Кіріспе

Голландиялық колониялық губернатор (1619–1677)

Йохан Антониссон "Ян" ван Рибек (21 сәуір 1619 – 18 қаңтар 1677) – голланд теңізшісі және Голландтың Шығыс Үндістан компаниясының колониялық басшысы.

Ерте өмір

Ян ван Рибек 1619 жылы 21 сәуірде Кулемборг қаласында хирургтың ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Шидам қаласында өсті, 1649 жылы 28 наурызда 19 жасар Мария де ла Квилерьеге үйленді. Ол 1664 жылы 2 қарашада 35 жасында, қазіргі Малайзияның бір бөлігі болып табылатын Малакка қаласында қайтыс болды. Олардың сегіз немесе тоғыз баласы болды, олардың көпшілігі балалық шақта қайтыс болды. Олардың ұлы Абрахам ван Рибек Кейпта туды, кейін Голландиялық Шығыс Үндістанның генерал-губернаторы болды.

VOC-тағы жұмыспен қамту

1639 жылы Vereenigde Oost Indische Compagnie (VOC) (Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы) қатарына қосылғаннан кейін, ол бірнеше лауазымда қызмет етті, соның ішінде Шығыс Үндістандағы Батавиядағы хирург көмекшісі болып жұмыс істеді. Ван Рибекке Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы болашақ Оңтүстік Африкадағы алғашқы голландтық поселенің басқаруын жүктеуді тапсырды және 1651 жылдың 24 желтоқсанында Текселден аттанды. Ол екі кемемен (Дроммедарис және Гоеде Хоуп) 1652 жылдың 6 сәуірінде, ал үшінші кеме – Рейджер 1652 жылдың 7 сәуірінде Кеп Таунының болашақ орнындағы Кеп шығанағына жетті. Оның ілесінде 82 ер адам және 8 әйел, соның ішінде әйелі Мария болды. Бұл бекініс 1666 және 1679 жылдар аралығында Ван Рибекке мыс аймақтан кеткеннен кейін салынған Ізгі Үміт сарайымен алмастырылды. 1654 жылдың қаңтарында «Найрден» кемесімен келген, Ван Рибекке туыс Кулемборгер Роэльф де Ман (1634–1663) қосылды. Роэльф колонияның есепшісі болып тағайындалды, кейін екінші басшылыққа көтерілді. Ван Рибекке Оңтүстік Африкадан ашылған C/1652 Y1 кометасы туралы хабарлады, ол 1652 жылдың 17 желтоқсанында байқалды. Олардың ішінде жүзім, дәнді дақылдар, жер жаңғағы, картоп, алма және цитрус жемістері аймақтың қоғамдары мен экономикасына маңызды және ұзақ мерзімді әсер етті. Мысалы, 1659 жылы ол колонияда қызыл шарап өндіру үшін жүзімдік шаруашылығын құрды, бұл қан құйылудың алдын алуға көмектесті. Оның Кепте болған уақытында күнделікті жазған жазбалары (VOC саясаты) табиғи ортаны және оның табиғи ресурстарын зерттеуге негіз болды. Оның күнделіктерін мұқият оқығанда, оның білімінің бір бөлігін аймақта тұратын жергілікті халықтан алғаны анық көрінеді. Ол 1677 жылдың 18 қаңтарында Батавияда (қазір Жакарта) қайтыс болды.

Оңтүстік Африкадағы мұра

Ян ван Рибек Оңтүстік Африка үшін зор мәдени және тарихи маңызы бар, әсіресе апартеид дәуірінде. Көптеген африканерлер оны өз ұлтының негізін қалаушысы деп есептейді. Осының салдарынан, 1994 жылға дейін шығарылған маркалар мен банкноттарда оның суреті кеңінен қолданылды. Оңтүстік Африка 1961 жылы республика болғаннан кейін валютада пайда болған сурет ван Рибекке тиесілі деп ойлаған, бірақ шындығында ол Бартоломей Вермуйденге еді. 6 сәуір күні бұрын ван Рибек күні, кейін Құрылтайшылар күні деп аталатын, бірақ 1994 жылғы сайлаулардан кейін демократиялық түрде сайланған Африка Ұлттық Конгресі бұл мерекені жойды. Дегенмен, ол Оңтүстік Африкадағы нәсілдік сегрегацияланған Ораниа аймағында (тек ақ адамдар тұратын анклав) әлі де тойланады. Оның суреті енді ресми валютада немесе маркаларда жоқ, бірақ оның және оның әйелінің ескерткіштері Адерли көшесінде, Кейптаунда сақталған. Кейптаун қаласының гербі ван Рибек отбасының гербіне негізделген. Оңтүстік Африканың көптеген қалалары мен ауылдарында оның атымен аталатын көшелер бар. Рибек Кастель – Оңтүстік Африкадағы ең көне қалалардың бірі, Кейптаундан 75 км қашықтықта Рибек аңғарында орналасқан, және оның серіктес қаласы Рибек Вестпен бірге жатыр. Hoërskool Jan van Riebeeck – Кейптаундағы африкаанс тіліндегі жоғары мектеп.