Технология мен қоғам: Өзара әсер және таңдаулардың ролі

Кіріспе

Робин А. Уильямс пен Дэвид Эдж (1996) "Технологияның әлеуметтік қалыптасуының (SST) негізгі тұжырымы – жеке артефакттар мен жүйелерді жобалауда да, инновациялық бағдарламалардың бағыты мен траекториясында да таңдаулардың болуы (бірақ олар міндетті түрде саналы болмауы мүмкін) деген идея". Егер технология алдын ала белгіленген логиканың немесе жалғыз анықтаманың дамуынан тумаса, онда инновация – "тармақталған жолдардың бағы" болып табылады. Әртүрлі бағыттар бар, олар әртүрлі технологиялық нәтижелерге алып келуі мүмкін. Маңыздысы, осы таңдаулар қоғам мен нақты әлеуметтік топтар үшін әртүрлі салдарға ие болуы мүмкін. SST – технология мен қоғам арақатынасының 1980-ші жылдары Маккензи мен Уайкманның 1985 жылғы ықпалды жинағы, Пинч пен Бикердің технологияның әлеуметтік құрылымы және Каллон мен Латурдың актерлік желі теориясымен бірге пайда болған модельдердің бірі. Олардың ортақ ерекшелігі – инновацияның сызықтық моделі мен технологиялық детерминизмді сынауы. Ол олардан ерекшеленеді, әсіресе инновациялық шешімдерді қалыптастыратын дамудың әлеуметтік және технологиялық контекстіне назар аудару арқылы. SST әртүрлі техникалық таңдаулардың материалдық салдарларын зерттеуге қызығушылық танытады, бірақ технологиялық детерминизмді сынап, технологияның адамның ықпалынан тыс, өзінің даму жолын ұстанатынын және қоғамға әсер ететінін айтады. Осылайша, әлеуметтік қалыптасу теориясының жақтастары технология мен қоғам арасындағы қарым-қатынасты "өзара қалыптасу" ретінде қарастырады. Бұл теорияның кейбір нұсқалары технологияның қоғамға мүмкіндіктер, шектеулер, алғышарттар және күтпеген салдарлар арқылы әсер ететінін көрсетеді (Бейм, 2015). Мүмкіндіктер – технологияның өміріміздегі белгілі бір тапсырмаларды оңайлатуы, ал шектеулер тапсырмаларды орындауды қиындатады. Технологияның алғышарттары – технологияны толыққанды пайдалану үшін қажетті дағдылар мен ресурстар. Соңында, технологияның күтпеген салдары – технологияның болжалмаған әсерлері мен нәтижелері. Ұялы телефон – технологияның әлеуметтік қалыптасуының мысалы (Zulto 2009). Ұялы телефон жылдар бойы дамып, қолымен ұсталатын компьютерлерді ұсына отырып, өмірімізді жеңілдетті, олармен қоңырау шалуға, электрондық поштаға жауап беруге, ақпарат іздеуге және көптеген басқа да тапсырмаларды орындауға болады (Зулто, 2009). Дегенмен, технологияны жетік білмейтіндер үшін шектеулер бар, бұл қоғамдағы көптеген адамдарға кедергі келтіреді, олар бұл құрылғыларды қалай пайдалану керектігін түсінбейді. Ай сайынғы төлемдер мен электр энергиясына қол жеткізу сияқты алғышарттар да бар. Сондай-ақ, олар көптеген адамдардың назарын аударуға себеп болатын күтпеген салдарлар да бар. Технология тек қоғамға ғана емес, SST бойынша, қоғам да технологияға экономика, саясат және мәдениет арқылы әсер етеді (Байм, 2015). Мысалы, кедей елдерде ұялы телефонның таралуы компьютер мен интернетке қарағанда оның қолжетімділігіне байланысты (экономика), ұялы телефон операторларына желі құруды жеңілдеткен үкіметтік ережелер (саясат) және ұялы телефонның кішігірім мөлшері, көптеген мәдениеттердің мобильді байланысқа деген қажеттілігіне оңай сәйкес келуіне байланысты (мәдениет).

According to Robin A. Williams and David Edge (1996), "Central to social shaping of technology (SST) is the concept that there are choices (though not necessarily conscious choices) inherent in both the design of individual artifacts and systems, and in the direction or trajectory of innovation programs." If technology does not emerge from the unfolding of a predetermined logic or a single determinant, then innovation is a 'garden of forking paths'. Different routes are available, potentially leading to different technological outcomes. Significantly, these choices could have differing implications for society and for particular social groups. SST is one of the models of the technology: society relationship which emerged in the 1980s with MacKenzie and Wajcman's influential 1985 collection, alongside Pinch and Bijker's social construction of technology framework and Callon and Latour's actor network theory. These have a common feature of criticism of the linear model of innovation and technological determinism. It differs from these notably in the attention it pays to the influence of the social and technological context of development which shapes innovation choices. SST is concerned to explore the material consequences of different technical choices, but criticizes technological determinism, which argues that technology follows its own developmental path, outside of human influences, and in turn, influences society. In this way, social shaping theorists conceive the relationship between technology and society as one of 'mutual shaping'. Some versions of this theory state that technology affects society by affordances, constraints, preconditions, and unintended consequences (Baym, 2015). Affordance is the idea that technology makes specific tasks easier in our lives, while constraints make tasks harder to complete. The preconditions of technology are the skills and resources that are vital to using technology to its fullest potential. Finally, the unintended consequences of technology are unanticipated effects and impact of technology. The cell phone is an example of the social shaping of technology (Zulto 2009). The cell phone has evolved over the years to make our lives easier by providing people with handheld computers that can answer calls, answer emails, search for information, and complete numerous other tasks (Zulto, 2009). Yet it has constraints for those that are not technologically savvy, hindering many people in society who do not understand how to utilize these devices. There are preconditions, such as monthly bills and access to electricity. There are also many unintended consequences such as the unintended distraction they cause for many people. Not only does technology affect society, but according to SST, society affects technology by way of economics, politics, and culture (Baym, 2015). For instance, cell phones have spread in poor countries due to cell phones being more affordable than a computer and internet service (economics), government regulations which have made it fairly easy for cell phone providers to build networks (politics), and the small size of cell phones which fit easily into many cultures’ need for mobile communication (culture).

Бұл өріске байланысты атаулар

Дональд А. Маккензи, Джуди Уайкман, Бруно Латур, Вибе Бикер, Томас П. Хьюз, Джон Лоу, Тревор Пинч (сонымен қатар Тревор Дж. Пинч), Мишель Каллон, Стив Вулгар, Карл Мей, Томас Дж. Миса, Боли Элзен, Робин Уильямс (ғылыми қызметкер), Рональд Р. Клайн, Марлей Поззбон және Осман Садек.