Кіріспе

Франция астанасындағы метроның 4-жолы (liɲə katʁə) – Париж метросының жылдам транзит жүйесіндегі он алты желінің бірі және оның толық автоматтандырылған үш желісінің біреуі. Көбінесе Париж қаласының шекараларында орналасқан, ол солтүстіктегі Порт-де-Клиньянкорттан оңтүстіктегі Бане-Люси-Обракқа дейін қаланың ортасымен өтеді. 2013 жылы оңтүстік терминалы Порт-д'Орлеаннан Мэрия-де-Монтружға дейін өзгергенге дейін, бұл желі кейде Клиньянкорт – Орлеан желісі деп аталды. Ұзындығы бойынша ол 3bis және 7bis тармақтарын қоспағанда, Париж метросының барлық желілерімен, сондай-ақ барлық 5 RER экспресс желілерімен байланысады. Бұған қоса, ол Париж теміржолының үш стансасына – Gare du Nord, Gare de l'Est және Gare Montparnasse қызмет көрсетеді. 2004 жылы 154 миллионнан астам жолаушы тасымалдаған 1-жолдан кейін, бұл екінші ең жүйелі метро желісі. 4-жол 1905-1907 жылдары салынған су асты туннелі арқылы Сена өзенінің оңтүстік жағына қосылған алғашқы желі болды. Ұзақ жылдар бойы 4-жолда жүйедегі ең ескі вагондар, MP 59 қызмет етті. Олар кедергі арқылы тежеу күшін тарату үшін реостаттарды пайдаланып, жүйенің ең ыстық желісіне айналдырды. Бұл пойыздар 45 жыл қызмет еткеннен кейін (кейбіреулері 50 жылға дейін) 2011 және 2012 жылдары қызметтен алынды. Олар 1-жолдан ауыстырылған MP 89 CC вагондарымен алмастырылды, себебі сол желіде жаңа жүргішсіз пойыз пайда болғаннан кейін бұл вагондар қажет болмай қалды. (fr:Ligne 4 du métro de Paris дереккөзден). 2013 жылы 4-жол бастапқы құрылысынан бері алғаш рет Монтруждің оңтүстік қалашығына дейін ұзартылды. 2022 жылы желі Багнюс–Люси-Обракқа дейін кеңейтіліп, болашақ Grand Paris Express желісімен байланысты. Желі толық автоматтандыру үшін жаңартылды, ал алғашқы автоматтандырылған пойыздар 2022 жылдың 12 қыркүйегінде жолаушылар тасымалын бастады.

Шығу тегі

1908 жылы ашылған 4-желі, Compagnie du chemin de fer métropolitain de Paris компаниясының алғашқы концессиясының соңғы желісі болды және Сене өзенін жер астынан кесіп өтетін алғашқы желі еді (5-желі – қазіргі 6-желі осы тұста – 1906 жылы аталған Пон-де-Бир-Акеим көпірі арқылы өзенді кесіп өткен). Бұл маршрут ұзақ талқылаулардың нысаны болды, ол туннель құрылысын бастауды кешіктірді. Бастапқыда ол Лувр көшесінің астынан, көше бағытында Сене өзенінің астынан, Франция институтының астынан, Рен көшесі және содан кейін Распейл бульвары арқылы Порт-д'Орлеанға дейін түзу сызық ретінде жоспарланған. Бірақ Хаусман жоспары бойынша Рен көшесіне қосымша құрылысты бастаудың кешігуі (құрылыс ешқашан аяқталған жоқ) және Франция институтының астынан өтетін желіге келісуден бас тартқан академиктердің наразылығы салдарынан маршрут ақырында Шатле алаңы мен Иль-де-ла-Сите арқылы шығысқа қарай өзгертілді. Жаңа маршрут сонымен қатар солтүстік-оңтүстік бағытындағы негізгі көлік ағынымен үйлесімді. Маршруттың екінші өзгерісі де жасалды: желінің ашылуын одан әрі кешіктірмеу үшін Gare Montparnasse ірі станциясы арқылы уақытша ауытқу жасалды. Бұл Рен мен Монпарнас бульварлары арасындағы жаңа Распейл бульварының құрылысының кешігуіне байланысты болды. Распейл бульвары аяқталғаннан кейін, қысқа маршрутты таңдап, Монпарнас станциясын айналып өту жоспарланған. Вавин станциясынан оңтүстікке қарай туннель Распейл бульвары бойындағы соңғы маршрутты қамтамасыз етеді. Бірақ желінің үш ірі теміржол станциясын қамтамасыз етудегі маңыздылығы кейіннен бұл ұсыныстан бас тартуға әкелді.

