқаруға да қатысты. Entada rheedii сияқты көптеген өсімдіктер оның құрметіне аталған.
Hendrik Adriaan van Rheede tot Drakenstein (Amsterdam, 13 April 1636 – at sea, 15 December 1691) was a military man and a colonial administrator of the Dutch East India Company and naturalist. Between 1669 and 1676 he served as a governor of Dutch Malabar at Kochi and employed twenty five people on his book Hortus Malabaricus, describing 740 plants in the region. As Lord of Mydrecht, he also played a role in the governance of the Cape colonies. Many plants such as the vine Entada rheedii are named for him.
Өмірбаян
Ван Реде Утрехт провинциясының саяси, әкімшілік және мәдени өмірінде жетекші рөл атқарған дворяндық отбасында дүниеге келген. Оның анасы, Элизабет ван Утенхове, 1637 жылы қайтыс болды, ал әкесі, Эрнст ван Реде, Амстердам адмиралтействосының кеңесшісі, ол төрт жасында қайтыс болды. Жеті баланың ең кенжесі Хендрик Адриан он төрт жасында үйден кетіп қалды. 1656 жылы ол Голландияның Шығыс Үндістан компаниясына (V. O. C., Vereenigde Oostindische Compagnie) әскери қызметші ретінде қосылды және Йохан Бакс ван Херентальспен бірге қызмет етті (ол да табиғи тарихқа қызығушылық танытты). Ван Реде адмирал Рийклоф ван Гоенспен бірге Үндістанның батыс жағалауында португалдарға қарсы жорықтарда қызмет етті. Ол тез арада прапорщик болып жоғары көтерілді. 1663 жылы Кочин қоршауы кезінде оған Кочиннің ескі патшайымы Рани Гангадара Лакшмиді қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін тұтқындауға бұйрық берілді. Бұл әрекет оның өмірін патша отбасының қырғынынан құтқарды. Кочиннің келесі патшасы Вир Керала Верма VOC-тен тажына отырды және Ван Реде Кочин патшалығының 'regedore maior' немесе бірінші кеңесшісі болып тағайындалды. Ван Реде патшамен достық қарым-қатынас жасап, оған әкімшілік іс-әрекеттерде және Малабардың басқа патшалықтарымен араласуда көмектесті. Келесі екі жыл ішінде ван Реде Малабар князьдерінен сауда монополиясын алу үшін келіссөздер жүргізу арқылы және кейде қарсылық білдірген князьдерге қарсы әскери күш қолдану үшін ВОК атынан Малабарға көп саяхат жасады. 1665 жылы ол Жафнаға қолбасшы болып тағайындалды және сол кезде Тутикориндегі голландтық бас қолбасшы Иоган Ньёхофты жемшөп контрабандасы үшін тұтқындап, Батавияға соттауға жіберді. 1667 жылы ван Реде Килонның басшысы ретінде Малабарға оралды. Квилон Оңтүстік Малабардағы бұрыш, қант және опиум саудасының орталығы болды. Алайда Ван Редеге сол жердегі жұмысы ұнамады, ол отставкаға кетті және Сейлонға Компанияның барлық әскерлерінің бірінші капитаны ретінде қайта тағайындалды. 1669 жылы Ван Реде Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясынан Ван Гоенспен жұмыстан кетуіне мәжбүр болды. Ол Ван Гоенстің репрессивті шараларына қарсы шығып, келіссөздерді жақтырды, бірақ 1670 жылы ол Голландияның Малабар штатының қолбасшысы болып тағайындалды. 1671 жылы ол Каликут Замориндерімен соғысты. 1672 жылы оған бұрынғы VOC қызметкері Франсуа Каронмен жұмыс істеу керек болды, ол кезде Француз Шығыс Үндістан компаниясына қызмет етті. 1677 жылы Ван Реде Джакартаға көшіп барып, Үндістан кеңесінде тағайындалды. Ол алты айдай қалады, бірақ Ван Гоенспен арадағы қақтығыс күшейе түседі. Ол 1678 жылы маусымда Амстердамға оралды. 1680 жылдан бастап ол өзін Мидрехт (Mydrecht) лорды деп атай алды. 1681 жылы ол ботаниктер Ян Коммелин мен Йоханнес Мунникспен келісімшартқа қол қойып, "Hortus Malabaricus" қолжазбасын жасауды бастады. 1684 жылы компанияның "директорлары" (он жеті адам кеңесінің) оны қызметкерлері арасындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес үшін Кейп колониясын, Цейлонды және Голландиялық Үндістанды тексеруге уәкілеттік берді. Ол онымен бірге Айзек Сульманспен бірге жүруге тағайындады. Олар Саймон ван дер Стелге, Гуд Хоуп мысығына және Грот Констансияға барды; Грот Дракенштейн ауданы оның есімімен аталған. Ван Реде орман және шарап шаруашылығына қатысты шараларды ұсынды. Мидрехт әміршісі Реде құлдарға қалай қарау керектігіне қатысты ережелерді де шығарды және құл балаларына оқуға және жазуға үйрету керектігін жарлық шығарды. 1687 жылы губернатор Ван дер Стел бұл аймақты фермерлерге ашты. Ван Реде еркек емес, бірақ Малабардан шыққан, әкесі белгісіз голландиялық қызды асырап алған. Ол Батавияға бара жатқанда, амбициялы әкімші Ван Гоенс-младшиймен кездеседі. Екі жігіт де бір-бірін мүлдем ұнатпады. Осыдан біраз уақыт бұрын Ван Гоенс әлемдегі кез келген басқа елдердің бәсекелестікке ұшырауынан қорқып, Амстердамның қалалық бақшасына арналған барлық акклиматизацияланған қызыл ағаштарды жою туралы бұйрық берді. Мүмкін, сол кезде Гран-пенсионер Гаспар Фагельдің сирек кездесетін ағаштары да жойылған шығар. Ван Реде Коломбоға, екі айдан кейін Бенгалияға жөнелтілді. Ол көптеген сауда орындарына, әсіресе Хуглиге барды. Оның келесі мақсаты - Коромандель болды және ол Нагапаттинамда бір жыл тұрды. 1690 жылы ол Жаффнада діни семинария құрды. Содан кейін ол Тутикоринге және Малабарға барды. 1691 жылдың қараша айының соңында ол голландтық Сураттеге жүзіп барды, бірақ 1691 жылдың 15 желтоқсанында Бомбей жағалауында теңізде қайтыс болды. Кейбір авторлар оны VOC қызметкерлері улаған дейді, ал басқалары ол бұрыннан ауру болған еді. Ван Реде 1692 жылдың 3 қаңтарында Суратта, қызы Франсин мен көптеген көрнекті тұлғалардың қатысуымен жерленді. Қатысушылардың арасында Ван Реденің хатшысы Хендрик Звардкроон, Голланд Шығыс Үндістанның болашақ губернаторы да болды.
