Кіріспе

Британдық аудармашы және отарлық шенеунік Джон Роберт Моррисон (17 сәуір 1814 – 29 тамыз 1843) – Қытайдағы британдық аудармашы және отарлық шенеунік. Макаода туған, оның әкесі Роберт Моррисон, Қытайдағы алғашқы протестант миссионері болған. 1834 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, Моррисон Қытайдағы британ саудасының бақылаушыларының қытай тіліндегі хатшысы және аудармашысы қызметін атқарды. 1843 жылы ол Гонконгтың уақытша колониялық хатшысы болып тағайындалды және Атқарушы және Заңнамалық кеңестерге мүше болды, бірақ сегіз күннен кейін Гонконгте қызбадан көз жұмды.

Ерте өмір

Моррисон 1814 жылғы 17 сәуірде португалиялық Макао колониясында дүниеге келді. Ол миссионер Роберт Моррисон мен Мэри Мортонның некесінен туған екінші ұлы және үшінші баласы болды. Моррисон 1815 жылғы 21 қаңтарда анасы мен үлкен әпкесімен бірге Англияға бағытталған кемеге мініп, Макаодан кетті. Олар 1820 жылғы 23 тамызда Макаоға оралды, бірақ екі жылдан соң анасы қайтыс болды және ол білім алу үшін Англияға қайтарылды. Келесі төрт жыл бойы ол Манчестерде және Лондондағы Милл-Хилл грамматикалық мектебінде білім алды. 1826 жылғы 1 мамырда әкесі Қытайға аттанғанда, Джон Робертті де өзімен алып кетті. Ол әкесінен қытай тілін үйреніп, 1827-1830 жылдары Малаккадағы Англо-қытай колледжінде оқыды.

Қытайдағы мансап

1830 жылдан бастап Моррисон Қытайдың Кантон (Гуанчжоу) қаласындағы ағылшын саудагерлеріне аудармашы ретінде қызмет етті. 1832-1834 жылдары ол американдық саудагер және дипломат Эдмунд Робертстің жеке хатшысы және аудармашысы ретінде Сиам мен Кочинқытайға (Кохинхина) бірге сапарлады. Моррисон Қытайдағы британдық сауда туралы ақпарат беру мақсатында Қытай коммерциялық нұсқаулығын жазды және Карл Гютцлаффтың «Шығыс-Батыс айлық журналына» (Eastern Western Monthly Magazine) – Қытай мен Батыс арасындағы түсініктікті жақсартуға бағытталған басылымға материалдар қосты. 1834 жылы Моррисон әкесінің орнын басып, британ үкіметінің тапсыруымен Британдық Шығыс Үндістан компаниясының Қытай хатшысы болып тағайындалды. Ол 1839-1842 жылдардағы Апиын соғысы кезінде дипломатиялық жұмыстарға қатысты, нәтижесінде Нанкин шарты жасалды, оны ол аударған болатын. 1841 жылы Макаодан Кантонға дейін Бродвей өзені арқылы жасалған британдық экспедицияға аудармашы Роберт Томмен бірге көмектесті. 1843 жылғы 21 тамызда Гонконг губернаторы Генри Поттингер Моррисонды полковник Джордж Малкольм қатыспаған кезде Колониялық хатшы міндетін атқаруға тағайындады, сондай-ақ Орындаушы және Заң шығару кеңестерінің мүшесі етіп бекітті.

Аударма жұмысы

Джон Моррисон ресми міндеттерінен басқа, Кантондағы ағылшын протестант шіркеуінің жұмысын әкесінен жалғастырды және қытай билігі тарапынан қудаланған қытайлық жаңа дінге өткендерді қолдады. Ол әкесінің Киелі кітапқа жасаған аудармасын қайта қарастырып, Лондон миссионерлік қоғамынан Кантон қаласындағы миссионерлік жұмысын жалғастыруды сұрады. 1838 жылдың ақпанында Медициналық миссионерлік қоғамның хатшысы болып тағайындалды. 1840 жылы Уолтер Генри Медхерст, Карл Гюцлафф, Элайджа Кольман Бриджман және Моррисон бірлесіп Киелі кітапты қытай тіліне аударуға кірісті. Еврейлік бөлігін негізінен Голландия миссионерлік қоғамынан Гюцлафф аударды, алайда, Елдік кітап пен Ешуа кітабын топ бірлесіп аударды. Бұл аударма 1847 жылы Джон Робертс қайтыс болғаннан кейін аяқталды және Тайпин көтерілісінің революциялық шаруа көшбасшысы Хонг Сюкуанның Тайпин көтерілісінің ерте доктриналарының негізі ретінде пайдаланғандығымен белгілі.