Көрнекті құрылыс алаңы

1905 жылы Леон Шонно компаниясы – Крюзеден шыққан бұрынғы құрылысшы (Францияда құрылыс жұмысшыларын жеткізу дәстүрі бар департамент) құрылыс жұмыстарын бастады. 4-желі Сена өзенін жер астынан кесіп өтетін алғашқы желі болды. Өзеннің астынан өту үшін қолданылған әдіс – жағалауға орнатылған, ұзындығы жиырмадан қырық метрге дейін жететін металл кассиондарды тік батыру болды. Кассиондардың ашық жақтары бітеліп, сумен балластталғаннан кейін өз орнына сүйретілді. Бұл кассиондардың төменгі жағында жұмысшылар кассиондардың астынан қазба жұмыстарын жүргізе алуы үшін қысымды ауамен толтырылған камералар салынды. Кассиондардың әрқайсысы астындағы топырақ алынған сайын біртіндеп түпкі орнына төмендеді. Сенаның солтүстік арнасы үшін үш кассион, оңтүстік арнасы үшін екі кассион қажет болды. 1908 және 1909 жылдары Сена өзенін кесіп өту кезінде Сен-Мишель станциясы мен Сена арасындағы қаныққан топырақты мұздату жұмыстары жүргізілді, бұл Париж-Орлеан темір жолының (қазіргі RER C желісі) бағытында болды. Екі тоңазытқыш станцияны орнату арқылы -25°C дейін салқындатылған тұзды су ондаған құбырлар арқылы айдалып, топырақты тұрақтандыруға мүмкіндік берді. Солтүстік бөлігі бірінші болып аяқталды: ол 1908 жылдың 21 сәуірінде Порт-де-Клиньянкурдан Шательге дейін ашылды. Оңтүстік бөлігі 1909 жылдың 30 қазанында Порт-д'Орлеаннан Распейлге дейін ашылды. Екі бөлік 1910 жылдың 9 қаңтарында біріктірілді. Алайда, 1910 жылдың қаңтарында Сена өзенінің деңгейінің көтерілуі салдарынан ғасырдың ең ауыр су тасқыны кезінде желі қозғалыс үшін жабылды. 1910 жылдың 24 қаңтарында таңертең Сена өзенінен судың көп мөлшері Шатель мен Вавин арасындағы қызметті тоқтатты, бірақ сол күні кешке қызмет қайта жаңартылды. Бірақ су ағыны күшейді және түстен кейін қызмет қайтадан тоқтатылды. 26 қаңтарда Шатель станциясы мен өзен астындағы өткел толығымен суға батты және туннельде су деңгейі көтеріле бастады. 27 және 28 қаңтар түнінде су тасқыны Реамур – Себастопольге, содан кейін Gare de l'Est станциясына жетті. Желінің ең төменгі бөлігі Clignancourt пен Gare du Nord және Vavin мен Porte d'Orleans арасында ғана жұмыс істеді. Ақпан айында су деңгейінің төмендеуіне байланысты қызметтер біртіндеп жаңартылды, бірақ инфрақұрылымға келтірілген ауыр зақымды жөндеуден кейін толыққанды қызмет 6 сәуірге дейін қайта жаңартылмады. Саяси тұрақсыздық болған 1930 жылдары 4-желіде де өз трагедиясы болды: 1934 жылдың 27 шілдесінде вагонда қалдырылған пакет Монпарнас станциясы платформасында орналасқан бас қадағалаушының кеңсесіне әкелінді. Пакет жарылып, бас қадағалаушы мен тағы бір қызметкер қаза тапты, ал төрт жолаушы жарақат алды. Кінәлілер табылған жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Парижге жасалған ең ауыр бомбалау шабуылы 1944 жылдың 20 және 21 сәуір түнінде болды, осы шабуылда Ла-Шапельдегі теміржол жүк ауласы және Чемпионне көшесіндегі негізгі жөндеу шеберханасы зардап шекті. Симплон станциясының шатыры бомбадан зардап шегіп, теміржолға құлап түсті. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін бірнеше күннен соң желі қайтадан пайдалануға берілді.