Van Rheede was born into a family of noblemen that played a leading role in the political, administrative and cultural life of the province of Utrecht. His mother, Elisabeth van Utenhove, died in 1637 while his father, Ernst van Rheede, Council at the Admiralty of Amsterdam, died when he was four. Hendrik Adriaan, the youngest of seven children, left home at the age of fourteen. In 1656 he joined as a soldier in the Dutch East India Company (V. O. C., Vereenigde Oostindische Compagnie) and served alongside Johan Bax van Herenthals (who would also take an interest in natural history). Van Rheede served under Admiral Rijcklof van Goens in campaigns against the Portuguese on the west coast of India in erstwhile Dutch Malabar. He gained rapid promotion becoming an ensign. In 1663, during a siege of Cochin, he was ordered to arrest the old queen of Cochin Rani Gangadhara Lakshmi to keep her safe, and this act saved her life from the massacre of the royal family. The subsequent king of Cochin, Vir Kerala Verma was crowned by the VOC and Van Rheede was appointed as the 'regedore maior' or the first councillor of the kingdom of Cochin. Van Rheede maintained cordial relations with the king and helped him in administration as well as mediation with the other kingdoms of Malabar. During the next two years, van Rheede traveled extensively in Malabar on behalf of VOC to get trade monopolies from the Malabar princes by negotiations and occasionally using military forces against reluctant princes. In 1665 he was appointed as commander in Jaffna and had Johan Nieuhof who at the time was the Dutch chief at Tuticorin, arrested for smuggling pearls and sent to Batavia for trial. In 1667 van Rheede was back in Malabar as the Chief of Quilon to undertake the management of the Company factory there. Quilon was the centre of the pepper, cinnamon and opium trade in South Malabar. However Van Rheede did not like his work there and tendered his resignation and was transferred back to Ceylon as the first captain in command of all troops of the Company there. In 1669 Van Rheede seems to have been forced to resign from the Dutch East India Company by Van Goens. The resignation was made as he opposed the repressive measures of Van Goens and instead favoured negotiation, but in 1670 he is appointed as commander of Dutch Malabar. In 1671 he fought with the Zamorin of Calicut. In 1672 he had to deal with the former VOC employee François Caron, then serving the French East India Company. In 1677 Van Rheede moved to Jakarta, being appointed in the Counsel of India. He stayed for about six months but the conflict with Van Goens grew fiercer. He returned to Amsterdam in June 1678. Since 1680 he could call himself Lord of Mijdrecht (Mydrecht). In 1681 he signed a contract with the botanists Jan Commelin and Johannes Munnicks and began work on the manuscript of the Hortus Malabaricus. In 1684 he was empowered by the "directors" (Council of Seventeen) of the Company to inspect the Cape Colony, Ceylon and Dutch India to combat corruption within their employees. He appointed Isaac Soolmans to accompany him. They visited Simon van der Stel in Cape of Good Hope, and Groot Constantia; the area Groot Drakenstein was named after him. Van Rheede recommended measures for forestry and viniculture. Rheede, the Lord of Mydrecht, also made rules on how slaves would be treated and he decreed that slave children had to be taught to read and write with any flogging requiring permission. In 1687 Governor Van der Stel opened this region to farmers. Van Rheede was a bachelor, but had adopted a girl from Malabar with an unknown Dutch father. He met with Van Goens junior, an ambitious administrator on his way to Batavia. Both men didn't like each other at all. Some time before Van Goens had given orders—afraid for competition anywhere else in the world—to extirpate all the acclimatizating cinnamon trees which were destined for the Amsterdam Municipal Garden. It is possible that the rare trees for the Grand Pensionary Gaspar Fagel were then also destroyed. Van Rheede sailed to Colombo and after two months to Bengal. He visited many VOC trading posts, especially around Hooghly. His next destination was the Coromandel and he stayed for one year in Nagapattinam. In 1690 he founded a seminary in Jaffna. Then he went to Tuticorin and the Malabar. In the end of November 1691 he sailed to Dutch Suratte, but died at sea, off the coast of Bombay on December 15, 1691. Some authors suggest that he was poisoned by VOC employees while others that he was sick already for a while. Van Rheede was buried at Surat on 3 January 1692 in the presence of his daughter Francine and many notables. Among the attendants was also Van Rheede's secretary Hendrick Zwaardecroon, the future Governor General of the Dutch East Indies.