Макс Хавелар: Голланд сауда компаниясының кофе саудасы
Max Havelaar
«Макс Хавелар» – 1860 жылғы роман, Голландияның Индонезиядағы отарлық саясатына әсер еткен. Жауадағы коррупциямен күрескен Хавелардың тарихы. Кітаптар, әдебиет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1860 жылғы роман Мултатулидің 1860 жылғы романы «Макс Хавелар; немесе Голландия сауда компаниясының кофе аукциондары» (Max Havelaar; of, De koffi veilingen der Nederlandsche Handel Maatschappy) – Мултатулидің (Эдуард Доуес Деккердің псевдонимі) 1860 жылғы романы, ол 19 және 20 ғасырлардың басында Голландияның Шығыс Үндістанындағы голландтық отаршылдық саясатты қалыптастыру және өзгертуде маңызды рөл атқарды. Романда басты кейіпкер Макс Хавелар сол кездегі голландтық колония болған Явадағы сыбайлас жемқорлық жүйемен күресуге тырысады. Романның басындағы әйгілі сөйлем: "Ik ben makelaar in koffie, en woon op de Lauriergracht, Nº 37." ("Мен кофе брокерімін және Лауриерграхт көшесі, 37 нөмірде тұрамын.")
1860 novel by Multatuli
the 1860 novel
Max Havelaar; or, The Coffee Auctions of the Dutch Trading Company (Max Havelaar; of, De koffi veilingen der Nederlandsche Handel Maatschappy) is an 1860 novel by Multatuli (the pen name of Eduard Douwes Dekker), which played a key role in shaping and modifying Dutch colonial policy in the Dutch East Indies in the nineteenth and early twentieth century. In the novel, the protagonist, Max Havelaar, tries to battle against a corrupt government system in Java, which was then a Dutch colony. The novel's opening line is famous: "Ik ben makelaar in koffie, en woon op de Lauriergracht, Nº 37." ("I am a coffee broker, and live on the Lauriergracht, Nº 37. ").
Өмірбаян
XIX ғасырдың ортасына қарай Голландиялық Шығыс Үндістанның (қазіргі Индонезия) отаршылдық бақылауы Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясынан (VOC) Голландия үкіметіне VOC-тің экономикалық сәтсіздіктеріне байланысты өтті. Табысты арттыру үшін Голландияның отаршылдық үкіметі Индонезия фермерлеріне күріш сияқты негізгі тағамдарды өсірудің орнына қант және кофе сияқты коммерциялық дақылдарды өсіруді міндеттеген "Өсімдеу жүйесі" (голландша: cultuurstelsel) деп аталатын бірқатар саясатты жүзеге асырды. Сонымен қатар, отаршылдық үкімет салық жинау жүйесін енгізді, онда салық жинаушы агенттер комиссиялық төлем алатын. Осы екі стратегияның бірігуі, әсіресе Ява және Суматра аралдарында отаршылдық биліктің теріс пайдалануына кең жол ашты, нәтижесінде фермерлердің кедейлікке түсуі мен кеңінен аштыққа ұшырауына әкелді. Колонияны аз ғана әскер мен мемлекеттік қызметкерлер басқарды. Бұрынғы билеушілер жергілікті халыққа абсолютті билік пен бақылауын сақтап қалды – бұл көптеген отарлаушы елдер қолданған кең таралған стратегия еді. Сонымен қатар, голландиялық мемлекет опық сату арқылы үлкен байлыққа ие болды, бұл әдет VOC билігі кезінде ғасырлар бұрын басталған еді. Сол кезде опық – жалғыз тиімді ауыртпалықты басатын дәрі болып саналды, ал жергілікті халықтың қырынан көптеген адамдар оған тәуелді болып, кедейлікте қалды. Бұл "опық режимі" деп аталды. Заңды және контрабандалық опықты ажырату үшін оған қарапайым реагент қосылды. Анықталған жағдайда контрабандистер қатаң жазаға тартылды. Мултатули осы отаршылдық саясатқа наразылық білдіре отырып, "Макс Хавелар" романын жазды, бірақ оның тағы бір мақсаты – мемлекеттік қызметтен кеткені үшін оңалту іздеу болды. Оның лаконикалық жазу стиліне қарамастан, ол сол кезде Еуропада тұратын еуропалықтарға олардың байлығының себебі әлемнің басқа бөліктеріндегі адамдардың азаптары екенін түсіндірді. Бұл түсінік ақырында Голландияның отаршылдық үкіметінің отаршылдық үкіметке адал элита мүшелеріне білім беру арқылы отаршылдыққа қарызын "өтеуге" тырысқан жаңа этикалық саясатының негізі болды. Индонезиялық романист Прамоедья Ананта Тоердің пікірінше, "Макс Хавелар" осы білім беру реформаларын іске қосып, 1945 жылдан кейін Индонезиядағы голландтық отаршылдықты аяқтаған және Африка мен әлемнің басқа аймақтарындағы отаршылдықты жоюға шақырудың ықпалды күшіне айналған ұлтшыл қозғалысқа жауапты болды. Осылайша, Прамоедьяның айтуынша, "Макс Хавелар" – "колониализмді өлтірген кітап". Соңғы тарауда автор кітапты "мен білетін бірнеше тілге, сондай-ақ үйрене алатын көптеген тілдерге" аударатынын мәлімдейді. Шындығында, "Макс Хавелар" отыз төрт тілге аударылған. Ол алғаш рет 1868 жылы ағылшын тіліне аударылды. Индонезияда бұл роман Сукарно және басқа да ертедегі ұлтшыл көшбасшылар, мысалы автордың индо (еуразиялық) ұрпағы Эрнест Доуес Деккер, оны түпнұсқа голланд тілінде оқығаннан кейін шабыт көзіне айналды. Ол 