Резеңке шинаның метросы және сызықтың ауытқуы

RATP 1956 жылдан бастап 11-жолда резеңке дөңгелектерді сынақтан өткізуге қанағаттанды. Сондықтан, 1 және 4-жолдарды резеңке дөңгелектерде жұмыс істеуге бейімдеуге шешім қабылдады, бұл жақсырақ ұстанымның арқасында үдеу мен тежелуді жақсарту арқылы желінің өткізу қабілетін арттырады. 1960 жылдардың басында осы екі жол желідегі ең жүктемелі екі жол болды, кешкі сағаттарда жүктеме сыйымдылықтың 140%-ына жетті. Бірақ, бұл өзгеріс толыққанды шешім болмағандықтан, станциялардың ұзындығы арттырылды, нәтижесінде пойыздың құрамы бес вагоннан алты вагонға дейін ұзартылды. Бұл жұмыс тез орындалды және 1965 жылдың қазан айында алты вагонды пойыздар желіде жүріп өтті. 1966 жылдың 3 қазанында желіде MP 59 типті электрлік пойыздың алғашқы құрамы пайда болды. 4-жолдағы пойыз құрамы 1-жолдағыдай, әр пойызға төрт жетекші вагон және екі қосымша вагоннан тұрды. Желідегі MP 59 паркі 556 вагоннан тұрды: 376 жетекші вагон және 180 қосымша вагон. 1967 жылдың 17 шілдесінде соңғы темір дөңгелекті пойыз желіні қырауылдап, 1914 жылға дейін салынған жүз вагонды басқа жолдардың қызметін күшейту үшін жойылды. 1971 жылдың ақпан айында 4-жол, 11-жолдан кейін, жартылай автоматты басқару жүйесімен жабдықталған екінші желі болды, бұл жүйе «Грек» деп аталды. Бұл жүйе жүргізуші бастағаннан кейін пойыздың автоматты түрде жүруіне және келесі стансада тоқтауына мүмкіндік берді. Желі ашылғаннан бері оның бағытында бір ғана өзгеріс болды – 1977 жылдың қазан айының басында Ле-Аль станциясының орны ауыстырылды. Үлкен Ле-Аль кешенін қазу кезінде Ле-Аль станциясы Шатель-Ле-Аль RER стансасына тікелей қосылу үшін шамамен он метр шығысқа жылжытылды. Ол үшін бұрынғы бағытқа қосылатын 330 метрлік туннель салынды. Ауысу 1977 жылдың 30 қыркүйегінде сағат 22:00-ден 3 қазанға дейін, дүйсенбі күні қызмет басталар алдында үш түн бойы жүргізілді. Бірінші түнде жаңа 2-жол қосылды, екінші түнде жаңа 1-жол салынды және соңғы түнде ол қосылды. 2005 жылдың 6 тамызында сағат 16:42-де Симплон станциясындағы пойыздың автоматтық қосқышының істен шығуынан өрт шығып, екі MP 59 пойызы эвакуацияланды, нәтижесінде 19 адам жеңіл жарақат алды. Өрт сөндірушілер шамамен сағат 18:00-де өртті сөндірді.

Монтруж және МП-ға дейінгі кеңейту 89

2013 жылға дейін 4-жол Париждің "қақпаларынан" тысқары ұзартылмаған санаулы жолдардың бірі болды (басқалары – жартылай шеңберлі 2 және 6-жолдар, сондай-ақ сол кездегі жаңа 14-жол). 1920 жылдары Ла Ваш Нуар бағытындағы алдын ала кеңейту жоспарланған, бірақ ешқашан іске асырылмады. Одан кейін басқа кеңейту жоспары көтерілген жоқ. 2008 жылы, ашылғанына шамамен бір ғасыр өткен соң, Монруж қалалық әкімшілігі бағытындағы бір станциялық кеңейту құрылысы басталды. Жаңа станция 2013 жылдың 23 наурызында жолаушыларға ресми түрде ашылды, бұл Монруж қаласынан Клиньянкурға 30 минутта жетуге мүмкіндік берді. Монруж қалалық әкімшілігі – дәстүрлі екі рельсті станция. Монруж желісін кеңейтумен қатар, 4-жолдың жылжымалы құрамын жаңарту қажет болды, себебі MP 59 пойыз жиынтықтарының қызмет ету мерзімі аяқталып қалды. 1-жолды автоматтандыру және жаңа автоматтандырылған жылжымалы құрамды (MP 05) сатып алу RATP-қа MP 59-ды 1-жолдан MP 89CC жылжымалы құрамымен алмастыруға мүмкіндік берді. MP 89-ды түнгі уақытта сынақтан өткізу 2010 жылы жүргізілді, ал бірінші пойыз (#01) 2011 жылдың сәуірінде 4-жолға ауыстырылып, 2011 жылдың 23 мамырында пайдалануға берілді. 2011 жылдың 10 қыркүйегінде екінші пойыз (#44) пайдалануға берілді. Алғашқы қызметтен шығарылған MP 59 пойызы – #6049, ол 2011 жылдың сәуірінде қызметтен алынды. MP 05 жылжымалы құрамы 1-жолда пайда бола бастағаннан кейін, MP 89CC жылжымалы құрамын 1-жолдан 4-жолға ауыстыру қарқыны айына шамамен 3 пойызға дейін артты. 2012 жылдың қаңтар айынан бастап RATP осы ауыстыру деңгейін сақтап тұрды (қараша және желтоқсан айларында 4 пойызға дейін), бірақ ай сайын тек 2 MP 59 пойызын қызметтен шығара алды. 2011 жыл ішінде келесі пойыздар 1-жолдан 4-жолға ауыстырылды: #14, 20, 29, 30, 31, 34, 38 және 40. 2012 жыл ішінде #03-тен #25-ке дейін, #27-ден #42-ге дейін, #43, #44, #48, #49, #51 және #52 пойыздары ауыстырылды. #45 пойызы 2013 жылдың 3 қаңтарында ауыстырылды, бұл 4-жолға ауыстырылған 47-ші пойыз болды. 2013 жылдың ақпан және наурыз айлары аралығында #02, #46, #47 және #50 пойыздары ауыстырылды. Соңғы MP 89CC пойызы – #26. Қызметтен шығарылған соңғы MP 59 пойызы – #6021, ол 2012 жылдың 21 желтоқсанында қызметтен алынды. Көптеген MP 59 пойыздары шамамен 45 жыл бойы 4-жолда жұмыс істесе де, 1990 жылдардың соңында 1-жолдан әкелінген пойыздар шамамен 50 жыл бойы метроның барлық желілерінде жүріп келді.

Багнеуске дейін кеңейту

Mairie de Montrouge ашылғаннан кейін 4-тараманы тағы 1,8 км оңтүстікке қарай ұзарту жоспарлары қолға алынды. Бұл ұзарту екі станциядан тұрады: Монтруж және Банье қалаларының шекарасындағы Барбара (Монтруж қаласында) және Банье Люси Обрак. 2011 жылдың қазан айында STIF Баньеге қарайғы ұзарту құрылысының 2014 жылы басталатынын хабарлады. Ұзарту 2022 жылдың 13 қаңтарында пайдалануға берілді.

Желіде автоматтандыру

1-жол сияқты, бұл желі де автоматтандырылған жүйеге көшірілді. Көшіруді бастау бастапқыда 1-жол аяқталғаннан кейін көп ұзамай жоспарланған, бірақ жоғары құнға байланысты біршама уақытқа тоқтатылды (From:fr:Ligne 4 du métro de Paris). RATP 2013 жылдың 2 сәуірінде 4-жолдың толық автоматтандырылатынын растады, бірақ көшірудің мерзімін нақты айтпады. 2016 жылдың қаңтар айында Siemens компаниясы 4-жолды толық автоматтандыруға 70 миллион еуролық келісімшартқа ие болды. Сол кездегі жоспар бойынша 2020 жылы жүргізушісі бар және жүргізушісіз пойыздар қатынай бастайды, ал 2022 жылға қарай желі толыққанды жүргізушісіз жұмыс істеуі тиіс болған.

Сен-Оуэнге қарай солтүстікке қарай жалғастыру

"Иль-де-Франс аймағының бас жоспары" ("SDRIF"), 2007–2013 жылдарға арналған Schéma directeur de la région Île de France, 2008 жылғы 25 қыркүйекте Иль-де-Франс аймақтық кеңесінің қаулысымен бекітілді. Аталған жоспардың 1-кезеңі Сен-Оуэн "доктарын" (Сен өзенінің жанындағы қалалық жаңару жобасы) Mairie de Saint Ouen арқылы солтүстікке қарай кеңейтуді көздеді (мұнда 4-желі 13-желінің Сен-Дени тармағымен және 14-желімен қосылатын еді). Дегенмен, қазірге дейін егжей-тегжейлі зерттеулер жүргізілмеген және қаржы қарастырылмаған.

Ағылшын тіліндегі станциялар

1913 жылы 15 қарашада Вогира станциясы Сент-Пласид станциясы болып өзгертілді. 1931 жылдың 5 мамырында Сен-Дени бульвары Страсбург – Сен-Дени болып қайта аталды. 1931 жылдың 25 тамызында Маркадет (4-желіде) және Пуассоннер (12-желіде) станциялары біріктіріліп, нәтижесінде Маркадет – Пуассоннер станциясы аталды. 1942 жылдың 6 қазанында Монпарнас (4 және 12-желілерде) және Бьенвеню (6 және қазіргі 13-желілерде) станциялары біріктіріліп, нәтижесінде Монпарнас – Бьенвеню станциясы аталды.

Қабылдау

Facebook-тағы New Urbanist Memes for Transit Oriented Teens тобының мәлімдемесінше, M4 Dungeons & Dragons (D&D) сәйкестендіру жүйесінде "қаостық жақсылық" санатында қарастырылады.