1972 жылға дейін индонезия тіліне аударылмады. Романда голландтық отаршылдық әкімшісі Макс Хавелар туралы әңгіме екі қарама-қарсы кейіпкер арқылы айтылады: екіжүзді кофе саудагері Батавус Дрогстоппель, Хавелардың қолжазбаларын кофе саудасы туралы жазуға ниеттенген, және романтикалық неміс шәкірті Штерн, Дрогстоппель оқиғаға қызығуын жоғалтқан кезде оны өз қолына алады. Кітаптың алғашқы тарауы болатын оқиғалардың сатирикалық сипатын анық көрсетеді, Дрогстоппель өзінің өркөкірек және жалдамалы дүниетанымын ұзақ баяндайды. Романның соңында Мултатули өзі қаламды алып, кітап Голландияның отаршылдық саясатын айыптаумен және Голландия королі Вильгельм III-ге Индонезия халқының мүддесі үшін араласуға шақырумен аяқталады.
By the mid nineteenth century, the colonial control of the Dutch East Indies (present day Indonesia) had passed from the Dutch East India Company (VOC) to the Dutch government due to the economic failure of the VOC. In order to increase revenue, the Dutch colonial government implemented a series of policies termed the Cultivation System (Dutch: cultuurstelsel), which mandated Indonesian farmers to grow a quota of commercial crops such as sugar and coffee, instead of growing staple foods such as rice. At the same time, the colonial government also implemented a tax collection system in which the collecting agents were paid by commission. The combination of these two strategies caused widespread abuse of colonial power, especially on the islands of Java and Sumatra, resulting in abject poverty and widespread starvation of the farmers. The colony was governed with a minimum of soldiers and government officials. The former rulers maintained their absolute power and control over the natives: a quite common strategy used by many colonising countries. In addition, the Dutch state earned a fortune with the sale of opium to the natives, a practice begun centuries earlier under VOC rule. At that time, opium was the only known effective pain killer, and a considerable percentage of the natives were addicted to it, being kept poor in this way. This was called the "opium regime". To distinguish between smuggled and legal opium, a simple reagent was added. After discovery the smuggler could count on a severe punishment. Multatuli wrote Max Havelaar in protest against these colonial policies, but another goal was to seek rehabilitation for his resignation from governmental service. Despite its terse writing style, it raised the awareness of Europeans living in Europe at the time that the wealth that they enjoyed was the result of suffering in other parts of the world. This awareness eventually formed the motivation for the new Ethical Policy by which the Dutch colonial government attempted to "repay" their debt to their colonial subjects by providing education to some classes of natives, generally members of the elite loyal to the colonial government. Indonesian novelist Pramoedya Ananta Toer argued that by triggering these educational reforms, Max Havelaar was in turn responsible for the nationalist movement that ended Dutch colonialism in Indonesia after 1945, and which was instrumental in the call for decolonization in Africa and elsewhere in the world. Thus, according to Pramoedya, Max Havelaar is "the book that killed colonialism". In the last chapter the author announces that he will translate the book "into the few languages I know, and into the many languages I can learn." In fact, Max Havelaar has been translated into thirty four languages. It was first translated into English in 1868. In Indonesia, the novel was cited as an inspiration by Sukarno and other early nationalist leaders, such as the author's Indo (Eurasian) descendant Ernest Douwes Dekker, who had read it in its original Dutch. It was not translated into Indonesian until 1972. In the novel, the story of Max Havelaar, a Dutch colonial administrator, is told by two diametrically opposed characters: the hypocritical coffee merchant Batavus Droogstoppel, who intends to use Havelaar's manuscripts to write about the coffee trade, and the romantic German apprentice Stern, who takes over when Droogstoppel loses interest in the story. The opening chapter of the book nicely sets the tone of the satirical nature of what is to follow, with Droogstoppel articulating his pompous and mercenary world view at length. At the very end of the novel Multatuli himself takes the pen and the book culminates in a denunciation of Dutch colonial policies and a plea to king William III of the Netherlands to intervene on behalf of his Indonesian subjects.